પટેલ ભક્તે કાંઠો તૂટેલા પારીયામાંથી શ્રીહરિ અને કાઠી દરબારોને છૂટે હાથે ઘી પીરસ્યું; વર્ષો બાદ અંતકાળે પ્રભુ એ જ કાંઠલું હાથમાં રાખી ડોશીને તેડવા આવ્યા.
એક વખત વહેલી સવારે પૂર્ણ પુરુષોત્તમ શ્રીજીમહારાજ સુરા ખાચર, સોમલા ખાચર, અલૈયા ખાચર, મોકા ખાચર વગેરે કાઠી દરબારો તથા અંગરક્ષક પાર્ષદો સાથે અશ્વો પર સવાર થઈ ગઢપુરથી વડતાલ જવા નીકળ્યા.
સવારે આઠ-દસ ગાઉનો પંથ કાપ્યો ત્યાં માર્ગમાં એક સત્સંગી પટેલ હરિભક્તનું ગામ આવ્યું. સવારના પહોરમાં નાસ્તા (શીરામણી) નો સમય થયેલો જાણી શ્રીહરિએ ઘોડા પટેલ ભક્તના આંગણે વાળ્યા. ઘેર બેઠાં ગંગા આવ્યા સમાન સાક્ષાત્ શ્રીહરિ અને કાઠી દરબારોને વણનોંતર્યા પોતાના આંગણે પધારેલા જોઈ પટેલ ભક્તનો હર્ષ હૈયે સમાતો નહોતો!
પટેલ ભક્તે તત્કાળ ઓસરીમાં સ્વચ્છ કાંસાની થાળીઓ અને તાંસળીઓ પીરસી દીધી. શ્રીજીમહારાજ ઓરડાના ઉંબરા સમીપે સુંદર બાજોઠ પર બિરાજમાન થયા અને દરબારો પંક્તિમાં બેઠા. પટેલે અત્યંત પ્રેમપૂર્વક ગરમાગરમ લીલા દેશી બાજરાના રોટલા અને શાક પીરસ્યાં. સૌ દરબારોને અડધા-અડધા રોટલા પીરસ્યા અને ઘરના કોઠારમાંથી ધોળી શેરડીના ગોળનો સૂંડલો લાવી સૌની થાળીમાં પાશેર-પાશેર ગોળ પીરસ્યો.
ત્યારબાદ પટેલ ભક્ત ઘરમાં રહેલા મોટા કોઠલામાંથી માટીનું ઘીનું પારીયું (વાસણ) લેવા ગયા. બંને હાથે પારીયું પકડીને બહાર લાવવા જાય ત્યાં જ તેમનાં ધર્મપત્ની આડાં ફરીને બોલ્યાં: “આમ ઘીનું પારીયું લઈને ક્યાં ચાલ્યા? ઘી ન અપાય! એ કાંઈ તમારા વેવાઈ-વેલા કે સગાં-વહાલાં છે?” પટેલ ભક્તે દ્રઢતાથી કહ્યું: “મારે મન તો આ સાક્ષાત્ ભગવાન છે, અને જગતના સર્વે સગાં-વહાલાં કરતાંય અનંતગણા અધિક છે! હું તો ઘી જરૂર પીરસીશ!”
પત્નીએ પારીયાનો કાંઠો પકડીને ખેંચ્યો અને નીચેથી પટેલે જોરથી ખેંચ્યું! ખેંચતાણ થતાં પારીયાનો ગોળ કાંઠો તૂટીને પત્નીના હાથમાં રહી ગયો અને કાંઠા વગરનું ઘીનું પારીયું પટેલના હાથમાં આવ્યું! પટેલ ભક્ત કશીય પરવા કર્યા વગર એ કાંઠો તૂટેલું પારીયું લઈને ઓસરીમાં દોડી આવ્યા અને શ્રીહરિ તથા કાઠી દરબારોની તાંસળીઓમાં ડોયો-ડોયો ભરીને ભેંસનું ચોખ્ખું થીજેલું ઘી પ્રેમથી પીરસવા લાગ્યા!
ઘી પીરસીને પટેલ અંદર ગયા ત્યારે જોયું કે પત્ની રિસાઈને એક ખૂણામાં મોઢું ચડાવીને બેઠી હતી. પટેલે મનોમન વિચાર કર્યો: “હવે તો હું શ્રીહરિ અને સંતોને દહીં-દૂધ પણ મન મૂકીને જમાડીશ!” તેમણે તાજું મીઠું દહીં અને દૂધ પણ ભરપૂર પીરસ્યાં. પટેલનો આવો નિષ્કપટ સ્નેહભાવ જોઈ શ્રીહરિ ખૂબ પ્રસન્ન થઈને વખાણતાં વખાણતાં જમ્યા. સૌ કાઠી દરબારો પણ તૃપ્ત થઈ ગયા.
