સંતોના ભોજનમાં તેલ વપરાતાં તેમના ગળાં ખરાબ થયાં તે જાણી શ્રીહરિ બે દિવસ લક્ષ્મીવાડી રોકાઈ ગયા; મોટીબા અને લાડુબાએ પ્રેમપૂર્વક ઘી-સાકરનો બિરંજ બનાવી સંતોને કથરોટોમાં જમાડી મહારાજને રાજી કર્યા.
એક વખત ઉનાળાના ધોમધખતા દિવસોમાં શ્રીહરિ ગઢપુરમાં બિરાજતા હતા. પ્રભુ સમસ્ત સંતો-હરિભક્તો સાથે પવિત્ર ઘેલા નદીમાં શીતળ જળક્રીડા કરી સ્નાન કરીને સીધા જ લક્ષ્મીવાડીએ પધાર્યા અને ત્યાં જ બે દિવસ સુધી રોકાઈ ગયા.
આ બાજુ દરબારગઢમાં શ્રીજીમહારાજ બે દિવસ સુધી ભોજન અર્થે ન પધારતાં મોટીબા અને લાડુબાને અતિશય ચિંતા થવા લાગી. બંને બહેનોએ પ્રભુ સારુ અતિ ભાવથી સ્વાદિષ્ટ થાળ તૈયાર કર્યો હતો. ઘણી વાટ જોઈ, સાંજ ઢળી ગઈ છતાં મહારાજ ન આવ્યા, એટલે તેમણે નાથભક્તના હાથમાં સાકરવાળું તાજું મીઠું દૂધ મોકલ્યું અને કહેવડાવ્યું કે, “હે મહારાજ! દરબારગઢમાં થાળ તૈયાર છે, આપ કૃપા કરીને જમવા પધારો!”
નાથભક્ત દોડતા લક્ષ્મીવાડી આવ્યા અને મહારાજના ચરણોમાં દૂધનો કટોરો ધરી મોટીબાના સમાચાર કહ્યા. ત્યારે શ્રીજીમહારાજ સહેજ ગંભીર થઈને બોલ્યા, “નાથભક્ત! ગઈકાલે લાધા ઠક્કર સંતોના શાક માટે ઘીના બદલે બજારમાંથી તેલ લઈ આવ્યા, અને તેલમાં રાંધેલું શાક જમવાથી અમારા તમામ વહાલા સંતોના ગળાં ઝલાઈ ગયાં છે! સંતો દુઃખી હોય ત્યાં સુધી અમે દરબારગઢ જમવા નહીં આવીએ!”
નાથભક્તે પાછા દોડીને દરબારગઢમાં મોટીબા અને લાડુબાને મહારાજના આ શબ્દો કહ્યા. બંને બહેનોના હૃદય સંતોના દુઃખે દ્રવી ઊઠ્યાં. તેઓ તત્કાળ પગપાળા લક્ષ્મીવાડી પહોંચ્યાં અને મહારાજના ચરણે નમી કરગરીને વિનંતી કરી કે, “હે પ્રભુ! આપ સર્વે સંતો સહિત દરબારગઢ પધારો!”
શ્રીહરિએ સ્નેહપૂર્વક શરત મૂકી, “જો તમે સંતોના કંઠ ખુલી જાય તેવી રસોઈ કરો તો જ અમે પાછા આવીએ. જો શુદ્ધ ઘી અને સાકરમાંથી બિરંજ (કેસરિયા ભાત) અને કઢી બનાવીને અહીં લાવો, તો સંતોને જમાડીને અમે દરબારગઢ પાછા ફરીએ!”
