ગઢપુર દરબારગઢમાં ભવ્ય અન્નકૂટ યોજાયો. શ્રીહરિએ સંતોની પંક્તિમાં જલેબી-દૂધપાક પીરસ્યા, ત્યારબાદ સુરાખાચર, સોમલાખાચર અને દરબારોને પ્રેમથી જમાડ્યા. લીમડા નીચે સભામાં સત્સંગ અને ભાગવત ધર્મનું તત્વજ્ઞાન સમજાવ્યું.
એક વખત ગઢપુરમાં સર્વે સંતો અને હરિભક્તોના વિશાળ સંઘ પધાર્યા હતા. તે વખતે શ્રીહરિ સભામાં ઊંચા આસને બિરાજ્યા અને સર્વે મોટા સંતોએ શ્રીહરિને સર્વાવતારી જાણી અતિ પ્રેમથી પૂજન-અર્ચન કર્યું. આ અવસરે ગઢપુરમાં ભવ્ય અન્નકૂટ ઉત્સવનું આયોજન થયું.
લાડુબાએ મોટીબાને કહ્યું: “તમારી પૂજવાની હરિકૃષ્ણ મહારાજની મૂર્તિને થાળ ધરાવો.” મોટીબાએ વિવિધ સ્વાદિષ્ટ પકવાનોનો થાળ ધરાવી વિનંતી કરી એટલે શ્રીહરિ સાક્ષાત તે મૂર્તિમાં આવિર્ભાવ પામી જમ્યા. થોડું જમીને ઊભા થતાં જોઈ મોટીબા પ્રેમથી બોલ્યા: “હે પ્રભુ! આટલું જ કેમ જમ્યા? બાળપણનો સ્વભાવ ત્યજીને ધરાઈને જમો!” મોટીબાના આગ્રહવશ શ્રીહરિ પુનઃ જમ્યા અને દરેક વાનગીનાં વખાણ કરતાં બોલ્યા: “આવો પાક તો આ લોકના કોઈ કંદોઈને બનાવતાં ન આવડે!”
ત્યારબાદ ફળિયામાં પરમહંસોની પંક્તિઓ થઈ. મુક્તાનંદ સ્વામી, નિત્યાનંદ સ્વામી, આનંદાનંદ સ્વામી અને શુકમુનિ ચતુરાઈથી પીરસવા લાગ્યા. બ્રહ્મમુનિ ભારે શરીર હોવાથી એકને પીરસે ને એકને ભૂલી જાય! શ્રીહરિ હસતાં હસતાં ટકોર કરી પાછા વાળે! ધ્યાની સ્વયંપ્રકાશાનંદ સ્વામી પીરસતાં પીરસતાં સમાધિસ્થ જેવા થઈ જાય, જ્યારે આત્માનંદ સ્વામી દુર્બળ દેહ છતાં ચતુરાઈથી વડાં પીરસતા હતા. શ્રીહરિ પોતે પંક્તિમાં આવીને જલેબી, મોતીયા લાડુ અને દૂધપાકના પત્તરો ભરી ભરીને ઘી પીરસવા લાગ્યા! શ્રીહરિ બોલ્યા: “આવા પીરસનારા ક્યાંય ન મળે અને આવા જમનારા મુક્તો પણ ચૌદ લોકમાં ક્યાંય નથી!” મુકુંદ બ્રહ્મચારી પાછળ પાછળ કહેતા જાય: “સંતો! આજ પ્રભુના હાથે પ્રસાદ મળ્યો છે, પત્તરમાં વધવા ન દેતા!”
સંતો જમી રહ્યા બાદ દાદાખાચર, સુરાખાચર, સોમલાખાચર, માત્રા ધાધલ, નાજા જોગિયા વગેરે દરબારો જમવા બેઠા. શ્રીહરિ સ્વયં પીરસવા પધાર્યા. સુરાખાચર ધરાઈ ગયા હતા તોય એમની થાળીમાં શ્રીહરિએ જલેબીનો મોટો થપ્પો મૂકી દીધો! સુરાખાચર હાસ્ય વેરતાં બોલ્યા: “મહારાજ! ભણું આટલી બધી જલેબી જમીશ તો સુરો મરુંગો મરુંગો સમજો!” બાજુમાં સોમલાખાચર ના પાડતા હતા છતાં શ્રીહરિએ સાટા પીરસ્યા અને માત્રા ધાધલને દૂધપાક પીરસ્યો. પાછળ પાછળ પંખો ઢોળતા બ્રહ્મમુનિએ સુરાખાચરને હસાવતાં કહ્યું: “દરબાર! ચિંતા કરશો નહીં, દેહ તો પંચભૂતનો છે અને આત્મા અમર છે, એટલે પેટ ફાટવાની ઉપાધિ રાખશો નહીં!” આ સાંભળી આખી સભા ખડખડાટ હસી પડી.