શીરામણી પૂર્ણ કરી સુરા ખાચર બોલ્યા: “ભલા મહારાજ! આજ તો બહુ સ્વાદિષ્ટ શીરામણી થઈ હો! આવા પટેલ ભગત પણ ઉત્તમ અને એમના ઘરવાળાં પણ કેટલાં ભાવિક કે આપણને ધરાઈ ધરાઈને ઘી-દૂધ જમાડ્યાં!” શ્રીહરિ સુરાબાપુ સામે જોઈ મલકાતાં મુખે બોલ્યા: “સુરાબાપુ! ભગત તો ખરેખર બહુ સારા છે, પણ એમના ઘરવાળાંની વાત રસ્તે આગળ જતાં કરીશું!”
ત્યારબાદ સૌ અશ્વો પર સવાર થઈ આગળ પંથે પડ્યા. માર્ગમાં સુરા ખાચરે ઉત્સુકતાથી પૂછ્યું: “મહારાજ! હવે તો ફોડ પાડીને કહો કે એમના ઘરવાળાંની શી વાત હતી?” ત્યારે શ્રીહરિએ ખડખડાટ હસતાં કહ્યું: “સુરાબાપુ! તમે જે ઘી વખાણી વખાણીને ખાધું, એ ઘી આપતાં ડોશીએ પારીયું પકડી રાખેલું! ભગતે ખેંચ્યું એટલે કાંઠો ડોશીના હાથમાં રહી ગયો અને કાંઠલા વગરનું પારીયું લઈને ભગત પીરસવા દોડેલા! ડોશી તો રિસાઈને ખૂણામાં બેઠી હતી અને તમે અહીં એના ભાવના વખાણ કરતા હતા!” આ સાંભળી સુરા ખાચર સહિત સર્વે દરબારો હસી હસીને લોટપોટ થઈ ગયા.
આ પ્રસંગના ઘણાં વર્ષો વીતી ગયાં. પટેલના પત્ની વૃદ્ધ થયાં અને તેમનો અંતકાળ નજીક આવ્યો. તે સમયે પરમ દયાળુ શ્રીજીમહારાજ સ્વયં હાથમાં પેલા ઘીના પારીયાનો તૂટેલો કાંઠો લઈને એ વૃદ્ધાને તેડવા પધાર્યા! પથારીમાં સૂતાં સૂતાં એ વૃદ્ધાએ પોતાના પતિને કહ્યું: “જુઓ, સાક્ષાત્ શ્રીજીમહારાજ મને તેડવા આવ્યા છે! અને એમના હાથમાં પેલા ઘીના પારીયાનો તૂટેલો કાંઠો છે!” આમ પ્રભુના સાક્ષાત્ દર્શન કરતાં કરતાં તે વૃદ્ધા દેહત્યાગ કરી અક્ષરધામમાં સિધાવી ગઈ!
ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણ કેટલા પરમ દયાળુ છે! ભાવે કે કભાવે, જાણે કે અજાણે પણ જો કોઈ વ્યક્તિ પ્રભુના કાર્યમાં નિમિત્ત બને, તો પણ પ્રભુ તેનો સ્વીકાર કરી અંતકાળે પરમ કલ્યાણ કરી દે છે!
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણીમાંથી…
Hindi
गढ़पुर से वडताल मार्ग पर पटेल भक्त का कलेवा, घी के पात्र का किनारा और अंतकाल में श्रीहरि की अद्भुत कृपा
गढ़पुर से वडताल जाते हुए प्रभात में श्रीजीमहाराज, सुरा खाचर आदि काठी दरबारों सहित एक पटेल भक्त के गाँव पहुँचे।
पटेल भक्त ने बाजरे के रोटले, गुड़ परोसा। जब वे घी का पात्र (पारीयु) लेने गए, तो पत्नी ने विरोध करते हुए पात्र का किनारा पकड़ लिया। खींचतान में किनारा टूटकर पत्नी के हाथ में रह गया और पटेल बिना किनारे का पात्र लेकर दौड़े और प्रभु तथा दरबारों को छककर घी-दूध परोसा।
सुरा खाचर ने भोजनोपरांत पटेल और उनकी पत्नी के भाव की बहुत प्रशंसा की। मार्ग में श्रीजी ने मुस्कुराते हुए घी के पात्र की खींचतान और टूटे किनारे का रहस्य खोला, जिसे सुनकर सभी खूब हँसे।
वर्षों पश्चात जब उस वृद्धा का देहांत होने लगा, तो दयालु श्रीहरि हाथ में वही घी के पात्र का टूटा किनारा लेकर उसे लेने पधारे! वृद्धा ने पति से कहा: “देखो, प्रभु हाथ में वही टूटा किनारा लेकर मुझे लेने आए हैं!” और वह अक्षरधाम सिधार गई। प्रभु भाव-अभाव में भी की गई सेवा का अनन्त फल देते हैं।
- श्रीहरिचरित्रचिंतामणि से…
English
Breakfast at the Patel Devotee’s Village En Route to Vadtal, the Broken Rim of the Ghee Vessel, and Final Salvation
Early one morning, Supreme Lord Shreeji Maharaj set out on horseback from Gadhpur toward Vadtal, accompanied by Kathi chieftains Sura Khachar, Somla Khachar, Alaiya Khachar, Moka Khachar, and His trusted parshad bodyguards.
