રોહીશાળામાં સંતોના ધ્યાનમાં ખલેલ પાડતાં ભરવાડના રાફડીયા સ્વામીના સંકલ્પથી વિસરાઈ ગયા; ચમત્કાર પામી બોઘો ભરવાડ કાયમ માટે શ્રીહરિનું ભજન કરતો થયો.
એક વખત સદ્ગુરુ શ્રી ગુણાતીતાનંદ સ્વામી અને સદ્ગુરુ શ્રી કૃપાનંદ સ્વામી સત્સંગ વિચરણ કરતાં કરતાં પગપાળા પાણવી ગામે જતા હતા. માર્ગમાં ચાલતાં ચાલતાં રોહીશાળા ગામ નજીક પહોંચ્યા ત્યારે સંધ્યાકાળ ઢળી ગયો અને અંધારું થવા લાગ્યું.
બંને સંતોએ વિચાર કર્યો: “જો આપણે ગામની અંદર જઈશું તો આપણા પરમ સ્નેહી હરિભક્ત આણંદજી કોઠારી અને લક્ષ્મીરામ આપણને આગ્રહપૂર્વક રોકી રાખશે અને આવતીકાલે સવારે આગળ જવા નહીં દે!” આવો વિચાર કરી બંને વિરક્ત સંતો ગામમાં જવાને બદલે ગામ બહાર નદીના કાંઠે આવેલા એક વિશાળ વડલાના વૃક્ષ નીચે રોકાયા. નદીમાં સ્નાન-સંધ્યા આટોપી બંને સંતો નદીના રેતાળ પટમાં પદ્માસન વાળી પરબ્રહ્મ શ્રીજીમહારાજની દિવ્ય મૂર્તિનું અખંડ ધ્યાન ધરવા બેઠા.
મધ્યરાત્રિનો શાંત પહોર વીતતો હતો, ત્યારે નદીના સામે કાંઠે રોહીશાળા ગામના બોઘા ભરવાડની ઘેટાં-બકરાંની ઝોક (વાડો) હતી. બોઘો ભરવાડ ઘેટાં-બકરાંને વાડામાં પૂરીને રાત્રિના શીતળ પહોરમાં એકદમ ઘેરા, કર્કશ અવાજે દેશી રાફડીયા (લૌકિક દુહા-ગીતો) લલકારવા લાગ્યો! રાત્રિના નિઃશબ્દ વાતાવરણમાં તેનો પડઘો દૂર દૂર સુધી ગૂંજવા લાગ્યો.
ધ્યાનમાં બેઠેલા કૃપાનંદ સ્વામીએ આંખો ખોલીને કહ્યું: “ગુણાતીતાનંદ સ્વામી! આ રાફડીયા ગાવાવાળો ભરવાડ આજે આપણને અહીં શાંતિથી શ્રીજીમહારાજનું ધ્યાન નહીં કરવા દે! અરેરે, સાક્ષાત્ અક્ષરાધીશ પૂર્ણ પુરુષોત્તમ નારાયણ પ્રગટ થયા છતાં આ જીવ પ્રભુને ભજવાને બદલે રાત્રિના આવાં નકામા રાફડીયાં ગાંગરીને ઉજાગરા કરે છે!” ત્યારે સદ્ગુરુ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ મંદ મુસ્કાન સાથે માત્ર એક નાનો સંકલ્પ કર્યો!
સ્વામીનો સંકલ્પ થતાં જ અદ્ભુત ચમત્કાર થયો! પેલો બોઘો ભરવાડ જે ગીત ગાતો હતો તેની પછીની કડી સાવ ભૂલી ગયો! તેણે બીજું ગીત શરૂ કરવા પ્રયત્ન કર્યો, તો તેનું મુખડું પણ ગાયબ થઈ ગયું! બોઘાએ મગજ પર ખૂબ જોર કર્યું, પણ તેને જિંદગીભરમાં ગાયેલું એક પણ રાફડીયું કે દુહો સાંભર્યો જ નહીં! તેનું ગળું અને યાદશક્તિ સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગયાં અને તે એકાએક મૂંગો થઈ ગયો! બોઘો ભરવાડ આખી રાત વાડામાં આમતેમ આંટા મારી મારીને અકળાઈ મર્યો, પણ એક પણ ગીત યાદ ન આવ્યું.