ભોજન સંપન્ન થયા બાદ શ્રીહરિ લીમડાના વૃક્ષ નીચે સભા કરીને બિરાજ્યા અને સૌને ‘સત્સંગ’ શબ્દનો ગૂઢાર્થ સમજાવતા કહ્યું: “તમે સૌ સત્સંગી કહેવાઓ છો, તે સત્સંગ શબ્દનો યથાર્થ અર્થ અંતરમાં ધારવો. એક તો સાક્ષાત ભગવાન, બીજા એકાંતિક સંત, ત્રીજો ધર્મ અને ચોથું એ ત્રણેય જેમાં પ્રતિપાદિત હોય એવાં શાસ્ત્ર! આ ચારેય પરમ સત્ય છે. આ ચારેયનો મન, કર્મ અને વચને સંગ કરવો તેનું નામ ‘સત્સંગ’ કહેવાય! શ્રીમદ્ ભાગવતના એકાદશ સ્કંધમાં નરનારાયણ ઋષિએ જે વર્ણવ્યો છે તે જ સાચો ભાગવત ધર્મ છે!” આમ શ્રીહરિએ ભાગવત ધર્મના લક્ષણો સમજાવી સૌને દિવ્ય જ્ઞાનનો લાભ આપ્યો.
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણીમાંથી…
Hindi
गढड़ा में अन्नकूट उत्सव, श्रीहरि और संतों की परोसने की लीला तथा भागवत धर्म का उपदेश
एक समय गढड़ा में समस्त संतों और भक्तों का विशाल समागम हुआ। उस समय श्रीहरि उच्चासन पर विराजे और वरिष्ठ संतों ने प्रभु को सर्वावतारी जानकर भावपूर्वक पूजन-अर्चन किया। इस पावन अवसर पर गढड़ा में भव्य अन्नकूट महोत्सव का आयोजन हुआ।
लाडूबा ने मोटीबा से कहा: “आपकी पूज्य हरिकृष्ण महाराज की मूर्ति को विविध व्यंजनों का थाल अर्पित कीजिए।” मोटीबा ने अनेक स्वादिष्ट पकवानों का थाल परोसकर प्रार्थना की, तब श्रीहरि साक्षात उस विग्रह में प्रकट होकर भोजन करने लगे। थोड़ा-सा खाकर उठते देख मोटीबा प्रेम से बोलीं: “हे प्रभु! इतना कम क्यों खाया? बाल-स्वभाव छोड़कर तृप्त होकर भोजन कीजिए!” मोटीबा के वात्सल्यपूर्ण आग्रह पर श्रीजी महाराज पुनः भोजन करने लगे और प्रत्येक व्यंजन की सराहना करते हुए बोले: “ऐसा अलौकिक स्वाद तो इस लोक का कोई हलवाई भी नहीं बना सकता!”
तत्पश्चात आँगन में परमहंसों की विशाल पंगत बैठी। मुक्तानन्द स्वामी, नित्यानन्द स्वामी, आनन्दानन्द स्वामी और शुकमुनि कुशलतापूर्वक परोसने लगे। ब्रह्ममुनि का शरीर भारी था, अतः वे एक साधु को परोसते और दूसरे को भूल जाते! श्रीहरि मुस्कुराते हुए उन्हें टोककर वापस भेजते! ध्यानस्थ स्वयंप्रकाशानन्द स्वामी परोसते हुए भी भाव-समाधि में लीन हो जाते, जबकि दुर्बल देह वाले आत्मानन्द स्वामी अत्यंत निपुणता से वड़े परोस रहे थे। श्रीहरि स्वयं पंगत में आकर जलेबी, मोतीचूर के लड्डू और खीर (दूधपाक) पत्तलों में भर-भरकर शुद्ध घी परोसने लगे! श्रीहरि ने उद्घोष किया: “ऐसे परोसने वाले संत कहीं नहीं मिलेंगे और ऐसे भोजन करने वाले परमहंस भी चौदह लोकों में कहीं नहीं हैं!”
