બૂરાનપુરના મુમુક્ષુને ગઢપુરમાં મનુષ્યભાવ થતાં શ્રીહરિએ સમાધિ કરાવી ગોલોક અને સર્વોપરી અક્ષરધામના દિવ્ય દર્શન કરાવી પૂર્ણ નિશ્ચય કરાવ્યો.
ગામ બૂરાનપુરમાં સંતોના પવિત્ર સત્સંગ યોગે એક મુમુક્ષુને સર્વાવતારી પરબ્રહ્મ શ્રીહરિની યથાર્થ ઓળખાણ થઈ, જેથી તેમણે પંચવર્તમાન ધારણ કરી સત્સંગ અંગીકાર કર્યો. એક દિવસ એ હરિભક્તને પરબ્રહ્મ શ્રીહરિના પ્રત્યક્ષ દર્શન કરવાનો મનમાં દ્રઢ સંકલ્પ થયો, તેથી તેઓ ગઢપુર આવવા નીકળ્યા. ઘેરથી પ્રયાણ કરતી વખતે તેમણે મનમાં એવો પાકો ઠરાવ કરેલો કે ગઢપુરમાં બે મહિના સુધી રોકાઈને શ્રીહરિના સાનિધ્ય અને દિવ્ય દર્શનનો અખંડ લાભ લેવો.
ગઢપુર પહોંચી પવિત્ર ઘેલા નદીમાં સ્નાન કરીને તેઓ શ્રીહરિના દર્શનાર્થે દાદાખાચરના દરબારગઢમાં આવ્યા. તે સમયે શ્રીજીમહારાજ દરબારમાં હજામ પાસે વત્તું (હજામત) કરાવી રહ્યા હતા. વત્તું સંપન્ન થયું ત્યારે શ્રીહરિએ અલૌકિક મનુષ્યલીલા કરતાં સ્નાન કર્યા વગર જ રસોઈ મંગાવીને દરબારગઢની ઓસરીની કોર ઉપર બેસીને જમવા માંડ્યું.
આ જોઈ પેલા બૂરાનપુરના હરિભક્તે દૂરથી વિચાર કર્યો કે, “હું ક્યાં આવી ચડ્યો? સંતો તો મોટી મોટી વાતો કરીને કહેતા હતા કે આ સ્વામિનારાયણ તો સાક્ષાત પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ભગવાન છે! પરંતુ એમને તો હજામત કરાવ્યા પછી સ્નાન કરવાનો પણ વિવેક કે ભાન નથી!” આવા લૌકિક મનુષ્યભાવના સંકલ્પોને લીધે એમનું મન ડગી ગયું, અને બીજે દિવસે વહેલી સવારે જ તેમણે પોતાને ગામ પાછા જવાની તૈયારી કરી લીધી.
અંતર્યામી શ્રીહરિ સર્વના હૃદયભાવ જાણતા હોવાથી તેમણે એ ભક્તને પાસે બોલાવીને સ્મિત સાથે પૂછ્યું, “અરે ભક્તરાજ! તમે તો ઘેરથી નીકળતી વેળા બે મહિના રોકાવાનો મક્કમ સંકલ્પ કરીને આવ્યા હતા, તો પછી બીજા જ દિવસે ઉતાવળે પાછા કેમ જવા નીકળ્યા?”
તે વખતે સંકોચ અનુભવતા ભક્ત બોલ્યા, “મહારાજ! અમે તો સંસારી ગૃહસ્થ માણસ છીએ, ઘેર અનેક કામકાજ હોય, એટલે મારે આજે જ જવું પડશે.”
શ્રીજીમહારાજ મંદ મંદ હસ્યા અને બોલ્યા, “ભક્તરાજ! હમણાં બે ઘડી અહીં શાંતિથી બેસો, પછી નિરાંતે જજો.” એમ કહી શ્રીહરિએ તેમની સમક્ષ દૃષ્ટિપાત કરીને દિવ્ય સમાધિ કરાવી દીધી.
સમાધિ અવસ્થામાં શ્રીહરિ આગળ ચાલ્યા અને તે ભક્ત તેમની પાછળ પાછળ ચાલ્યા. માર્ગમાં શ્રીહરિએ તેમને વૈકુંઠ, ગોલોક, શ્વેતદ્વીપ આદિક અનંત ધામોના ઐશ્વર્ય દર્શાવ્યા. ત્યારપછી શ્રીહરિએ કહ્યું, “આવો ભક્ત! હવે તમને અમારું સર્વોપરી અક્ષરધામ દેખાડીએ!”
