નાના લાખાણી ગામે શ્રીહરિએ વિરજી સુતારની કોઠી ઢાંકી અખૂટ અનાજનો ચમત્કાર બતાવ્યો. રાત્રે ચરણસેવા કરતાં ગર્વથી ભરેલા ચાર બળિયા ભાઈઓના હાથમાંથી શ્રીહરિ વેલણની જેમ ફરી ગયા અને તેમનો ગર્વ ઉતારી સત્સંગમાં જોડ્યા.
એક વખત પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણ સંતોના મંડળ સાથે નાના લાખાણી ગામે પધાર્યા. ગામના પાદરે હનુમાનજીની દેરી પાસે એક શિલા પર શ્રીહરિ બિરાજમાન થયા. તે સમયે ગામના સુથાર વિરજીભાઈ અને દરબાર કાથડજી દર્શને આવ્યા. બંનેએ શ્રીહરિને ભાવપૂર્વક સાષ્ટાંગ દંડવત કર્યા. દરબાર કાથડજી સદગુરુ ભાયાત્માનંદ સ્વામીના પૂર્વાશ્રમના નાના ભાઈ કેસરીસિંહના પુત્ર હતા. શ્રીહરિએ કૃપાદ્રષ્ટિ કરીને કહ્યું: “આ હનુમાનજી તમારી સૌની સદાય રક્ષા કરશે!”
કાથડજી દરબારે કરજોડી વિનંતી કરી: “હે પ્રભુ! ગામમાં અમારા ઘરે પધારો!” શ્રીહરિ ભક્તનો અતિશય ભાવ જોઈ વિરજી સુતારના ઘરે પધાર્યા અને ફળિયામાં લીમડાના વૃક્ષ નીચે ઢોલિયા પર સભા કરીને બિરાજ્યા. વિરજી સુતારે પ્રેમપૂર્વક થાળ બનાવી શ્રીહરિને જમાડ્યો. શ્રીહરિએ પ્રસાદ આપી સૌને સમાધિ કરાવી અપાર દિવ્ય ઐશ્વર્ય દર્શાવ્યું.
બીજે દિવસે વણથલી અને ખીલોસા ગામના અસંખ્ય હરિભક્તો ગાડાં જોડીને શ્રીહરિના દર્શને આવી પહોંચ્યા. દરબાર કાથડજી મનમાં સંકલ્પ કરવા લાગ્યા કે: ‘વિરજી સુતાર તો ગરીબ માણસ છે, આટલા બધા સંતો-ભક્તોને જમાડવા માટે દરબારગઢમાંથી બાજરો વગેરે અનાજ મંગાવી લઈએ.’ અંતર્યામી શ્રીહરિએ કાથડજીનો મનોભાવ જાણીને વિરજી સુતારને કહ્યું: “વિરજી ભગત! ભલે તમારી કોઠીમાં માત્ર એક જ મણ અનાજ હોય, પણ આ કોઠી પર ઢાંકણું ઢાંકીને ઉપરથી કપડું બાંધી દો અને નીચેના કાણામાંથી જોઈએ તેટલા દાણા કાઢજો!” વિશ્વાસુ ભક્તે શ્રીહરિની આજ્ઞા પ્રમાણે કર્યું અને સેંકડો માણસો જમ્યા છતાં કોઠીમાંથી દાણા ખૂટ્યા જ નહીં!
તે દિવસે સાંજે શ્રીહરિ કાથડજીના ઘરે થાળ જમી રાત્રે વિશ્રામ કરવા વિરજી સુતારના ઘરે પધાર્યા. ફળિયામાં ઢોલિયા પર પોઢીને શ્રીહરિ ચરણસેવા કરાવી રહ્યા હતા. તે વખતે કાથડજીએ વાત કરી: “હે પ્રભુ! અમારા ગામમાં કલ્યાણસિંહ, ખેંગારભાઈ, દાજીભાઈ વગેરે ચાર ભાઈઓ મહા શૂરવીર અને અતિશય બળિયા મલ્લ છે!” શ્રીહરિ હસીને બોલ્યા: “કાથડજી! બોલાવો એ ચારેય ભાઈઓને, અમારે પણ એમનું બળ જોવું છે!”