બંને બહેનો તો રાજી-રાજી થઈને દરબારગઢ દોડી ગઈ. હોંશે-હોંશે શુદ્ધ ઘી-સાકરનો સુગંધીદાર બિરંજ અને ગરમ કઢી તૈયાર કરી લક્ષ્મીવાડી લાવ્યાં. શ્રીહરિને બાજોઠ પર પધરાવી હેતથી પીરસીને જમાડ્યા. ત્યારબાદ સંતોની પંક્તિ બેસી. પરંતુ વાડીમાં બસો સંતોને પીરસવા માટે પૂરતા રામપાત્ર (પતરાવળાં કે પાત્રો) નહોતા! ગામમાં કુંભારને ત્યાં તપાસ કરાવી પણ માટીનાં વાસણો પણ મળ્યાં નહીં. છેવટે મોટી-મોટી કથરોટો મંગાવી. એક-એક કથરોટમાં બબ્બે સાધુઓને સામસામે બેસાડ્યા અને વચમાં બિરંજ પીરસ્યો તથા કઢીનો એક-એક ડોયો પીરસ્યો! શ્રીહરિએ સ્વયં હસતાં-હસતાં સંતોને પ્રેમથી જમાડ્યા.
સંતો તૃપ્ત થયા અને તેમના કંઠ ખુલી ગયા. મોડી રાત્રે શ્રીજીમહારાજ સંતો-હરિભક્તો સાથે દરબારગઢ પધાર્યા અને અક્ષરઓરડીમાં પોઢ્યા.
- શ્રીહરિચરિત્ર ચિંતામણિમાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
लक्ष्मीवाड़ी में संतों के प्रति श्रीहरि का वात्सल्य और मोटीबा-लाडुबा का बिरंज-कढ़ी का थाल
एक बार ग्रीष्म ऋतु के तपन भरे दिनों में श्रीहरि गढ़पुर में विराजमान थे। प्रभु सभी संतों और भक्तों के साथ पवित्र घेला नदी में स्नान करने के उपरांत सीधे लक्ष्मीवाड़ी पधारे और वहीं दो दिनों तक विश्राम किया।
इधर दरबारगढ़ में दो दिनों तक श्रीजी महाराज के न लौटने से पूज्य मोटीबा और लाडुबा को अत्यंत चिंता होने लगी। दोनों बहनों ने प्रभु के लिए अत्यंत प्रेम से विविध व्यंजनों का थाल तैयार कर रखा था। प्रतीक्षा करते-करते संध्या हो गई, तब उन्होंने नाथभक्त के हाथों शर्करायुक्त ताजा दूध भिजवाया और विनती कहलाई कि, “हे महाराज! थाल तैयार है, कृपा कर भोजन हेतु दरबारगढ़ पधारें!”
नाथभक्त ने लक्ष्मीवाड़ी पहुंचकर प्रभु के चरणों में दूध का कटोरा अर्पित किया और मोटीबा का संदेश सुनाया। तब श्रीजी महाराज ने गंभीर स्वर में कहा, “नाथभक्त! कल लाधा ठक्कर संतों की सब्जी के लिए घी के स्थान पर बाजार से तेल ले आया था। तेल में पकी सब्जी खाने से हमारे समस्त साधुओं के कंठ अवरुद्ध हो गए हैं! जब तक हमारे संत अस्वस्थ हैं, हम दरबारगढ़ भोजन करने नहीं आएंगे!”
नाथभक्त ने तुरंत लौटकर दरबारगढ़ में दोनों बहनों को प्रभु का यह वचन सुनाया। संतों के प्रति महाराज का ऐसा अनन्य वात्सल्य देखकर दोनों बहनें भावविभोर हो गईं। वे तत्काल पैदल लक्ष्मीवाड़ी पहुंचीं और प्रभु के चरणों में गिरकर प्रार्थना की कि, “हे नाथ! आप सभी संतों सहित दरबारगढ़ पधारकर हमें कृतार्थ कीजिए!”