સવારનું પ્રભાત થતાં જ બોઘાએ નદીના પટમાં ભગવાં વસ્ત્રધારી બે તેજસ્વી સંતોને માળા ફેરવતાં અને પૂજાપાઠ કરતાં દીઠા. તે તત્કાળ દોડતો નદીકાંઠે સંતો સમીપે આવ્યો અને સાષ્ટાંગ નમીને “રામ… રામ…” કહી સ્વામી પાસે બેઠો. ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ સ્નેહથી તેનાં નામ-ઠામ પૂછ્યાં. બોઘાએ હાથ જોડી આશ્ચર્યથી કહ્યું: “મહારાજ! હું રોહીશાળાનો બોઘો ભરવાડ છું. મને પાકી ખાતરી છે કે આપ બંને કોઈ સામાન્ય સાધુ નથી, પરંતુ ભગવાનના સાચા અને મહાસમર્થ સંત છો!” સ્વામીએ પૂછ્યું: “તેં એ કેવી રીતે જાણ્યું?”
બોઘાએ અંતરની વાત ઠાલવતાં કહ્યું: “બાપુ! હું સતત ત્રણ દિવસ અને ત્રણ રાત એકધારા રાફડીયા ગાયા કરું તોય મારા ગીતો ખૂટે નહીં અને એક પછી એક આપોઆપ યાદ આવ્યા જ કરે! પરંતુ ગઈકાલે અડધી રાતે અચાનક મારા મગજમાંથી તમામ રાફડીયાં એવાં ભુંસાઈ ગયાં કે લાખો પ્રયત્નો છતાં મને એક પણ અક્ષર યાદ ન આવ્યો! એટલે મને સમજાયું કે આ જરૂર અહીં બેઠેલા કોઈ સમર્થ સંતનો જ ચમત્કાર હોવો જોઈએ!”
ગુણાતીતાનંદ સ્વામીએ હસીને રહસ્ય ખોલ્યું: “જો બોઘા! ગઈકાલે રાત્રે અમે અહીં પ્રભુનું ધ્યાન કરવા બેઠા હતા, ત્યારે તારા કર્કશ રાફડીયાથી અમારા ભજનમાં ખલેલ પહોંચતી હતી. એટલે અમે સંકલ્પ કર્યો કે તને એક પણ ગીત યાદ ન આવે! બોઘા, આવાં નકામા લૌકિક ગીતો ગાવામાં તારું અમૂલ્ય આયુષ્ય વેડફવાને બદલે આ કળિયુગમાં પ્રગટ થયેલા સર્વાવતારી ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણનું ભજન કર; અંતકાળે પ્રભુ તને પોતાના ધામમાં તેડવા આવશે!”
સ્વામીનું આ દિવ્ય સામર્થ્ય અને જ્ઞાન સાંભળી બોઘો ભરવાડ ગદગદ થઈ સ્વામીના ચરણોમાં ઢળી પડ્યો. તેણે તત્કાળ કંઠી બાંધી, પંચવર્તમાન ગ્રહણ કર્યાં અને આજીવન સાચો સત્સંગી બન્યો. બંને સંતો પાણવી તરફ રવાના થયા, અને બોઘો ભરવાડ સંસારી રાફડીયાં કાયમ માટે ભૂલીને મુખમાંથી અખંડ “સ્વામિનારાયણ… સ્વામિનારાયણ…” સ્મરણ કરતાં કરતાં ઘેટાં-બકરાં ચરાવવા લાગ્યો.
- સદ્ગુરુ બ્રહ્મચારી શ્રી અક્ષરાનંદ સ્વામીની વાતોમાંથી…
Hindi
रोहीशाळा में गुणातीतानंद स्वामी का ध्यान, बोघा चरवाहे के लोकगीत और सत्संग दीक्षा
रोहीशाळा गाँव के बाहर नदी तट पर वटवृक्ष नीचे सदगुरु श्री गुणातीतानंद स्वामी और कृपानंद स्वामी श्रीहरि के ध्यान में बैठे थे।
सामने बाड़े में बोघा चरवाहा आधी रात को ऊँचे स्वर में लोकगीत (राफड़िया) गाने लगा, जिससे ध्यान में बाधा हुई। कृपानंद स्वामी के कहने पर गुणातीतानंद स्वामी ने संकल्प किया। तत्क्षण बोघा के मन से सभी गीत विस्मृत हो गए; वह पूरी रात एक भी कड़ी याद न कर सका!
