વરજાંગ જાળીયામાં શ્રીહરિએ રતનબાઈના ઘરે રોકાઈ સત્સંગવાર્તા કરી; સાંગા બાબરીયાની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ બે પુત્રોની પ્રાપ્તિનું અમોઘ વચન આપ્યું.
એક વખતે ભક્તવત્સલ શ્રીહરિ સૌરાષ્ટ્રના વરજાંગ જાળીયા ગામે પધાર્યા. ગામમાં પરમ સ્નેહી હરિભક્ત રતનબાઈ બાબરીયાના નિષ્કપટ પ્રેમને વશ થઈ પ્રભુ તેમના ફળિયામાં પધાર્યા અને પીપળાના વૃક્ષ હેઠે પોતાના હાથે જ ખાટલો ઢાળીને બિરાજમાન થયા.
પ્રભુ પધાર્યાના સમાચાર મળતાં જ નાની વયનાં સોની પ્રેમબાઈ તથા ઠક્કર હીરાભાઈ આદિ ભાવિક હરિભક્તો દોડી આવ્યા અને શ્રીહરિના ચરણોમાં વંદન કરી સન્મુખ બેઠા. તે સમયે રતનબાઈ શ્રીહરિ સમીપે આવી પંચાંગ પ્રણામ કરી બોલ્યાં: “હે મહારાજ! બહાર તડકો છે, ઓસરીમાં સાંગામાંચી ઢાળી છે, આપ ત્યાં પધારીને બિરાજો!”
શ્રીજીમહારાજ ઊભા થઈ ઓસરીમાં સાંગામાંચી પર બિરાજમાન થયા. પ્રભુના અણધાર્યા આગમનથી રતનબાઈ હરખઘેલાં થઈને ઉતાવળે ઉતાવળે ઘરકામ કરવા લાગ્યાં. એ ઉતાવળમાં તેમના હાથમાંથી પાણીનો કળશિયો છટકીને નીચે પડી ગયો. શ્રીહરિએ હસીને કહ્યું: “રતનબાઈ! આટલી બધી શી ઉતાવળ કરો છો? શાંતિથી ધીરે ધીરે કામ કરોને!” ત્યારે રતનબાઈ ભક્તિભાવથી બોલ્યાં: “મહારાજ! ધીરે કેમ કામ કરું? તમે તો હમણાં ઊભા થઈને ચાલ્યા જશો!” શ્રીજીમહારાજે પ્રેમપૂર્વક આશ્વાસન આપતાં કહ્યું: “અમે ક્યાંય નહીં જઈએ, આજે તો અમે તમારા ઘેર રોકાવા આવ્યા છીએ!”
તે સમયે શ્રીજીમહારાજ ઓસરીમાં સાંગામાંચી પર ઉઘાડે ડીલે બિરાજેલા હતા. અચાનક એક મોટો કાળો મંકોડો શ્રીહરિના વાંસા (પીઠ) પર ચડી ગયો. આ જોઈને ત્યાં બેઠેલી નાની બાળકી પ્રેમબાઈએ સહજભાવે પોતાના હાથેથી એ મંકોડાને પાડી નાખ્યો!
આ દ્રશ્ય જોઈ પ્રભુના અંગરક્ષક પાર્ષદ ભગુજી તરત બોલ્યા: “એ છોકરી! એમ મહારાજને અડાય નહીં, દૂર રહે!” ત્યારે દયાળુ શ્રીહરિએ મંદ મંદ હસીને ભગુજીને વારતાં કહ્યું: “ભગુજી! રહેવા દો, કશો વાંધો નહીં; પ્રેમબાઈ તો અબુધ બાળક છે, અને બાળક અડે એનો કોઈ બાધ કે દોષ ન ગણાય!”
થોડી વારે રતનબાઈ ઘરકામ પૂર્ણ કરી શ્રીહરિના ચરણોમાં બેઠાં. ત્યારે શ્રીહરિએ ઉપસ્થિત સર્વે ભક્તોને સંબોધીને દિવ્ય જ્ઞાન અને વૈરાગ્યનો ઉપદેશ આપ્યો: “આ માનવદેહ ક્ષણભંગુર છે અને સંસારનાં તમામ સુખો નાશવંત છે. એક દિવસ આ સમગ્ર બ્રહ્માંડનો પણ પ્રલય થવાનો છે. માટે ગૃહસ્થ વ્યવહારમાં રહીને પણ અખંડ અમારી દિવ્ય મૂર્તિની સ્મૃતિ રાખજો; કારણ કે અમારી મૂર્તિ અંતરમાં અખંડ રહેશે તો સર્વે આધ્યાત્મિક પ્રાપ્તિ થઈ ચૂકશે!”