વિરજી સુતારે જઈને કલ્યાણસિંહને કહ્યું: “અમારા ભગવાનના પગ દબાવવા આવો, ગમે તેવો બળવાન હોય પણ તે એમના ચરણ પકડી રાખવા જાય તો ભગવાન વેલણની જેમ ફરી જાય છે!” કલ્યાણસિંહ અહંકારથી બોલ્યો: “એમને હજુ અમારા જેવા ચાર બળિયા મળ્યા નથી! અમે પગ પકડીએ પછી કોઈ હાલી પણ ન શકે!” એમ કહી ચારેય ભાઈઓ અહંભાવ સાથે શ્રીહરિ પાસે આવ્યા અને કાથડજીને ખસેડી શ્રીહરિના બંને ચરણ દબાવવા બેઠા.
ચારેય જણાએ પોતાના સંપૂર્ણ બાહુબળથી શ્રીહરિના ચરણોને જકડી રાખવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ ગર્વગંજન શ્રીહરિ દર વખતે બંને પગને સરળતાથી વેલણની પેઠે ફેરવી દેતા! ચારેય ભાઈઓએ પરસેવે રેબઝેબ થઈને તમામ તાકાત અજમાવી જોઈ, પણ શ્રીહરિના એક ચરણને પણ સ્થિર પકડી ન શક્યા! આખરે તેમનો અહંકાર ઓગળી ગયો અને ચારેય ભાઈઓ શ્રીહરિના ચરણોમાં પડી ગયા અને કંઠી ધારણ કરી નિષ્ઠાવાન સત્સંગી બન્યા.
- શ્રીહરિચરિત્ર ચિંતામણી ભાગ ૩, વાત ૩૮૨
શ્રીહરિએ પ્રસન્ન થઈ દાજીભાઈને પોતાનું પ્રસાદીનું અંગરખું આપ્યું, જે આજે પણ તેમના વંશજો પાસે સુરક્ષિત છે. કાથડજીને પ્રસાદીનો રૂમાલ અને ઘોડીનો શણગાર ભેટ આપ્યો, જે આજે પણ નાના લાખાણી ગામના સ્વામિનારાયણ મંદિરમાં દર્શનાર્થીઓને પાવન કરે છે.
- સદગુરુ શ્રી ભાયાત્માનંદ સ્વામીના જીવનવૃત્તાંતમાંથી…
Hindi
नाना लाखाणी गाँव में विरजी सुतार और दरबार काथडजी की सेवा तथा चार बलवानों का गर्व-भंजन
एक समय पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान श्री स्वामिनारायण संतों के साथ नाना लाखाणी गाँव पधारे। गाँव की सीमा पर स्थित हनुमानजी की देहरी के समीप एक शिला पर श्रीहरि विराजमान हुए। उस समय गाँव के सुतार (बढ़ई) विरजीभाई और दरबार काथडजी दर्शन हेतु आए। दोनों ने श्रीहरि को साष्टांग दंडवत प्रणाम किया। दरबार काथडजी सद्गुरु भायात्मानन्द स्वामी के पूर्वाश्रम के अनुज केसरीसिंह के सुपुत्र थे। श्रीहरि ने कृपा-दृष्टि कर कहा: “यह हनुमानजी सदैव आप सबकी रक्षा करेंगे!”