श्रीहरि ने स्नेहपूर्वक शर्त रखी, “हम एक ही शर्त पर लौटेंगे—यदि आप संतों के कंठ को राहत देने वाला भोजन बनाएं! यदि शुद्ध घी और खांड में उत्तम बिरंज (केसरिया मीठे चावल) और कढ़ी बनाकर यहाँ लाएं, तो संतों को तृप्त कर हम दरबारगढ़ लौटेंगे।”
मोटीबा और लाडुबा अत्यंत हर्षित होकर दरबारगढ़ लौटीं और उमंग से उत्तम बिरंज और सुपाच्य कढ़ी बनाकर लक्ष्मीवाड़ी ले आईं। प्रभु को काष्ठ के बाजोट पर बैठाकर प्रेम से भोग लगाया गया। तत्पश्चात समस्त संतों की पंगत बैठी। किंतु उस समय वाड़ी में दो सौ साधुओं के भोजन हेतु पात्र उपलब्ध नहीं थे। गाँव के कुम्हार के यहाँ भी पर्याप्त पात्र नहीं मिले। अंततः बड़ी-बड़ी काँसे की परातें मंगाई गईं। एक-एक परात में दो-दो साधुओं को बैठाकर मध्य में बिरंज और कढ़ी परोसी गई। श्रीजी महाराज ने स्वयं पंगत में घूम-घूमकर संतों को प्रेमपूर्वक जिमाया।
संतों के कंठ स्वस्थ हो गए। देर रात्रि श्रीहरि सभी संतों सहित दरबारगढ़ लौटे और अपनी पावन अक्षरओरडी में शयन किया।
- श्रीहरिचरित्र चिंतामणि से… 🙇🏻♂️🙏
English
Shrihari’s Love for His Saints in Laxmiwadi and Motiba-Laduba’s Saffron Biranj Offering
During the scorching heat of summer, Shreehari was residing in Gadhada. After enjoying a refreshing bath in the sacred waters of the Ghela river along with all the sants and devotees, the Lord proceeded directly to Laxmiwadi (the royal garden) and remained there for two full days.
Back at the Darbargadh, Motiba and Laduba grew anxious when Maharaj did not return for His meals. The noble sisters had lovingly cooked a sumptuous thal (offering). Having waited until twilight, they sent Nath Bhakta with a bowl of fresh milk sweetened with rock sugar, conveying: “O Maharaj! The thal has been lovingly prepared; please return to the Darbargadh to dine!”
Nath Bhakta rushed to Laxmiwadi, placed the bowl of milk at Shreehari’s feet, and relayed Motiba’s plea. Shreeji Maharaj replied with gentle firmness, “Nath Bhakta! Yesterday Ladha Thakkar bought cheap mustard oil instead of pure ghee for the sants’ vegetables. Consuming that oily curry has inflamed the delicate throats of all our beloved sants! So long as our sants suffer discomfort, We will not step into the Darbargadh for meals!”
Nath Bhakta hurried back and reported the Lord’s words. Deeply moved by Maharaj’s tender solicitude for His sants, Motiba and Laduba rushed on foot to Laxmiwadi, bowed at His lotus feet, and begged: “O Lord! Please forgive any shortcoming and return with all the sants to the Darbargadh!”
Shreehari set a loving condition: “We shall return only on one condition—that you prepare food that will soothe the sants’ throats! If you cook sweet biranj (saffron rice cooked richly in pure ghee and sugar) along with soothing buttermilk kadhi and bring it here to feed every sant, then alone shall We return!”
Overjoyed, both sisters ran back to the royal kitchens and enthusiastically prepared cauldrons of fragrant biranj and nourishing kadhi. Returning to Laxmiwadi, they seated Shreehari upon a low wooden pedestal and served Him with immense devotion. Next, the lines of two hundred sants sat down for the feast. However, there were not enough wooden bowls or eating vessels available in the garden or with the local potters. Undeterred, large metal kneading basins (kathrots) were brought forth. Two sants sat before each basin, while Maharaj Himself walked down the rows, lovingly ladling warm biranj and kadhi with His own divine hands.
The soothing meal relieved the sants’ throats completely. Late that night, Shreehari returned triumphantly with His holy retinue to the Darbargadh and rested peacefully in the Akshar Ordi.
- From Shri Hari Charitra Chintamani… 🙇🏻♂️🙏