સારંગપુરમાં શીતબાંએ થાળ ધરાવ્યો અને વાઘાખાચરે ચરણસેવા કરી. ગઢપુર જતાં જનડે ગામે વીરડાનું મીઠું જળ પીધા બાદ શ્રીહરિએ એકાદશીના દિવસે સર્વ સંતોની જોળીઓમાંથી પદાર્થો એકઠા કરાવી સ્વહસ્તે પ્રસાદ વહેંચી જમાડ્યા.
એક વખત સાંજના સમયે પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણ સારંગપુરમાં જીવાખાચરના દરબારગઢમાં પધાર્યા. જીવાખાચરના પત્ની શીતબાંએ અત્યંત ભાવપૂર્વક ઉત્તમ થાળ બનાવી શ્રીહરિને બાજોઠ પર બેસાડી પ્રેમથી જમાડ્યા. શ્રીહરિએ જમીને પ્રસાદ જીવાખાચરને આપ્યો. મુખવાસ ગ્રહણ કરી શ્રીહરિ ઢોલિયા પર બિરાજમાન થયા. તે વખતે વાઘાખાચર શ્રીહરિના બંને ચરણ દબાવતાં ચરણચંપીની અદ્ભુત સેવા કરવા લાગ્યા. શ્રીહરિ તેમની સાથે વાતો કરતા રહ્યા. જીવાખાચર, શીતબાં અને વાઘાખાચરે પ્રભુને થોડા દિવસ સારંગપુર રોકાવા આગ્રહભરી વિનંતી કરી.
બીજે દિવસે સવારે સ્નાન-પૂજા સંપન્ન કરી શ્રીહરિ વસ્ત્રો ધારણ કરી રહ્યા હતા, તે વખતે ગામમાંથી એક ગરીબ ખેડૂત સ્ત્રી દર્શને આવી અને ફળિયામાંથી પંચાંગ પ્રણામ કરી બોલી: “હે પ્રભુ! વરસાદનું ટાણું વીતી રહ્યું છે અને વરસાદ થતો નથી. જો આપ વરસાદ નહીં વરસાવો તો મોલ સુકાઈ જશે અને પશુઓ ઘાસ-પાણી વગર મરી જશે!” શ્રીહરિ ઓસરીમાં આવી દર્શન આપતાં બોલ્યા: “બાઈ! અમારે ગઢપુર જવું છે. જો જીવાખાચર અમને અહીંથી રજા આપે અને અમે ગઢડે પહોંચીએ, એટલે તરત જ અનરાધાર વરસાદ થશે!” તે બાઈએ તરત જીવાખાચરને કરગરીને વિનંતી કરી શ્રીહરિને ગઢપુર જવા વિદાય અપાવી.
શ્રીહરિ સંતો-હરિભક્તો સાથે સારંગપુરથી નીકળી રસ્તામાં જનડે ગામે પધાર્યા. ગામના પાદરે માણકી ઘોડી પરથી ઉતરી ઘટાટોપ વૃક્ષની છાયામાં પધાર્યા. આત્માનંદ સ્વામીએ ચાદર પાથરી એટલે શ્રીહરિ ચરણ લંબાવીને બિરાજ્યા. સંતો સામે બેસી શ્રીહરિના નાસિકાગ્ર પર રહેલા શીળીના ચિહ્નનું ધ્યાન ધરવા લાગ્યા. થોડીવાર વિશ્રામ કર્યા બાદ સંતોએ બાજુની નદીની રેતીમાં વીરડો ગાળીને કાઢેલું શીતળ જળ શ્રીહરિને મુખ ધોવા આપ્યું. જળનું પાન કરી શ્રીહરિએ વખાણ્યા: “આ વીરડાનું જળ તો ગંગાજળિયા કૂવા જેવું મીઠું અમૃત છે!”