काथडजी दरबार ने करबद्ध प्रार्थना की: “हे प्रभु! गाँव में हमारे घर पधारें!” श्रीहरि भक्त का अनन्य प्रेम देखकर विरजी सुतार के घर पधारे और आँगन में नीम के वृक्ष की शीतल छाया में पलंग पर सभा लगाकर विराजे। विरजी सुतार ने भावपूर्वक थाल बनाकर श्रीहरि को भोजन कराया। श्रीहरि ने प्रसादी वितरण कर सभी को समाधि कराकर अपार अलौकिक ऐश्वर्य का दर्शन कराया।
अगले दिन वणथली और खीलोसा गाँव के अगणित हरिभक्त बैलगाड़ियाँ जोड़कर श्रीहरि के दर्शनार्थ आ पहुँचे। दरबार काथडजी के मन में विचार आया कि: ‘विरजी सुतार साधारण निर्धन व्यक्ति हैं, इतने सारे संतों-भक्तों के भोजन हेतु दरबारगढ़ से बाजरा आदि अनाज मँगवा लिया जाए।’ अंतर्यामी श्रीहरि ने काथडजी का मंतव्य जानकर विरजी सुतार से कहा: “विरजी भगत! भले ही आपकी कोठी (अनाज की टंकी) में केवल एक ही मन अनाज हो, किंतु इस कोठी पर ढक्कन ढँककर कपड़ा बाँध दो और नीचे के छिद्र से आवश्यकतानुसार अनाज निकालते जाओ!” विश्वासी भक्त ने श्रीहरि की आज्ञानुसार किया और सैकड़ों लोगों के भोजनोपरांत भी कोठी का अनाज समाप्त नहीं हुआ!
उसी दिन संध्या को श्रीहरि काथडजी के यहाँ भोजन कर रात्रि-विश्राम हेतु विरजी सुतार के घर पधारे। आँगन में पलंग पर शयन करते हुए श्रीहरि चरण-सेवा स्वीकार कर रहे थे। उस समय काथडजी ने कहा: “हे प्रभु! हमारे गाँव में कल्याणसिंह, खेंगारभाई, दाजीभाई आदि चार भाई अत्यंत शूरवीर और महाबली पहलवान हैं!” श्रीहरि ने मुस्कुराकर कहा: “काथडजी! उन चारों को बुलाइए, हम भी उनका बाहुबल देखें!”
विरजी सुतार ने जाकर कल्याणसिंह से कहा: “हमारे भगवान के चरण दबाने चलिए; कोई कितना भी बलवान हो, वह पकड़ने का प्रयास करे तो भगवान बेलन की भाँति घूम जाते हैं!” कल्याणसिंह गर्व से बोला: “उन्हें अभी तक हम जैसे चार बलवानों से पाला नहीं पड़ा है! हम जिसे पकड़ लें, वह हिल भी नहीं सकता!” ऐसा कहकर चारों भाई अहंकारपूर्वक श्रीहरि के समीप आए और काथडजी को हटाकर श्रीहरि के दोनों चरण दबाने लगे।
चारों ने अपनी संपूर्ण शक्ति लगाकर श्रीहरि के चरणों को जकड़ने का भरसक प्रयास किया, किंतु गर्वगंजन श्रीहरि सरलता से बेलन की तरह अपने चरणों को घुमा देते थे! चारों पसीने से लथपथ हो गए, किंतु प्रभु के एक पैर को भी स्थिर न रख सके! अंततः उनका अहंकार चूर-चूर हो गया और चारों भाई श्रीहरि के चरणों में गिर पड़े। उन्होंने कंठी बाँधकर वर्तमान धारण किए और निष्ठावान सत्संगी बने।
- श्रीहरिचरित्र चिंतामणि भाग ३, वार्ता ३८२
श्रीहरि ने प्रसन्न होकर दाजीभाई को अपना प्रसादी अंगरखा भेंट किया, जो आज भी उनके वंशजों के पास सुरक्षित है। काथडजी को प्रसादी का रूमाल और घोड़ी का आभूषण प्रदान किया, जो आज भी लाखाणी गाँव के स्वामिनारायण मंदिर में दर्शनीय है।
- सद्गुरु श्री भायात्मानन्द स्वामी के जीवन-वृत्तांत से…
English
Service of Virji Suthar and Darbar Kathadji at Nana Lakhani and the Humbling of Four Strong Wrestlers
On one occasion, supreme Lord Swaminarayan arrived at Nana Lakhani village accompanied by an assembly of sadhus. At the village outskirts, Shri Hari sat upon a stone slab near a small shrine dedicated to Hanumanji. At that time, Virji Suthar (a carpenter devotee) and Darbar Kathadji came forward to have darshan, prostrating reverently before the Lord. Darbar Kathadji was the nephew of Sadguru Bhayatmanand Swami (son of Swami’s younger brother Kesarisinh from his pre-monastic life). Shri Hari lovingly declared: “This Hanumanji will ever guard and protect all of you!”