શ્રીહરિએ બે કલાક સુધી અદ્ભુત કથાવાર્તા કરી ચાલવાની તૈયારી કરી અને માણકી ઘોડી પર અસવાર થયા. બરાબર તે જ સમયે રતનબાઈના પતિ સાંગો બાબરીયા સીમમાંથી ખેતીકામ પરવારીને ઘેર આવ્યા. આંગણે સાક્ષાત્ શ્રીહરિને માણકી પર સવાર થયેલા જોઈ સાંગા ભગતે દોડીને પ્રભુને સાષ્ટાંગ દંડવત કર્યા અને માણકીની સરક (લગામ) પકડીને આજીજી કરી: “હે મહારાજ! આજે આપ મારે ઘેર પધાર્યા તેથી મારે આંગણે સોનાનો સૂરજ ઊગ્યો! હવે કૃપા કરીને બે દિવસ રોકાઓ, અમને આપની અમૃતવાણી સંભળાવો અને દર્શનનું સુખ આપો!”
શ્રીહરિએ સાંગા બાબરીયાનો ઉત્કટ સ્નેહ જોઈ પ્રસન્ન થઈ કહ્યું: “સાંગા ભગત! અમે તમારા પર અત્યંત રાજી થયા છીએ, તમને જે જોઈએ તે વરદાન માંગી લ્યો!” ત્યારે સાંગા બાબરીયાએ હાથ જોડી નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું: “હે પ્રભુ! આપની કૃપાથી સંસારમાં સર્વ પ્રકારે સુખ છે. ઘર, મેડી, વાડી-ખેતર બધુંય છે, પરંતુ ખોળાનો ખેલવનાર એક શેર માટીની ખોટ છે!”
ભક્તવાંછિતકલ્પતરુ શ્રીહરિએ મલકાતાં મુખે વરદાન આપતાં કહ્યું: “જાઓ સાંગા ભગત, હાલ અમને વિદાય આપો; પ્રભુકૃપાથી તમારે ઘેર એક નહીં પણ બે ઉત્તમ દીકરાઓ થશે!” આમ વરદાન આપી પ્રભુ માણકી ચલાવી આગળ પધાર્યા.
શ્રીહરિના વચન અનુસાર બરાબર એક વર્ષ વીત્યે સાંગા બાબરીયાને ઘેર પ્રથમ પુત્રનો જન્મ થયો, અને બીજે વર્ષે બીજા પુત્રનો જન્મ થયો! સાંગા ભગત હર્ષવિભોર થઈ બોલ્યા: “મારા વહાલા મહારાજે આપેલું વચન સોળ આની સત્ય સાબિત થયું!”
પેલી નાની બાળકી પ્રેમબાઈ પણ મોટી ઉંમરે સાસરે જતાં અમરેલી પાસેના તરકતળાવ ગામે રહેવા ગયાં હતાં. તેઓ ઘેર રેંટિયો કાંતી સંતો માટે જાડી-સૂતરની ચાદરો વણીને મંદિરે મોકલતાં અને તેમણે સદગુરુ મહાપુરુષદાસજી સ્વામીનો અનહદ રાજીપો પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણીમાંથી…
Hindi
वरजांग जालिया में रतनबाई का प्रेम, मकोड़े का प्रसंग और सांगा बाबरीया को पुत्र प्राप्ति का वरदान
सौराष्ट्र के वरजांग जालिया गाँव में परम स्नेही हरिभक्त रतनबाई बाबरीया के आँगन में पधारकर श्रीहरि ने पीपल के नीचे स्वयं खटिया बिछाकर विश्राम किया।
भक्तों को समाचार मिला तो नन्हीं प्रेमबाई और हीराभाई दर्शन हेतु आए। रतनबाई ने प्रार्थना कर प्रभु को ओसारे में ‘सांगामांची’ पर पधराया। प्रभु के सहसा आगमन से रतनबाई इतनी हर्षित हुईं कि उतावली में उनके हाथ से जल का कलश छूट गया। श्रीजी ने मुस्कुराकर कहा: “रतनबाई, इतनी उतावली क्यों?” रतनबाई बोलीं: “महाराज, आप अभी उठकर चल देंगे!” श्रीहरि ने सांत्वना दी: “हम आज आपके घर ही ठहरेंगे।”
ओसारे में श्रीहरि के खुले शरीर पर एक बड़ा मकोड़ा चढ़ गया, जिसे बालिका प्रेमबाई ने हाथ से हटा दिया। भगूजी ने बालिका को डांटा तो दयालु प्रभु ने कहा: “भगूजी, रहने दीजिए; प्रेमबाई अबोध बालिका है, बालकों के स्पर्श का कोई दोष नहीं होता।”
तदुपरांत श्रीजीमहाराज ने ज्ञान-वैराग्य का उपदेश दिया कि यह देह और संसार नश्वर है, अतः गृहस्थ में रहते हुए भी प्रभु की मूर्ति का अखंड ध्यान रखें। दो घंटे कथा के पश्चात जब प्रभु माणकी घोड़ी पर सवार हुए, तभी रतनबाई के पति सांगा बाबरीया खेत से लौटे।
सांगा ने माणकी की लगाम पकड़कर प्रार्थना की: “प्रभु! आज सोने का सूरज उगा है, दो दिन रुककर दर्शन का सुख दीजिए।” श्रीहरि ने प्रसन्न होकर वरदान माँगने को कहा। सांगा ने करबद्ध होकर कहा: “प्रभु! आपकी कृपा से सब कुछ है, किंतु गोद सूनी है, संतान की कमी है।”
प्रभु ने मुस्कुराते हुए वरदान दिया: “सांगा भगत! आपके घर दो उत्तम पुत्र होंगे।” प्रभु के वरदान से क्रमशः दो वर्षों में दो पुत्रों का जन्म हुआ। वह बालिका प्रेमबाई भी आगे चलकर संत-सेवा में समर्पित होकर सदगुरु महापुरुषदास स्वामी का आशीर्वाद प्राप्त करती रहीं।
- श्रीहरिचरित्रचिंतामणि से…
English
Ratanbai’s Devotion at Varjang Jaliya, the Child Brushing the Ant, and the Divine Boon to Sango Babariya
On one occasion, Supreme Lord Shreehari visited the village of Varjang Jaliya in Saurashtra. Drawn by the pure devotional love of an ardent devotee, Ratanbai Babariya, Maharaj entered her courtyard and personally unfolded a cot beneath the shade of a sacred peepal tree to rest.
