કલ્યાણી ગામના પરમ ભક્ત લક્ષ્મીબાઈ પંચવર્તમાન દ્રઢપણે પાળતા. શ્રીહરિએ એકાદશીએ તેડવા આવવાનું વચન આપ્યું, પરંતુ દીકરી ન પહોંચતા લક્ષ્મીબાઈની વિનંતી સ્વીકારી શ્રીહરિ પૂનમે પુનઃ પધાર્યા અને દીકરીને સત્સંગી બનાવી લક્ષ્મીબાઈને અક્ષરધામ તેડી ગયા.
ગામ કલ્યાણીના લક્ષ્મીબાઈ શ્રીહરિને વિશે અતિશય પ્રેમ અને દ્રઢ નિષ્ઠા ધરાવતા એકાંતિક ભક્ત હતા. તેઓ સ્વયં અખંડ ભજન-કીર્તન કરતાં અને ગામની અન્ય સ્ત્રીઓને શ્રીહરિના અનંત ઐશ્વર્ય તથા મહિમાની વાતો સંભળાવીને સત્સંગનું અડગ બળ પૂરું પાડતા. પોતે સ્ત્રી દેહ હોવા છતાં પાંચેય વર્તમાન અત્યંત શૂરવીરતાપૂર્વક પાળતા હતા.
એક દિવસ રાત્રિના સમયે શ્રીહરિએ લક્ષ્મીબાઈને પ્રત્યક્ષ દર્શન આપ્યા અને કહ્યું: “લક્ષ્મીબાઈ! આગામી એકાદશીએ રાત્રિના સમયે અમે તમને તેડવા આવીશું. અમારે તમને અમારા પરમધામ અક્ષરધામમાં લઈ જવા છે. માટે તમારે કુટુંબ-સ્નેહીઓમાં કોઈને મળવું હોય તો મળીને તૈયાર રહેજો; અમે તમને જરૂર તેડવા આવીશું.” આટલું વચન આપી શ્રીહરિ અંતર્ધ્યાન થઈ ગયા.
બીજે દિવસે સવારે જાગીને લક્ષ્મીબાઈએ અન્ય ગામ રહેતી પોતાની દીકરીને પત્ર લખી મોકલ્યો કે: “મને શ્રીજીમહારાજે સાક્ષાત દર્શન આપીને એકાદશીએ અક્ષરધામ તેડી જવાનું વચન આપ્યું છે, માટે આ પત્ર મળતાં જ તું તાત્કાલિક મને મળવા આવી પહોંચજે.”
પરંતુ સંજોગોવશાત તેમની દીકરી નિયત એકાદશી સુધી પહોંચી શકી નહીં. શ્રીજીમહારાજ પોતાના વચન મુજબ નિર્ધારિત સમયે એકાદશીની રાત્રે લક્ષ્મીબાઈને તેડવા પધાર્યા. ત્યારે લક્ષ્મીબાઈએ બે હાથ જોડીને શ્રીહરિને વિનંતી કરી: “હે મહારાજ! આજ તો હું આપની સાથે અક્ષરધામ નહીં આવી શકું. કેમ કે મારી દીકરી હજુ મને મળવા આવી શકી નથી. માટે હે દયાળુ! આપ ફરીથી પૂનમના દિવસે મને અક્ષરધામ તેડવા પધારજો.” ભક્તવત્સલ શ્રીહરિ ભક્તનું વચન માન્ય રાખી અક્ષરધામ પધાર્યા.
લક્ષ્મીબાઈએ ફરીથી પોતાની દીકરીને તાકીદનો પત્ર પાઠવી પૂનમ પહેલાં પહોંચી જવા જણાવ્યું. પૂનમના દિવસે સવારે દીકરી આવી પહોંચી. લક્ષ્મીબાઈએ તેને પ્રેમથી ભેટીને કહ્યું: “બેટા! શ્રીહરિ મને એકાદશીએ તેડવા આવ્યા હતા, પરંતુ તું નહોતી આવી એટલે મેં તેમને આજે પૂનમે બોલાવ્યા છે. આજે બપોરે મધ્યાહ્ન સમયે શ્રીહરિ મને દિવ્ય વિમાન લઈને તેડવા પધારશે. તું પણ શ્રીહરિની કંઠી ધારણ કરીને વર્તમાન પાળજે, આશ્રીત થઈને સહજાનંદ સ્વામીનું અખંડ ભજન કરજે. હું શ્રીહરિ સાથે તને પણ અક્ષરધામ તેડવા આવીશ અને આપણે બંને અક્ષરધામમાં સાથે રહીશું.”
