ગઢપુરમાં એકાંતવાસ કરવા કુરજી ઠક્કરના ઘેર પધારેલા શ્રીહરિએ સ્વહસ્તે તાંદળજાની ભાજી અને બાંટી બનાવી આરોગી; ‘ભગવાન અજન્મા હોવા છતાં કેમ પ્રગટે છે?’ તે સંશય ટાળી કુરજી ઠક્કરને સમાધિ કરાવી.
એક વખત શ્રીહરિ ગઢપુરમાં દરબારગઢમાંથી કોઈને પણ કહ્યા વિના એકાંત માણવા અર્થે એકલા જ ચાલી નીકળ્યા. માર્ગમાં ગામના નિષ્ઠાવાન હરિભક્ત કુરજી ઠક્કર મળ્યા. પ્રભુને એકલા પધારેલા જોઈ તેમણે સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા અને પોતાના ઘરે પધારવા અત્યંત આજીજી કરી.
શ્રીહરિએ કહ્યું, “કુરજી ભગત! અમારે તદ્દન એકાંતમાં રહેવું છે; જો તમે કોઈને પણ જાણ ન કરો અને અમને એકલા રહેવા દો, તો જ તમારા ઘરે આવીએ! વળી, આજે અમે અમારી રસોઈ પણ સ્વહસ્તે જ બનાવીને જમીશું!” કુરજી ઠક્કરે હાથ જોડીને કહ્યું, “જેવી પ્રભુની આજ્ઞા! આપ જે રીતે કહેશો તે રીતે જ અમે વર્તીશું.” તેઓ મહારાજને પાછલા વાડાની ખડકીમાંથી પોતાના ઓરડામાં લઈ આવ્યા અને પલંગ પર નવું ગાદલું તથા સ્વચ્છ ચાદર પાથરીને બિરાજમાન કર્યા.
બપોર થતાં કુરજી ઠક્કરે ગૌશાળામાં ગરમ પાણીની તાંબડી ભરી સ્નાન માટે પાટલો ઢાળી આપ્યો. શ્રીહરિએ સ્નાન કર્યું અને શ્વેત ધોતી ધારણ કરી. ત્યારબાદ પ્રભુએ સ્વહસ્તે ચૂલો પ્રગટાવી ઘઉંના લોટની સ્વાદિષ્ટ બાંટી (બાટી) શેકી અને તાજી તાંદળજાની ભાજી બનાવી.
આ બાજુ દરબારગઢમાં બપોર સુધી શ્રીજીમહારાજના દર્શન ન થતાં દાદા ખાચર, લાડુબા, જીવુબા વગેરે સૌ અતિશય ચિંતિત થઈ ગયાં. મુકુંદ બ્રહ્મચારીને પૂછ્યું પણ કોઈ ભાળ ન મળી. દાદા ખાચરે ગામમાં તપાસ કરાવી ત્યારે કોઈકે કહ્યું કે સવારે મહારાજને કુરજી ઠક્કર સાથે જતાં જોયા હતા! દાદા ખાચર દોડતા કુરજી ઠક્કરના ઘરે પહોંચ્યા. પાછળ-પાછળ મુકુંદ બ્રહ્મચારી પણ તાજા દહીંનો વાટકો ભરીને દોડી આવ્યા!
ઓરડામાં શ્રીહરિ બાંટી અને તાંદળજાની ભાજી જમવા બેસતા હતા ત્યાં જ દાદા ખાચર અંદર આવ્યા. મુકુંદ બ્રહ્મચારીએ દહીંનો વાટકો પ્રભુના ચરણોમાં ધર્યો. કુરજી ઠક્કરના ઘરના મંદિરમાં બિરાજમાન વિષ્ણુનારાયણની મૂર્તિને થાળ ધરાવી શ્રીહરિએ સ્વહસ્તે બનાવેલી બાંટી, ભાજી અને દહીંનો આનંદપૂર્વક ભોગ લગાવ્યો. સૌને પ્રસાદ આપી પ્રભુ ઢોલીયે તકિયો ટેકવી આડા પડ્યા. કુરજી ઠક્કર પ્રભુની ચરણસેવા (પગચંપી) કરવા લાગ્યા.
ચરણસેવા કરતાં-કરતાં કુરજી ઠક્કરના મનમાં સૂક્ષ્મ સંશય જાગ્યો: “શાસ્ત્રો કહે છે કે પરમાત્મા તો અજન્મા છે, તો પછી તેઓ મનુષ્ય દેહ ધરીને પૃથ્વી પર કેમ જન્મ ધારણ કરતા હશે?” અંતર્યામી શ્રીહરિએ તેમના મનનો વિચાર તત્કાળ જાણી લીધો અને બોલ્યા, “કુરજી ભગત! તમે જે વિચારો છો તેમ ભગવાનનું અજન્માપણું લૌકિક નથી! સાક્ષાત્ પૂર્ણપુરુષોત્તમ નારાયણ અજન્મા હોવા છતાં, ધર્મની સ્થાપના કરવા, અનંત જીવોનું આત્યંતિક કલ્યાણ કરવા અને પોતાના પ્રેમી ભક્તોને દિવ્ય સુખ આપવા અર્થે પૃથ્વી પર માનવરૂપે પ્રગટ થાય છે! ભગવાનનું આ સ્વરૂપ માયિક પંચમહાભૂતોનું બનેલું નથી હોતું; તેમનું સ્વરૂપ તો દિવ્ય, સચ્ચિદાનંદમય અને અપ્રાકૃત હોય છે! જ્યાં સાક્ષાત્ પરમાત્મા બિરાજે છે ત્યાં જ સાક્ષાત્ અક્ષરધામ પ્રગટ રહે છે!”