After traversing eight to ten gaus (approx. 25-30 km), the morning sun rose high, signaling breakfast time (shiramani). Arriving at a village where a devoted Kanbi Patel householder resided, Shreehari steered the horses into his courtyard. Beholding the Supreme Lord and the noble Kathi chieftains gracing his doorstep uninvited like an unexpected deluge of grace, the Patel’s heart overflowed with ecstasy!
The host immediately laid out gleaming bronze platters and bowls along the veranda. Shreeji Maharaj seated Himself upon a low wooden pedestal near the threshold, while the darbars took their seats in a row. With unbounded love, the Patel served steaming hot rotlas made from indigenous green millet along with freshly cooked vegetables, placing generous lumps of white sugarcane jaggery upon each platter.
The Patel then hurried into the inner storeroom to retrieve an earthen jug (pariyu) filled with pure ghee. As he lifted the heavy vessel with both hands, his wife blocked his way, snapping: “Where are you rushing with the entire jug of ghee? Such precious ghee cannot be squandered! Are these guests your in-laws or wealthy relatives?” The Patel replied with fierce devotion: “To me, this is the Supreme Lord Himself, infinitely dearer than all the worldly relatives in the universe! I shall serve this ghee without fail!”
The wife clung stubbornly to the rim of the jug while the Patel pulled hard from below! In the tug-of-war, the circular upper rim snapped clean off into the wife’s hands, leaving the rimless body of the jug in the Patel’s grasp! Undeterred, the Patel rushed out to the veranda with the broken vessel and poured ladle after ladle of rich, clarified buffalo ghee into the bowls of Shreehari and the darbars!
Returning inside, he found his wife sulking angrily in a dark corner. Undaunted, the Patel resolved: “Now I shall serve them fresh curd and sweet milk with even greater abundance!” He brought overflowing bowls of curd and milk, urging everyone to eat to their heart’s content. Recognizing his pure love, Shreehari ate with great delight, showering praises upon the food while the darbars feasted joyfully.
After breakfast, Sura Khachar exclaimed: “O Maharaj! What an extraordinary breakfast! This Patel is exceptional, and his wife must be equally pious to feed us such boundless ghee and milk!” Shreehari glanced at Sura Bapu with a teasing smile: “Sura Bapu! The Patel is indeed extraordinary, but the true story of his wife shall be disclosed further along our journey!”
Mounting their horses, they resumed their journey. As they rode along the trail, Sura Khachar inquired: “Maharaj! Pray tell us what transpired with the Patel’s wife!” Shreehari burst into hearty laughter: “Sura Bapu! That ghee you praised so profusely was contested in a fierce battle! When the Patel went to fetch it, his wife gripped the rim to stop him. The Patel yanked it so hard that the rim broke off in her hands, and he rushed out with the rimless jar! The poor lady was sulking in the corner, while you were composing praises of her piety!” Hearing this comical revelation, Sura Khachar and the darbars laughed uncontrollably.
Decades passed. The Patel’s elderly wife fell gravely ill as her final hour drew near. At that sacred moment, Supreme Lord Shreeji Maharaj Himself descended from Akshardham to escort her soul, holding in His divine hands that very broken earthen rim! Lying upon her bed, the dying woman gasped to her husband: “Behold! Lord Shreeji Maharaj has arrived in person to take me to His divine abode! And in His hands He holds the broken rim of that ghee vessel!” With those final words of awe, the woman breathed her last and attained eternal liberation in Akshardham!
How boundless is the compassion of Bhagwan Shree Swaminarayan! Even if one assists in the Lord’s service reluctantly or inadvertently, the Merciful Master remembers that minor connection and grants supreme salvation at life’s end!
— From Shri Hari Charitra Chintamani