શ્રીહરિ અનંત કોટિ મુક્તોની દિવ્ય સભા વચ્ચે અતિ દિવ્ય, તેજોમય સિંહાસન પર બિરાજમાન થયા. અનંત અક્ષરમુક્તોએ એ ભક્તને બોધ આપતાં કહ્યું, “હે ભક્તરાજ! પરબ્રહ્મ પુરુષોત્તમ નારાયણ ભલે મનુષ્ય દેહે વિચરે અને લૌકિક ચેષ્ટાઓ કરતા દેખાય, છતાં તેઓ સદાય દિવ્ય અને પરમ પવિત્ર છે. એમની પ્રત્યેક લીલા અને ક્રિયા પરમ દિવ્ય છે, એવો અચળ નિશ્ચય સદાય હૃદયમાં દ્રઢ રાખવો.”
સમાધિમાંથી જાગૃત થતાં જ એ ભક્તના તમામ સંશયો અને મનુષ્યભાવ ભસ્મીભૂત થઈ ગયા. શ્રીહરિના અલૌકિક પરબ્રહ્મ સ્વરૂપની પ્રતીતિ થતાં તેઓ શ્રીહરિના ચરણકમળમાં દંડવત પ્રણામ કરવા લાગ્યા. પોતાનો પાછા જવાનો વિચાર સદંતર માંડી વાળીને તેઓ પૂરા બે માસ સુધી ગઢપુરમાં રોકાયા અને શ્રીહરિ તથા સંતોના દિવ્ય સમાગમનો પરમ આનંદ માણ્યો.
સત્સંગીજીવન ગ્રંથમાં પણ કહ્યું છે: ‘દિવ્યં કૃષ્ણસ્ય રૂપં ભવતિ ચ સતતં તસ્ય લોકોઽપિ દિવ્યઃ…’
- સદગુરુ શ્રી નિર્ગુણદાસજી સ્વામીની વાતોમાંથી
Hindi
बूरानपुर के मुमुक्षु का मनुष्यभाव और समाधि में अक्षरधाम के दिव्य दर्शन
बूरानपुर गाँव में संतों के पावन सत्संग प्रभाव से एक मुमुक्षु को सर्वावतारी परब्रह्म श्रीहरि की यथार्थ पहचान हुई और उन्होंने पंचवर्तमान धारण कर सत्संग अंगीकार किया। एक दिन उनके मन में श्रीहरि के साक्षात दर्शन करने का तीव्र संकल्प हुआ, अतः वे गढ़पुर के लिए रवाना हुए। घर से निकलते समय उन्होंने मन में पक्का निश्चय किया था कि गढ़पुर में पूरे दो महीने रहकर श्रीहरि के सान्निध्य और दिव्य दर्शनों का लाभ लेंगे।
गढ़पुर पहुँचकर पवित्र घेला नदी में स्नान करने के उपरांत वे दादा खाचर के दरबार में श्रीहरि के दर्शन करने पहुँचे। उस समय श्रीजीमहाराज नाई से हजामत (वत्तूं) करवा रहे थे। हजामत पूर्ण होने पर श्रीहरि ने मानुषी लीला करते हुए बिना स्नान किए ही रसोई मँगवा ली और ओसरी की कोर पर बैठकर भोजन करने लगे।
यह देखकर बूरानपुर के उस भक्त के मन में तर्क उठा, “मैं कहाँ आ फँसा? संत तो कहते थे कि स्वामीनारायण साक्षात भगवान हैं, लेकिन इन्हें तो हजामत के बाद स्नान करने का भी ज्ञान नहीं है!” इस मनुष्यभाव के कारण उनका मन विचलित हो गया और उन्होंने अगले ही दिन सुबह अपने गाँव लौटने की तैयारी कर ली।
अन्तर्यामी श्रीहरि तो सब जानते थे। उन्होंने उस भक्त को पास बुलाकर मुस्कराते हुए पूछा, “भक्तराज! आप तो घर से दो महीने रहने का संकल्प करके आए थे, फिर आज दूसरे ही दिन गाँव लौटने की तैयारी क्यों कर ली?”
भक्त ने बहाना बनाते हुए कहा, “महाराज! हम तो संसारी गृहस्थ हैं, घर पर बहुत काम रहता है, इसलिए आज लौटना पड़ेगा।”
श्रीजीमहाराज मंद-मंद मुस्कराए और बोले, “भक्तराज! दो घड़ी यहाँ बैठिए, फिर आराम से जाइएगा।” इतना कहकर श्रीहरि ने कृपा-दृष्टि डाली और उन्हें दिव्य समाधि करा दी।
समाधि में श्रीहरि आगे-आगे चले और भक्त उनके पीछे-पीछे। मार्ग में श्रीहरि ने वैकुण्ठ, गोलोक आदि दिव्य धामों के दर्शन कराए। तदुपरांत श्रीहरि बोले, “आइए, अब आपको हमारा परम अक्षरधाम दिखाते हैं!”