આટલું કહીને શ્રીજીમહારાજે કુરજી ઠક્કરના ભાલમાં દ્રષ્ટિ કરી સમાધિ કરાવી દીધી! સમાધિમાં કુરજી ઠક્કરે જોયું કે અનંતકોટિ મુક્તોની વચાળે સુવર્ણ સિંહાસન પર તેજોમય અક્ષરધામમાં સ્વયં શ્રીજીમહારાજ બિરાજમાન છે! અને પોતાના ઓરડામાં પલંગ પર સૂતેલા પ્રભુ અને અક્ષરધામના નારાયણ બંને સાક્ષાત્ એક જ છે! કુરજી ઠક્કરનો સંશય જડમૂળથી ટળી ગયો. સમાધિમાંથી જાગીને તેઓ પ્રભુના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત કરવા લાગ્યા.
- દુર્ગપુર માહાત્મ્ય, અધ્યાય ૧૧૫ માંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
गढ़पुर में कुरजी ठक्कर के घर श्रीहरि का स्वहस्त भोजन और समाधि में अक्षरधाम दर्शन
एक बार श्रीहरि गढ़पुर में दरबारगढ़ से किसी को भी सूचित किए बिना एकांत के आनंद हेतु अकेले ही निकल पड़े। मार्ग में गाँव के निष्ठावान सत्संगी कुरजी ठक्कर मिले। प्रभु को अकेले देखकर उन्होंने साष्टांग प्रणाम किया और अपने घर पधारने हेतु अत्यधिक प्रार्थना की।
श्रीहरि ने कहा, “कुरजी भगत! हमें पूर्ण एकांत में रहना है; यदि तुम किसी को न बताओ और हमें अकेला रहने दो, तभी हम तुम्हारे घर चलेंगे! और आज हम अपना भोजन भी स्वयं अपने हाथों से बनाकर ग्रहण करेंगे!” कुरजी ठक्कर ने करबद्ध कहा, “जैसी प्रभु की आज्ञा! हम आपके वचनानुसार ही रहेंगे।” वे प्रभु को पिछले द्वार से अपने कक्ष में ले आए और नवीन पलंग पर स्वच्छ बिछौना डालकर विराजमान किया।
दोपहर होने पर कुरजी ठक्कर ने गौशाला में गर्म जल की तांबे की बाल्टी भर स्नान हेतु व्यवस्था की। श्रीहरि ने स्नान कर श्वेत वस्त्र धारण किए। तत्पश्चात प्रभु ने स्वयं चूल्हा जलाकर गेहूं के आटे की बांटी (बाटी) सेकी और ताजे तांदलजा (चौलाई) का साग बनाया।
इधर दरबारगढ़ में दोपहर तक श्रीजी महाराज के दर्शन न होने पर दादा खाचर, लाडुबा, जीवूबा आदि अत्यंत चिंतित हो उठे। मुकुंद ब्रह्मचारी से पूछा किंतु कोई समाचार न मिला। दादा खाचर ने बाजार में पूछताछ कराई, तो ज्ञात हुआ कि प्रातः महाराज को कुरजी ठक्कर के साथ जाते देखा गया था। दादा खाचर दौड़ते हुए कुरजी ठक्कर के घर पहुंचे। पीछे-पीछे मुकुंद ब्रह्मचारी भी ताजे दही का कटोरा लेकर आ पहुंचे!
कक्ष में श्रीहरि बांटी और साग आरोगने बैठे ही थे कि दादा खाचर आ पहुंचे। मुकुंद ब्रह्मचारी ने दही का कटोरा प्रभु के चरणों में रखा। कुरजी ठक्कर के मंदिर में विराजमान विष्णुनारायण को भोग लगाकर श्रीहरि ने बांटी, चौलाई की भाजी और दही का आनंदपूर्वक भोग लगाया। सबको प्रसाद देकर प्रभु पलंग पर विश्राम करने लगे। कुरजी ठक्कर प्रभु की चरणसेवा करने लगे।
चरणसेवा करते हुए कुरजी ठक्कर के मन में सूक्ष्म संशय उठा: “शास्त्रों में ईश्वर को अजन्मा कहा गया है, फिर वे मनुष्य रूप में पृथ्वी पर जन्म क्यों लेते हैं?” अंतर्यामी श्रीहरि ने तुरंत उनके मन का विचार जान लिया और बोले, “कुरजी भगत! जैसा आप सोच रहे हैं, भगवान का अजन्मापन वैसा नहीं है! साक्षात् परमात्मा अजन्मा होते हुए भी धर्म की रक्षा, कोटि-कोटि जीवों के मोक्ष और अपने अनन्य भक्तों को सुख देने हेतु मानवरूप में प्रकट होते हैं! भगवान का यह स्वरूप पांच भौतिक तत्वों का नहीं होता; यह तो दिव्य, सच्चिदानंदमय और अप्राकृत होता है! जहाँ परमात्मा विराजमान हैं, वहीं साक्षात् अक्षरधाम है!”