માતાનું આવું દિવ્ય વચન સાંભળી દીકરીએ તુરંત કંઠી અને પંચવર્તમાન ધારણ કરી સત્સંગનો આશરો લીધો. લક્ષ્મીબાઈએ પોતાના પાંચસો રૂપિયાના સોના-રૂપાના ઘરેણાં દીકરીને સોંપી દીધા અને સર્વ લૌકિક બંધનોમાંથી મુક્ત થઈ ગયા.
બપોર થતાં જ શ્રીહરિ મુક્તો સાથે દિવ્ય વિમાન લઈને તેડવા પધાર્યા. લક્ષ્મીબાઈએ સૌ સ્નેહીઓને હાથ જોડી “જય સ્વામિનારાયણ” કહી હસતાં મુખે દેહત્યાગ કરી અક્ષરધામમાં પ્રયાણ કર્યું. આ દિવ્ય લીલા નિહાળી દીકરી સહિત સમગ્ર ગામને શ્રીહરિના પરિપૂર્ણ અવતારીપણાની સાક્ષાત પ્રતીતિ થઈ.
- શ્રી સહજાનંદ સ્વામી ચરિત્રમાંથી…
Hindi
कल्याणी की लक्ष्मीबाई की अडिग भक्ति और श्रीहरि का वचन निभाकर अक्षरधाम ले जाना
गाँव कल्याणी की लक्ष्मीबाई श्रीहरि के चरणों में अनन्य प्रीति और निष्ठा रखने वाली परम एकांतिक भक्त थीं। वे स्वयं अखंड भजन-कीर्तन में लीन रहती थीं और गाँव की अन्य माताओं-बहनों को श्रीहरि के अनंत ऐश्वर्य एवं महिमा की कथाएँ सुनाकर सत्संग का दृढ़ बल प्रदान करती थीं। स्त्री देह होने पर भी वे पंच-वर्तमान (सत्संग के पाँच नियम) अत्यंत शूरवीरतापूर्वक पालन करती थीं।
एक रात्रि को श्रीहरि ने लक्ष्मीबाई को प्रत्यक्ष दर्शन दिए और कहा: “लक्ष्मीबाई! आगामी एकादशी की रात्रि को हम आपको लेने आएँगे। हमें आपको अपने परमधाम अक्षरधाम ले जाना है। इसलिए यदि आपको अपने सगे-संबंधियों में किसी से मिलना हो, तो मिलकर तैयार रहिएगा; हम आपको निश्चित रूप से लेने आएँगे।” इतना कहकर श्रीहरि अंतर्धान हो गए।
अगले दिन प्रातःकाल उठकर लक्ष्मीबाई ने दूसरे गाँव में रहने वाली अपनी पुत्री को पत्र लिखकर भेजा कि: “मुझे श्रीजी महाराज ने साक्षात दर्शन देकर एकादशी के दिन अक्षरधाम ले जाने का वचन दिया है, अतः यह पत्र मिलते ही तुम तुरंत मुझसे मिलने चली आओ।”
किंतु किसी कारणवश उनकी पुत्री एकादशी तक नहीं पहुँच सकी। श्रीजी महाराज अपने कथनानुसार निर्धारित समय पर एकादशी की रात्रि को उन्हें लेने पधारे। तब लक्ष्मीबाई ने करबद्ध होकर श्रीहरि से प्रार्थना की: “हे महाराज! आज तो मैं आपके साथ अक्षरधाम नहीं आ सकूँगी, क्योंकि मेरी पुत्री अभी तक नहीं आ सकी है। इसलिए हे कृपानिधान! आप पुनः पूर्णिमा के दिन मुझे अक्षरधाम ले जाने की कृपा करें।” भक्तवत्सल श्रीहरि भक्त की प्रार्थना स्वीकार कर पुनः अक्षरधाम लौट गए।
लक्ष्मीबाई ने पुनः अपनी पुत्री को आवश्यक पत्र लिखकर पूर्णिमा से पूर्व आने का आग्रह किया। पूर्णिमा के दिन प्रातः ही पुत्री आ पहुँची। लक्ष्मीबाई ने उसे सम्पूर्ण वृत्तांत बताते हुए कहा: “बेटी! श्रीहरि मुझे एकादशी को लेने आए थे, परंतु तुम नहीं आई थीं इसलिए मैंने उन्हें आज पूर्णिमा को बुलाया है। आज दोपहर के समय श्रीहरि मुझे दिव्य विमान में लेने पधारेंगे। तुम भी श्रीहरि की कंठी धारण कर वर्तमान ग्रहण करो और निष्ठापूर्वक सहजानंद स्वामी का भजन करो। मैं भी तुम्हें अक्षरधाम ले जाने के लिए श्रीहरि के साथ आऊँगी और हम दोनों अक्षरधाम में साथ रहेंगे।”
माता का ऐसा अलौकिक वचन सुनकर पुत्री ने तत्काल कंठी बाँधकर वर्तमान धारण किए और सत्संगी बन गई। लक्ष्मीबाई ने अपने पाँच सौ रुपये मूल्य के आभूषण पुत्री को सौंप दिए और समस्त सांसारिक बंधनों से मुक्त हो गईं।
दोपहर होते ही श्रीहरि मुक्तों सहित दिव्य विमान लेकर पधारे। लक्ष्मीबाई ने सभी परिजनों को ‘जय स्वामिनारायण’ कहकर हँसते-हँसते देह त्याग कर दिव्य देह से अक्षरधाम को प्रयाण किया। इस अलौकिक प्रसंग को देखकर पुत्री सहित सभी को श्रीहरि के परिपूर्ण परब्रह्म स्वरूप का साक्षात निश्चय हो गया।
- श्री सहजानंद स्वामी चरित्र से…
English