સંતોએ કાંસાની તાંસળીમાં દાળિયા અને ગોળ ધરાવ્યા. શ્રીહરિ જમતાં જમતાં બોલ્યા: “સંતોની જોળીઓમાં બીજું શું છે?” વૈષ્ણવાનંદ સ્વામીએ હાથ જોડી કહ્યું: “હે મહારાજ! આજ તો એકાદશી છે, એટલે સર્વે સંતોને નિર્જળા ઉપવાસ છે!” શ્રીહરિ હસીને બોલ્યા: “સંતો! એકાદશી કોણે બનાવી છે?” સંતો બોલ્યા: “પ્રભુ! એ તો આપની જ આજ્ઞાથી થયેલી છે.” ત્યારે અંતર્યામી શ્રીહરિએ અનોખી લીલા કરતાં આજ્ઞા કરી: “સંતોની જોળી તો કામધેનુ ગાય જેવી હોય! જેની જોળીમાં જે હોય તે બધું અહીં લાવો, આજ તો અમારે સંતોને જમાડવા છે!”
શ્રીહરિએ એક મોટું વસ્ત્ર પાથર્યું. સંતોએ પોતાની જોળીઓમાંથી શેકેલા ચણા, સીંગદાણા, ગોળ, સાકર વગેરે સામગ્રી લાવીને વસ્ત્ર પર ઢગલો કર્યો. શ્રીહરિએ રાજી થઈને સ્વહસ્તે ખોબા ભરી ભરીને સર્વે સંતોને એ સામગ્રી એકાદશીના દિવસે પ્રસાદ તરીકે જમાડી! સર્વે સંતો પ્રભુના હાથે પ્રસાદ પામીને અલૌકિક આનંદમાં ગરકાવ થઈ ગયા.
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણીમાંથી…
Hindi
सारंगपुर से जनडे गाँव तक श्रीहरि की लीला: वाघा खाचर की सेवा और एकादशी पर संतों को झोली से प्रसाद
एक समय संध्याकाल में पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान श्री स्वामिनारायण सारंगपुर में जीवा खाचर के दरबारगढ़ में पधारे। जीवा खाचर की धर्मपत्नी शीतबाँ ने भावपूर्वक थाल बनाकर श्रीहरि को काष्ठ के पाटे पर बैठाकर प्रेम से भोजन कराया। श्रीहरि ने भोजन कर प्रसादी जीवा खाचर को दी। मुखवास ग्रहण कर श्रीहरि पलंग पर विराजे, तब वाघा खाचर ने प्रभु के चरण दबाकर अद्भुत चरण-सेवा की। जीवा खाचर, शीतबाँ और वाघा खाचर ने श्रीहरि से कुछ दिन सारंगपुर रुकने का आग्रह किया।
अगले दिन प्रातःकाल नित्य-नियम के पश्चात श्रीहरि वस्त्र धारण कर रहे थे, तभी गाँव की एक कृषक स्त्री दर्शनार्थ आई और आँगन से दंडवत प्रणाम कर बोली: “हे प्रभु! वर्षा का समय बीत रहा है और वर्षा नहीं हो रही। यदि आप वृष्टि नहीं करेंगे, तो फसलें सूख जाएँगी और पशु तृण-जल के अभाव में मर जाएँगे!” श्रीहरि ने बरामदे में आकर दर्शन देते हुए कहा: “देवी! हमें गढड़ा जाना है। यदि जीवा खाचर हमें यहाँ से जाने की अनुमति दें और हम गढड़ा पहुँचें, तो तुरंत घनघोर वर्षा होगी!” उस स्त्री ने तुरंत जीवा खाचर से अनुनय-विनय कर श्रीहरि को गढड़ा प्रस्थान की अनुमति दिलवाई।
श्रीहरि संतों सहित सारंगपुर से चलकर मार्ग में जनडे गाँव पधारे। गाँव की सीमा पर मानकी घोड़ी से उतरकर सघन वृक्ष की शीतल छाया में विराजे। आत्मानन्द स्वामी ने चादर बिछाई और श्रीहरि चरण पसारकर बैठे। संतों ने नदी की बालू में गड्ढा (वीरड़ा) खोदकर निकाला गया शीतल जल श्रीहरि को आचमन हेतु दिया। जल पीकर श्रीहरि ने प्रशंसा की: “इस वीरड़े का जल तो गंगाजलिया कुएँ के समान अमृतमय मीठा है!”
