ગઢપુરમાં અર્ધરાત્રિએ નાગાર્જુન રાવળ રવાજ વગાડતા પ્રેમલક્ષણા ભક્તિથી કીર્તન ગાવા લાગ્યા. ભક્તવત્સલ શ્રીહરિ ઢોલિયામાંથી ઊભા થઈ એમના ફળિયામાં પધાર્યા, દર્શન આપી બાવડું પકડી માથે હાથ મૂક્યો.
એક વખત અર્ધરાત્રિના સમયે પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણ ગઢપુરમાં દરબાર જીવાખાચરના દરબારગઢમાં સાધુઓની જગ્યાના ઓરડામાં ઢોલિયા પર પોઢ્યા હતા. સમગ્ર ગઢપુર નિદ્રાધીન હતું. તે જ સમયે ગઢપુરમાં રહેતા પરમ ભક્ત નાગાર્જુન રાવળ પોતાના ઘરના ફળિયામાં હાથમાં રવાજ (તંતુવાદ્ય) લઈને શ્રીહરિના પ્રેમમાં ગદગદિત થઈને પ્રેમલક્ષણા ભક્તિથી કીર્તન ગાવા લાગ્યા.
રાત્રિના નિઃસ્તબ્ધ વાતાવરણમાં રવાજના મીઠા રણકાર સાથે નાગાર્જુન રાવળના હૃદયમાંથી નીતરતી ભક્તિના સૂર વહેવા લાગ્યા. એ પ્રેમરસથી નીતરતાં કીર્તનો સાંભળીને ભક્તવત્સલ શ્રીહરિ ઢોલિયામાં પોઢી ન શક્યા અને સફાળા બેઠા થઈ ગયા! હજુ તો એક કીર્તન પૂરું થયું અને નાગાર્જુન રાવળે બીજું કીર્તન શરૂ કર્યું, ત્યાં તો શ્રીજીમહારાજ ભક્તના પ્રેમને વશ થઈને એકલા જ ઓરડામાંથી નીકળી અંધારી રાતે નાગાર્જુન રાવળના ફળિયામાં આવીને ચૂપચાપ ઊભા રહી ગયા!
નાગાર્જુન રાવળ તો પોતાની આંખો મીંચીને તારના ઝણકારે પ્રભુપ્રેમમાં મસ્ત બનીને ગાઈ રહ્યા હતા. પ્રભુ એમની સામે મુગ્ધભાવે જોઈ રહ્યા. કીર્તન પૂરું થતાં જ શ્રીહરિએ પોતાના હાથમાં રહેલી છડી હળવેકથી નાગાર્જુન રાવળના ખભા પર અડાડીને જગાડ્યા. આંખો ખોલીને સામે સાક્ષાત શ્રીજીમહારાજને મંદ મંદ હાસ્ય વેરતા ઊભેલા જોઈ નાગાર્જુન રાવળ દોડીને શ્રીહરિના ચરણકમળમાં ઢગલો થઈ ગયા અને હર્ષાશ્રુથી ચરણ ધોવા લાગ્યા!
શ્રીહરિએ સ્વહસ્તે તેમનું બાવડું પકડીને પ્રેમપૂર્વક ઊભા કર્યા અને બોલ્યા: “નાગાર્જુન રાવળ! તમે અત્યંત હેત અને પ્રેમલક્ષણા ભાવથી કીર્તનો ગાયા, તેથી અમે અહીં આવ્યા વગર રહી શક્યા નહીં! આજે અમે તમને જે દિવ્ય સ્વરૂપે દર્શન દીધા છે, તે દર્શન સદાય તમારા અંતરમાં ઉતારી રાખજો અને અમને આવા જ પૂર્ણ પરબ્રહ્મ સમજજો!”
નાગાર્જુન રાવળ હાથ જોડીને ગદગદ કંઠે બોલ્યા: “હે મહારાજ! આપ સાક્ષાત અંતર્યામી પરબ્રહ્મ થઈને આ અદના દાસના ફળિયામાં મધ્યરાત્રિએ પધાર્યા, એ મુજ રંક પર આપે અપરંપાર કૃપા કરી! બસ પ્રભુ, જ્યાં સુધી આ દેહમાં પ્રાણ રહે ત્યાં સુધી મારા અંતઃકરણમાં આપનું આ જ મોહક દિવ્ય સ્વરૂપ અખંડ બિરાજમાન રહે!”
શ્રીહરિ અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને નાગાર્જુન રાવળના મસ્તક પર પોતાના બંને વરદહસ્ત મૂકીને દિવ્ય આશીર્વાદ આપ્યા. ભક્તના પ્રેમને વશ થઈ મધ્યરાત્રિએ દર્શન આપીને શ્રીહરિ મોડી રાત્રે પુનઃ પોતાના ઓરડે પોઢવા પધાર્યા.