संतों के भोजनोपरांत दादा खाचर, सूरा खाचर, सोमला खाचर, मात्रा धांधल, नाजा जोगिया आदि दरबार पंगत में बैठे। श्रीहरि स्वयं परोसने पधारे। सूरा खाचर तृप्त हो चुके थे, फिर भी उनकी थाली में श्रीहरि ने जलेबियों का बड़ा ढेर रख दिया! सूरा खाचर परिहास करते हुए काठियावाड़ी लहजे में बोले: “महाराज! भला इतनी सारी जलेबियाँ खाऊँगा तो सूरा मरेगा ही मरेगा, ऐसा समझो!” पास में पंखा झलते हुए ब्रह्ममुनि ने विनोद किया: “दरबार! किंचित भी चिंता न करें, देह तो पंचतत्वों की है और आत्मा अजर-अमर है, अतः पेट फटने की चिंता मत कीजिए!” यह सुनते ही सभा अट्टहास कर उठी।
उत्सव के उपरांत श्रीहरि नीम के वृक्ष की शीतल छाया में सभा लगाकर विराजे और ‘सत्संग’ शब्द का यथार्थ मर्म समझाते हुए बोले: “आप सभी सत्संगी कहलाते हैं, अतः सत्संग का वास्तविक अर्थ हृदय में धारण करें। एक साक्षात भगवान, दूसरे एकांतिक संत, तीसरा धर्म और चौथा जिसमें इन तीनों का निरूपण हो ऐसे शास्त्र! ये चारों नित्य सत्य हैं। इन चारों का मन, वचन और कर्म से संग करना ही ‘सत्संग’ कहलाता है! श्रीमद्भागवत के एकादश स्कंध में श्रीनरनारायण द्वारा निरूपित धर्म ही सच्चा भागवत धर्म है!”
- श्रीहरिचरित्र चिंतामणि से…
English
The Grand Annakut Festival in Gadhada: Shri Hari and Sadhus Serving the Feast, Playful Banter with Sura Khachar, and the Discourse on Bhagavata Dharma
On one grand occasion, a vast congregation of sadhus and devotees assembled in Gadhada. Shri Hari was seated upon an elevated seat in the assembly, and the senior paramhansas worshipped Him with supreme devotion, recognizing Him as the ultimate source of all incarnations (sarva-avatari). On this festive occasion, a grand Annakut festival was celebrated in the Darbargadh.
Laduba said to Motiba: “Offer the magnificent feast (thal) to your personal worshipped murti of Harikrishna Maharaj.” Motiba lovingly placed an array of delectable sweets and savory delicacies before the deity and prayed. Shri Hari manifested directly within the murti and began partaking of the food. When He stood up after eating only a little, Motiba lovingly scolded Him: “O Lord! Why have You eaten so sparingly? Relinquish this childhood habit and eat to Your heart’s content!” Yielding to her maternal affection, Shri Hari sat down again and relished the preparations, praising each dish: “Not even the finest confectioner in this world could ever prepare delicacies of such heavenly flavor!”
Afterward, the paramhansas sat in long rows across the courtyard for the feast. Muktanand Swami, Nityanand Swami, Anandanand Swami, and Shukmuni served the food with great skill. The large-bodied Brahmamuni, unused to serving, would serve one sadhu and inadvertently skip the next! Shri Hari playfully watched and corrected his steps. The meditative Swayamprakashanand Swami seemed half-absorbed in trance while serving, while the frail Atmanand Swami skillfully served fried lentil dumplings (vadas). Shri Hari Himself stepped into the rows, filling the sadhus’ leaf-plates with jalebis, motaiya laddoos, and rich milk pudding (dudhpak), generously ladling pure ghee over everything! Shri Hari joyfully declared: “Nowhere in creation can such selfless servers be found, nor do such pure, desireless dining saints exist anywhere in the fourteen cosmic realms!”
Following the sadhus, the Rajput chieftains—Dada Khachar, Sura Khachar, Somla Khachar, Matra Dhadhal, Naja Jogiya, and others—sat down to eat. Shri Hari personally stepped forward to serve them. Sura Khachar had already finished eating, yet Shri Hari scooped up a massive mound of jalebis and placed it onto his plate! Sura Khachar exclaimed with his trademark wit: “Maharaj! If I eat this mountain of jalebis, consider Suro dead and gone!” Waving a hand-fan behind Shri Hari, Brahmamuni quipped with hearty humor: “Darbar! Worry not! The body is merely made of five transient elements, while the soul is immortal; therefore, have no fear of your stomach bursting!” Hearing this, the entire assembly erupted in joyous laughter.
After the feast, Shri Hari presided over a spiritual assembly beneath the sacred neem tree, illuminating the true philosophical definition of ‘Satsang’: “You are all celebrated as Satsangis; therefore, engrave the true meaning of Satsang deeply into your souls. First is God Himself (Bhagwan); second is the God-realized Saint (Sant); third is righteous duty (Dharma); and fourth are the revealed scriptures (Shastra) that expound these three! These four are eternal Truth (Sat). To associate with these four through mind, speech, and action is the true essence of ‘Satsang’! This is none other than the pristine Bhagavata Dharma expounded by Lord Nara-Narayana in the Eleventh Canto of the Shrimad Bhagavatam!”
- From Shri Hari Charitra Chintamani…