Darbar Kathadji prayed with folded hands: “O Lord! Please grace our home in the village!” Observing their sincere devotion, Shri Hari went to the home of Virji Suthar, where He sat upon a cot beneath a neem tree in the courtyard, delivering spiritual discourses. Virji Suthar prepared a loving meal (thal) and served it to Shri Hari. The Lord partook of the food, distributed sanctified prasad, and induced deep spiritual trances (samadhi) among the onlookers, revealing His transcendent divinity.
The following day, scores of devotees arrived from Vanthali and Khilosa in bullock carts for darshan. Darbar Kathadji privately contemplated: ‘Virji Suthar is of modest financial means; let me fetch pearl millet (bajra) and grain from the Darbargadh to feed this vast gathering of sadhus and pilgrims.’ Perceptive of his innermost thought, the omniscient Lord advised Virji Suthar: “Virji Bhagat! Even if your grain storage bin (kothi) holds merely one man (approx. 20 kg) of grain, seal its top lid securely with cloth, and draw out whatever grain you need solely from the bottom spout!” The faithful devotee obeyed strictly; miraculously, despite feeding hundreds of people, the grain in the bin never diminished!
That evening, having dined at Kathadji’s residence, Shri Hari retired to Virji Suthar’s home to rest. Lying upon the cot in the open courtyard, Shri Hari permitted Virji and Kathadji to massage His lotus feet. During the service, Kathadji remarked: “O Lord! In our village, there are four brothers—Kalyansinh, Khengarbhai, Dajibhai, and their brother—who are formidable warriors and exceedingly powerful wrestlers!” Shri Hari laughed and said, “Kathadji! Call those four champions; We would like to witness their wrestling might!”
Virji Suthar went and told Kalyansinh: “Come press our Lord’s feet; no matter how powerful a wrestler may be, when one tries to hold His feet, the Lord effortlessly rotates them like a rolling pin (velan)!” Kalyansinh bragged with arrogant pride: “He hasn’t encountered the four of us yet! Once we grip a man, he cannot even twitch a muscle!” Puffing with arrogance, the four brothers approached Shri Hari, set Kathadji aside, and seized both of Shri Hari’s feet.
The four applied their absolute muscular might to pin the Lord’s feet motionless, but the Crusher of Pride (Garva-Ganjan) playfully spun His feet with effortless ease like rolling pins! Straining until drenched in sweat, they could not arrest the motion of even a single toe! Utterly subdued, their pride evaporated, and all four brothers fell prostrate at Shri Hari’s lotus feet, donning the sacred kanthi and taking the vows of lifelong discipleship.
- From Shri Hari Charitra Chintamani, Part 3, Discourse 382
Pleased by their repentance, Shri Hari gifted His sanctified tunic (angarkhu) to Dajibhai, which is preserved by his descendants to this day. To Kathadji, the Lord gifted a sanctified handkerchief and ornate bridle ornaments for his mare, which are reverently displayed for darshan at the Swaminarayan temple in Lakhani village.
- From the biography of Sadguru Shri Bhayatmanand Swami…