अक्षरधाम में अनंत-अनंत मुक्तों की सभा में श्रीहरि एक दिव्य, देदीप्यमान सिंहासन पर विराजमान हुए। वहाँ उपस्थित अक्षरमुक्तों ने उस भक्त से कहा, “हे भक्त! भगवान भले ही मनुष्य रूप में दिखाई दें और सांसारिक चेष्टाएँ करें, किंतु वे सदा परम दिव्य मूर्ति हैं और उनकी प्रत्येक क्रिया दिव्य है। इस सत्य को हृदय में सदैव दृढ़ रखना चाहिए।”
समाधि खुलते ही उस भक्त के समस्त संशय और मनुष्यभाव नष्ट हो गए। साक्षात परब्रह्म का निश्चय कर वे श्रीहरि के चरणों में दंडवत प्रणाम करने लगे। उन्होंने तुरंत घर जाने का विचार त्याग दिया और पूरे दो महीने गढ़पुर में रहकर कथा-कीर्तन तथा श्रीहरि के दिव्य सान्निध्य का परमानंद प्राप्त किया।
सत्संगीजीवन में भी कहा गया है: ‘दिव्यं कृष्णस्य रूपं भवति च सततं तस्य लोकोऽपि दिव्यः…’
- सद्गुरु श्री निर्गुणदासजी स्वामी की बातों से
English
Buranpur Devotee Overcomes Human Conception and Experiences Divine Akshardham in Samadhi
Through the sacred association of the Nand paramhansas in the town of Buranpur, an earnest spiritual seeker recognized the supreme divinity of Bhagwan Shree Swaminarayan and embraced the satsang fold by observing the five moral vows (panch-vartman). Filled with intense devotional longing to have the direct darshan of the manifest Lord, he set out on foot for Gadhpur. While departing from his home, he had firmly resolved in his mind to stay in Gadhpur for two full months to absorb the bliss of Shreehari’s divine presence.
Upon arriving in Gadhpur, he sanctified himself by bathing in the sacred waters of the River Ghela and entered the royal courtyard of Dada Khachar. At that moment, Shreeji Maharaj was seated having his shave (vattu) done by the barber. When the shave was completed, Maharaj, enacting an ordinary human pastime (manushyabhav lila), called for his meal without taking a bath and sat on the veranda edge to eat.
Observing this from a distance, the devotee from Buranpur was taken aback by doubt and intellectual skepticism: “Where have I come? The sadhus proclaimed that Swaminarayan is the supreme Lord Himself, yet he does not even follow the elementary custom of bathing after a shave!” Overcome by the illusion of human perception, his faith wavered, and early the next morning he packed his belongings to return home.
Being omniscient (antaryami), Shreehari knew the inner workings of his heart. Calling the devotee close, Maharaj smiled compassionately and asked, “O devotee! You left home with a firm resolve to reside here for two months; why then are you hastily preparing to depart on the very second day?”
Feeling awkward, the devotee offered a polite excuse: “Maharaj! We are worldly householders burdened with countless duties, so I must return home today.”
Shreeji Maharaj smiled gently and said, “Dear devotee, just sit quietly here for a few moments, and then you may leave at leisure.” Saying this, Shreehari cast a compassionate glance upon him and plunged him into a profound state of divine trance (samadhi).
In the spiritual realm of samadhi, Shreehari led the way while the devotee followed closely behind. Along the transcendental journey, Shreehari revealed the radiant splendors of Vaikunth, Goloka, and Shwetadvip. Then Shreehari said, “Come, let Us now show you Our supreme abode, Akshardham!”
In the immortal expanse of Akshardham, Shreehari manifested upon a brilliant divine throne amidst an assembly of infinite liberated souls (Aksharmuktas). The divine muktas lovingly instructed the devotee: “O soul! Though the Supreme Lord appears in a human frame and engages in mundane activities, He is eternally transcendental, and every single one of His actions is purely divine. Never harbor human perceptions toward the Almighty.”
When the devotee awoke from samadhi, all his doubts and material misapprehensions were completely dissolved. Realizing Shreehari to be the supreme Purushottam Narayan Himself, he prostrated at His lotus feet in awe and gratitude. Abandoning all thoughts of returning home, he stayed joyfully in Gadhpur for the full two months, bathing in the celestial bliss of Shreehari’s discourses and divine presence.
As affirmed in the sacred scripture Satsangi Jivan: ‘divyaṁ kṛṣṇasya rūpaṁ bhavati ca satataṁ tasya loko’pi divyaḥ…’
— From the discourses of Sadguru Shree Nirgundasji Swami