Upon learning of the Lord’s arrival, village devotees including young Prembai (a girl from the goldsmith community) and Hirabhai Thakkar rushed to the courtyard and bowed at Shreehari’s holy feet. Approaching with folded hands, Ratanbai made a devout prostration and prayed: “O Maharaj! It is warm outside; a comfortable wooden settee (sangamanchi) is laid out on the veranda. Kindly grace us by sitting there!”
Shreeji Maharaj rose and seated Himself upon the sangamanchi. Overwhelmed with ecstatic joy, Ratanbai bustled about the house in great haste to prepare refreshments, accidentally dropping a water pot from her trembling hands. Seeing this, Shreehari chuckled gently: “Ratanbai! Why such immense haste? Do your household tasks calmly and slowly!” Ratanbai replied with pure devotion: “Maharaj! How can I be slow? I fear You will stand up and depart in an instant!” Shreeji Maharaj lovingly reassured her: “We shall not leave; today We have come specifically to stay at your home!”
As Shreeji Maharaj sat upon the veranda with His upper torso uncovered in the summer breeze, a large black ant (mankodo) crawled onto His back. Seeing the insect on the Lord’s divine back, young Prembai naturally stepped forward and brushed it away with her hand.
Witnessing this, Shreehari’s dedicated bodyguard, Parshad Bhaguji, cautioned her sharply: “O girl! Do not touch Maharaj like that; keep your distance!” However, merciful Shreehari smiled warmly and restrained Bhaguji: “Bhaguji, let it be! There is no fault here; Prembai is merely an innocent child, and the touch of a pure-hearted child carries no spiritual blemish!”
Shortly thereafter, having completed her chores, Ratanbai sat reverently before Shreehari. The Lord then imparted sublime spiritual wisdom on detachment and devotion: “This human body is ephemeral, and all material pleasures of this world are transient. One day, this entire cosmos will dissolve in cosmic dissolution. Therefore, even while fulfilling householder duties, maintain constant remembrance of Our divine form; for if Our murti remains enshrined within your heart, all spiritual attainments are accomplished!”
After two hours of uplifting discourses, Shreehari mounted His mare, Manki, to depart. At that precise moment, Ratanbai’s husband, Sango Babariya, returned from his day’s work in the fields. Seeing Lord Shreehari ready to depart, Sango rushed forward, fell prostrate in the dust, and firmly grasped Manki’s reins, pleading: “O Maharaj! Today the golden sun has dawned upon my humble home! Please grace us by staying for two days, nourish us with Your nectar-like discourses, and bestow upon us the bliss of Your divine darshan!”
Pleased by Sango’s genuine devotion, Shreehari said: “Sango Bhagat! We are immensely pleased with your faith. Ask for whatever boon your heart desires!” Sango folded his hands and humbly answered: “O Lord! By Your grace, I possess ample worldly comforts—a house, an upper-story dwelling, and fertile orchards. Yet my lap remains empty; we lack an heir to carry forward the family line.”
The wish-fulfilling Lord smiled benevolently and granted the divine boon: “Go, Sango Bhagat, permit Us to depart now; by the grace of God, you shall be blessed with not one, but two noble sons!” With this blessing, Shreehari rode forward on Manki.
True to the Lord’s prophetic word, one year later a healthy baby boy was born to Sango Babariya, followed by a second son the subsequent year! Filled with boundless joy, Sango exclaimed: “The promise given by my beloved Lord Maharaj has manifested with absolute truth!”
As for the young girl Prembai, when she grew up and married, she settled in Tarkatalav near Amreli. She spent her days spinning cotton yarn on a charkha, weaving thick devotional shawls for the sadhus and earning the profound grace of Sadguru Mahapurushdas Swami.
— From Shri Hari Charitra Chintamani