- શ્રી સહજાનંદ સ્વામી ચરિત્રમાંથી…
Hindi
गढड़ा में नागार्जुन रावल के प्रेमलक्षणा कीर्तन के वशीभूत हो मध्यरात्रि में पधारे श्रीहरि
एक समय अर्धरात्रि के निस्तब्ध वातावरण में पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान श्री स्वामिनारायण गढड़ा में दरबार जीवा खाचर के दरबारगढ़ में साधुओं के स्थान के कक्ष में पलंग पर विश्राम कर रहे थे। समस्त नगर निद्रा में लीन था। उसी समय गढड़ा निवासी अनन्य भक्त नागार्जुन रावल अपने घर के आँगन में हाथ में रवाज (एक प्रकार का तंतुवाद्य) लेकर प्रभु-प्रेम में विह्वल हो प्रेमलक्षणा भक्ति से परिपूर्ण कीर्तन गाने लगे।
रात्रि की नीरवता में रवाज के मधुर स्वर के साथ नागार्जुन रावल के हृदय से निकलती भक्ति की रसधारा प्रवाहित होने लगी। प्रेम से सराबोर उन भावपूर्ण कीर्तनों को सुनकर भक्तवत्सल श्रीहरि शय्या पर सो न सके और तुरंत उठकर बैठ गए! अभी एक कीर्तन पूर्ण हुआ ही था और नागार्जुन रावल ने दूसरा कीर्तन आरंभ किया, कि श्रीजी महाराज भक्त के प्रेम के वशीभूत होकर अकेले ही कक्ष से निकल पड़े और घोर अंधकार में चलते हुए नागार्जुन रावल के आँगन में आकर चुपचाप खड़े हो गए!
नागार्जुन रावल नेत्र मूँदकर रवाज के तारों की झंकार में लीन होकर भगवद्भाव में गा रहे थे। प्रभु उनके अलौकिक प्रेम को निहारते रहे। जैसे ही कीर्तन संपन्न हुआ, श्रीहरि ने हाथ की छड़ी से नागार्जुन रावल के कंधे का धीरे से स्पर्श किया। आँखें खोलते ही सम्मुख साक्षात श्रीजी महाराज को मंद-मंद मुस्कुराते खड़े देखकर नागार्जुन रावल दौड़कर प्रभु के चरण कमलों में गिर पड़े और प्रेमाश्रुओं से चरण पखारने लगे!
श्रीहरि ने अपने करकमलों से उनकी भुजा पकड़कर उठाया और प्रेमपूर्वक कहा: “नागार्जुन रावल! तुमने अत्यंत अनुराग और प्रेमलक्षणा भाव से कीर्तन गाए, जिससे हम स्वयं को रोक न सके और तुम्हारे आँगन में चले आए! आज हमने तुम्हें जो दिव्य दर्शन दिए हैं, उस स्वरूप को सदैव अपने हृदय में संजोकर रखना और हमें सर्वोपरि पूर्ण परब्रह्म ही जानना!”
नागार्जुन रावल करबद्ध होकर गद्गद कंठ से बोले: “हे महाराज! आप साक्षात जगन्नियंता होकर इस तुच्छ दास के आँगन में आधी रात को पधारे, यह मुझ अकिंचन पर आपकी असीम कृपा है! बस नाथ, जब तक इस तन में श्वास रहे, तब तक मेरे हृदय में आपकी यही मनमोहिनी दिव्य छवि सदा विद्यमान रहे!”
श्रीहरि अत्यंत प्रसन्न हुए और नागार्जुन रावल के मस्तक पर अपने दोनों वरदहस्त रखकर दिव्य आशीर्वाद प्रदान किया। भक्त के वशीभूत होकर आधी रात को दर्शन देकर श्रीहरि पुनः अपने विश्राम कक्ष में पधारे।
- श्री सहजानंद स्वामी चरित्र से…
English
Shri Hari’s Midnight Manifestation Bound by the Loving Devotional Kirtan of Nagarjun Raval in Gadhada
On one occasion around midnight, supreme Lord Swaminarayan was resting upon a wooden cot in the sadhus’ quarters within the ancestral residence (darbargadh) of Jiva Khachar in Gadhada. The entire town was asleep. At that very hour, a devout disciple named Nagarjun Raval was sitting in the courtyard of his home, playing the ravaj (a stringed musical instrument) and singing devotional hymns (kirtans) suffused with pure, unconditional love (prem-lakshana bhakti).
In the serene stillness of the quiet night, the melodious cadence of the ravaj intertwined with the deep emotional yearning pouring forth from Nagarjun’s heart. Listening to these nectar-soaked notes of divine longing, the affectionate Lord could no longer remain resting on His bed and sat up abruptly! Just as one kirtan concluded and Nagarjun began another, Shriji Maharaj, utterly captive to His devotee’s love, quietly slipped out of His chamber alone into the dark night and walked to Nagarjun Raval’s courtyard, standing silently beside him.
With eyes closed, Nagarjun was completely absorbed in spiritual ecstasy, his fingers plucking the strings. The Lord gazed upon His beloved devotee with tender enchantment. As the hymn concluded, Shri Hari gently touched Nagarjun’s shoulder with His divine cane (chhadi). Opening his eyes, Nagarjun beheld Shriji Maharaj standing before him with an enchanting smile. Utterly overwhelmed, he threw himself at the Lord’s sacred lotus feet, washing them with tears of uncontained joy!
Shri Hari gently lifted him by his arms and affectionately spoke: “Nagarjun Raval! You sang those kirtans with such profound love and devotion that We simply could not stay away! Retain this divine vision that We have revealed to you today deeply within your heart, and ever realize Us to be the supreme, ultimate Parabrahman!”
With folded hands and a choked voice, Nagarjun prayed: “O Maharaj! You, the supreme Lord of all cosmic realms, have personally walked into the courtyard of this humble servant in the dead of night; this is boundless compassion upon my soul! Grant me this singular boon: as long as breath remains in this mortal body, may this divine, captivating form of Yours reside perpetually within the core of my heart!”
Deeply pleased, Shri Hari placed both His benign hands upon Nagarjun Raval’s head, showering him with divine grace and blessings. Having fulfilled the longing of His loving devotee in the depths of the night, Shri Hari returned to His chambers to rest.
- From Shri Sahajanand Swami Charitra…