संतों ने तांबे की थाली में भुने चने और गुड़ भेंट किए। श्रीहरि ने पूछा: “संतों की झोलियों में और क्या सामग्री है?” वैष्णवानन्द स्वामी ने हाथ जोड़कर कहा: “हे महाराज! आज तो पवित्र एकादशी है, अतः सभी संतों का उपवास है!” श्रीहरि मुस्कुराए और बोले: “संतो! एकादशी किसने बनाई है?” संत बोले: “प्रभु! आपकी ही आज्ञा से यह नियम बना है।” तब श्रीहरि ने अद्भुत लीला करते हुए आज्ञा दी: “संतों की झोली तो कामधेनु के समान होती है! जिसकी झोली में जो भी सामग्री हो, यहाँ ले आओ, आज हमें संतों को तृप्त करना है!”
श्रीहरि ने भूमि पर विशाल वस्त्र बिछाया। संतों ने अपनी झोलियों से चने, मूँगफली, गुड़, मिश्री आदि सामग्री लाकर ढेर लगा दिया। श्रीहरि ने अत्यंत प्रसन्न होकर अपने करकमलों से भर-भरकर सभी संतों को एकादशी के पावन दिन प्रसाद रूप में भोजन कराया! सभी संत प्रभु के करकमलों से महाप्रसाद पाकर कृतार्थ हो गए।
- श्रीहरिचरित्र चिंतामणि से…
English
Shri Hari’s Divine Pastimes from Sarangpur to Jande: Vagha Khachar’s Devotion and Distributing Feast from Sadhus’ Jolis on Ekadashi
On one occasion in the evening, supreme Lord Swaminarayan arrived at the Darbargadh of Jiva Khachar in Sarangpur. Jiva Khachar’s devout wife, Shitba, lovingly prepared a feast and seated Shri Hari upon a wooden pedestal, feeding Him with deep affection. Shri Hari partook of the meal and handed the sanctified remnants to Jiva Khachar. After accepting mukhvas, Shri Hari reclined upon a cot, while Vagha Khachar joyfully massaged the Lord’s divine lotus feet. Jiva Khachar, Shitba, and Vagha Khachar lovingly pleaded with the Lord to prolong His stay in Sarangpur for several more days.
The next morning, after completing His daily morning prayers, Shri Hari was putting on His garments when a poor village farmer woman arrived in the courtyard. Prostrating reverently, she cried: “O Lord! The monsoon season is slipping away without a drop of rain. If You do not shower rain, our crops will wither, and our cattle will perish for lack of fodder and water!” Stepping out onto the veranda, Shri Hari revealed: “Good woman! We desire to travel to Gadhada. If Jiva Khachar grants Us leave to depart from here, the moment We arrive in Gadhada, torrential rains shall pour from the skies!” The anxious woman immediately pleaded with Jiva Khachar, securing his permission for Shri Hari’s departure.
Traveling from Sarangpur towards Gadhada with the sadhus, Shri Hari halted at the outskirts of Jande village beneath the dense shade of a leafy tree. Sadguru Atmanand Swami spread a clean cloth, upon which Shri Hari reclined comfortably. After a short rest, the young sadhus dug a small seepage pit (virado) in the dry sandy riverbed and fetched pure, cool water for the Lord. Drinking the water, Shri Hari praised it: “This water from the sand pit is as wonderfully sweet and pure as nectar from the holy Gangajaliyo well!”
The sadhus offered roasted grams (daliya) and raw jaggery in a bronze plate. While eating, Shri Hari inquired, “What other provisions are stored in the sadhus’ shoulder bags (jolis)?” Vaishnavanand Swami submitted with folded hands: “O Maharaj! Today is the holy day of Ekadashi, and all the sadhus are observing a strict waterless fast (nirjala upavas)!” Shri Hari chuckled and asked: “Holy sadhus! Who established the discipline of Ekadashi?” The sadhus answered: “O Lord! It was created solely by Your divine will and command.” Then, performing an unforgettable pastime, Shri Hari decreed: “A sadhu’s begging bag is like Kamadhenu (the wish-fulfilling cow)! Whatever each of you carries in your jolis, bring it forth; today We shall feed all our sadhus!”
Shri Hari spread a large white sheet on the ground. The sadhus brought out whatever they carried in their bags—roasted chickpeas, peanuts, jaggery, and rock sugar crystals—heaping them together. Radiant with divine joy, Shri Hari scooped up handfuls of the mixed food with His own holy hands and lovingly fed all the fasting sadhus on that Ekadashi day! Sanctified by the touch of the Lord’s lotus hands, the sadhus partook of the divine feast in transcendental bliss.
- From Shri Hari Charitra Chintamani…