इतना कहकर श्रीहरि ने कुरजी ठक्कर को समाधि करा दी! समाधि में कुरजी ठक्कर ने देखा कि अक्षरधाम में अनंत मुक्तों के मध्य स्वर्ण सिंहासन पर साक्षात् श्रीजी महाराज ही तेजोमय रूप में विराजमान हैं! और अपने कक्ष के पलंग पर शयन कर रहे प्रभु तथा धाम के अधिपति दोनों एक ही हैं! कुरजी ठक्कर का सारा संशय सदा के लिए दूर हो गया। समाधि से जागकर वे प्रभु के चरणों में लोटपोट हो गए।
- दुर्गपुर माहात्म्य, अध्याय 115 से… 🙇🏻♂️🙏
English
Kurji Thakkar of Gadhpur: Shrihari Cooking His Own Meal and Revealing the Eternal Form in Samadhi
Desiring secluded contemplation, Shreehari slipped away from the Darbargadh in Gadhada completely alone without notifying anyone. On the way, He met Kurji Thakkar, a dedicated devotee of the village. Seeing the Lord walking unaccompanied, Kurji prostrated reverently and pleaded with folded hands that He grace his home.
Shreehari set a strict condition: “Kurji Bhagat! We desire complete solitude. Only if you promise not to inform a single soul and leave Us in seclusion shall We enter your home! Furthermore, today We shall personally cook and eat Our own meal!” Kurji Thakkar bowed obediently: “As You command, Maharaj! We shall conduct ourselves strictly according to Your divine pleasure.” He escorted Shreehari through the rear garden gate into a private inner room, preparing a comfortable cot dressed with fresh linen for the Lord.
At midday, Kurji filled a copper tub with warm water in the cowshed for Shreehari’s bath. After bathing, Shreehari donned simple white cotton robes. Lighting the earthen hearth with His own hands, the Lord personally kneaded wheat dough, roasted crisp wheat balls (banti / baati) over coals, and simmered fresh greens (tandarjo bhaji).
Meanwhile at the Darbargadh, deep anxiety gripped Dada Khachar, Laduba, and Jivuba as noon passed without any sight of Maharaj. Mukund Brahmachari was questioned, but he too was unaware of the Lord’s whereabouts. Searching the village bazaar, Dada Khachar learned that Maharaj had been spotted in the morning walking with Kurji Thakkar. Dada Khachar dashed to Kurji Thakkar’s residence, closely followed by Mukund Brahmachari carrying a large bowl of fresh curd!
Just as Shreehari sat upon a wooden stool to partake of the baati and greens, Dada Khachar burst into the room. Mukund Brahmachari placed the bowl of curd at His feet. Offering the feast first to the wooden deity of Vishnu-Narayan in Kurji’s home shrine, Shreehari joyfully savored the meal He had cooked with His own divine hands. Distributing the sanctified prasad to all present, the Lord reclined upon the cot, leaning against a bolster. Kurji Thakkar sat at His feet, lovingly massaging the Lord’s lotus feet.
While pressing the Lord’s feet, a subtle philosophical doubt stirred in Kurji’s mind: “Scriptures declare that the Supreme Being is unborn (Ajanmā); why then would the Unborn descend into the mortal realm through the womb of a woman?” Perceiving his innermost thoughts, the omniscient Lord addressed him directly: “Kurji Bhagat! The Lord’s unborn nature is not what worldly philosophers imagine! Although eternally unborn, the Supreme Lord manifests in a visible human form solely to establish righteousness (dharma), grant ultimate liberation to countless seeking souls, and shower divine love upon His devotees! This divine form is not composed of the perishable five material elements (pancha mahabhuta); it is transcendental, sacchidananda, and supra-cosmic! Wherever the Supreme Lord manifests, Akshardham itself is tangibly present!”
Fixing His compassionate gaze upon Kurji’s forehead, Shreeji Maharaj plunged him into a profound state of spiritual ecstasy (samadhi)! In that transcendent trance, Kurji beheld the dazzling, infinite realm of Akshardham, where Shreeji Maharaj reigned supreme upon a golden throne surrounded by millions of liberated muktas! Kurji clearly perceived that the divine sovereign of Akshardham and the beloved Master resting on the cot before him were one and the same! Every lingering doubt was eradicated forever. Awaking from the trance, Kurji Thakkar fell prostrate at Shreehari’s holy feet in boundless adoration.
- From Durgpur Mahatmya, Chapter 115… 🙇🏻♂️🙏