The Unwavering Devotion of Lakshmibai of Kalyani and Shri Hari’s Promised Return for Her Final Departure
In the village of Kalyani, a pious devotee named Lakshmibai possessed deep affection and steadfast devotion towards Lord Shri Hari. While continuously engaged in personal prayer and chanting, she regularly narrated the glorious pastimes and divine supremacy of Shri Hari to the village women, infusing them with spiritual strength. Despite possessing a female body, she observed the five fundamental moral vows (panch-vartaman) with heroic determination.
One night, Shri Hari manifested before Lakshmibai and announced: “Lakshmibai! On the upcoming Ekadashi night, We shall arrive to take you to Our eternal abode, Akshardham. Therefore, if you wish to meet any of your relatives, meet them and remain prepared; We will surely come to escort you.” Having given this divine promise, Shri Hari vanished.
The next morning, Lakshmibai immediately dispatched a letter to her married daughter residing in another village: “Shriji Maharaj has granted me His direct darshan and promised to take me to Akshardham on Ekadashi; therefore, upon receiving this letter, come visit me without delay.”
However, due to unforeseen circumstances, her daughter could not arrive by Ekadashi. True to His word, Shriji Maharaj arrived at the designated midnight hour to receive Lakshmibai. Folding her hands reverently, Lakshmibai pleaded: “O Maharaj! Today I cannot accompany You to Akshardham because my daughter has not yet arrived to meet me. Therefore, O Merciful Lord, please grace me by returning on the upcoming full-moon day (Poonam) to take me to Akshardham.” Honoring the humble request of His pure devotee, the compassionate Lord returned to Akshardham.
Lakshmibai promptly sent another urgent letter instructing her daughter to arrive before Poonam. On the morning of Poonam, the daughter reached home. Welcoming her, Lakshmibai revealed: “My child! Shri Hari had come to fetch me on Ekadashi, but since you were absent, I requested Him to return today. This afternoon at midday, Shri Hari will arrive with a divine celestial vehicle (vimana) to take me. You, too, must accept the sacred kanthi, observe the vows, and worship Bhagwan Swaminarayan with undivided faith. When the time comes, I shall accompany Shri Hari to escort you as well, and we shall reside together in Akshardham.”
Moved by her mother’s divine conviction, the daughter immediately accepted the vows, wore the sacred kanthi, and became a devout follower. Lakshmibai gifted her five hundred rupees worth of family jewelry and detached herself from all mortal ties.
At midday, Lord Shri Hari arrived in a radiant vimana accompanied by liberated souls. Saying ‘Jai Swaminarayan’ to all with a joyous smile, Lakshmibai peacefully cast off her mortal coil and departed for the divine abode of Akshardham. Witnessing this miraculous event, her daughter and the entire community gained supreme conviction in the absolute divinity of Lord Swaminarayan.
- From Shri Sahajanand Swami Charitra…