प्रातः संतों को देखकर बोघा दौड़ा आया और बोला: “मैं तीन दिन-रात लगातार गा सकता हूँ, किंतु रात को एक भी गीत याद नहीं आया। आप अवश्य कोई सिद्ध संत हैं!” स्वामी ने कारण बताकर उसे समझाया कि व्यर्थ गीतों के बदले प्रकट स्वामीनारायण भगवान का भजन करो। बोघा ने कंठी पहनकर सत्संग स्वीकार किया।
- सदगुरु ब्रह्मचारी श्री अक्षरानंद स्वामी की बातों से…
English
Gunatitanand Swami’s Meditation at Rohishala, Silencing Bogha Bharwad’s Ballads, and Bestowing Satsang Initiation
On one occasion, Sadguru Gunatitanand Swami and Sadguru Krupanand Swami were traveling on foot toward the village of Panvi during their spiritual rounds. As twilight settled and darkness enveloped the countryside, they reached the outskirts of Rohishala.
Reflecting together, the two ascetic sadhus reasoned: “If we enter the village tonight, our devoted householders Anandji Kothari and Lakshmiram will lovingly compel us to stay, preventing us from journeying forward tomorrow morning!” Choosing solitary renunciation over hospitality, the saints resolved to rest beneath the sprawling canopy of an ancient banyan tree along the dry, sandy riverbank outside the village. Having bathed and concluded their evening rituals, they sat in the lotus posture (padmasana) upon the clean sand, diving deep into meditation upon the enchanting divine form of Supreme Lord Shreeji Maharaj.
As midnight approached, stillness reigned over the wilderness, broken only by an adjoining sheepfold where Bogha Bharwad, a local shepherd of Rohishala, had penned his flock. Leaning against the wooden fence in the cool night air, Bogha began belting out loud, grating folk ballads (rafadiya) at the top of his lungs! His booming voice echoed stridently across the silent riverbed.
Opening his eyes from meditation, Krupanand Swami remarked: “Gunatitanand Swami! This noisy shepherd will not permit us to meditate upon Shreeji Maharaj in peace tonight! Alas, despite the manifestation of the Supreme Purushottam Narayan on earth, conditioned souls squander their precious nights bawling mundane ballads instead of chanting God’s holy name!” Sadguru Gunatitanand Swami smiled gently and made a silent spiritual resolve (sankalp).
The moment Swami formed the resolve, a wondrous phenomenon occurred! The very line Bogha Bharwad was singing vanished completely from his tongue! He strained to initiate a second ballad, but its opening verse had evaporated from his mind as well! Straining his memory with all his might, every single rustic song, couplet, and tune he had memorized across his lifetime was thoroughly erased from his consciousness! His throat fell silent and his memory went totally blank! Distressed and utterly baffled, Bogha paced restlessly within his enclosure the entire night, unable to recall a single syllable.
At dawn, Bogha looked toward the riverbed and saw two radiant saffron-clad ascetics turning their rosaries in peaceful worship. Sprinting across the sand, he approached the sadhus, bowed deeply, and sat beside them offering respectful greetings. Gunatitanand Swami inquired about his name and dwelling. Bogha folded his hands in awe: “Maharaj! I am Bogha Bharwad of Rohishala. Looking upon your countenance, I am convinced beyond doubt that you are truly enlightened, mighty saints of God!” Swami asked: “How did you come to that conclusion?”
Bogha unburdened his heart: “Holy masters! I am a singer who can belt out ballads continuously for three days and three nights without exhausting my repertoire! Yet last night, every single song evaporated from my intellect so thoroughly that despite agonizing all night, I could not remember a solitary verse! I realized that only the divine power of a genuine man of God seated nearby could perform such a feat!”
Gunatitanand Swami chuckled and revealed the truth: “Look Bogha! Last night while we sat in contemplation of the Lord, your raucous ballads disturbed our worship. Hence, we resolved that you would not recall a single song! Bogha, instead of squandering your fleeting human life hollering perishable worldly ballads, chant the divine name of Bhagwan Shree Swaminarayan who has manifested in this age; at life’s end, the Lord Himself will arrive to escort your soul to Akshardham!”
Awed by Swami’s spiritual mastery and loving counsel, tears welled in Bogha Bharwad’s eyes as he prostrated at Swami’s feet. He accepted the sacred kanthi, pledged the five moral vows, and embraced the satsang with all his heart. As the two holy sadhus resumed their journey toward Panvi, Bogha Bharwad walked behind his grazing flock, completely purged of worldly ballads, happily chanting “Swaminarayan… Swaminarayan…” with every breath.
— From the Discourses of Sadguru Brahmachari Shree Aksharanand Swami