અમદાવાદના નવાવાસમાં પંડિત નરભેરામ શાસ્ત્રીને શ્રીહરિએ પ્રગટ ઉપાસના અને મોક્ષનું રહસ્ય સમજાવી કિનખાબની ડગલી ભેટ આપી.
પરબ્રહ્મ શ્રીજીમહારાજ અમદાવાદ પધાર્યા હતા અને નવાવાસ વિસ્તારમાં શ્રીહરિનો દિવ્ય ઉતારો હતો. હરિભક્તો વારાફરતી રસોઈ આપીને શ્રીહરિ તથા સંતોને જમાડી ધન્યતા અનુભવતા હતા.
તે દરમિયાન અમદાવાદના સુપ્રસિદ્ધ પ્રખર વિદ્વાન પંડિત નરભેરામ શાસ્ત્રી શ્રીહરિના દર્શનાર્થે આવ્યા. તેઓ રાજ્યના મુખ્ય શાસ્ત્રીપદે રહી રાજવી કર્મકાંડ કરાવતા હતા અને સમગ્ર પ્રદેશમાં તેમની ભારે પ્રતિષ્ઠા હતી. શ્રીહરિના દિવ્ય પ્રતાપની ખ્યાતિ સાંભળી તેઓ સુંદર પુષ્પહાર, શ્રીફળ અને સાકરનો થાળ લઈ આવ્યા. શ્રીહરિના ચરણોમાં ભેટ ધરી તેમણે સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કર્યા. શ્રીહરિએ તેમનો યથાયોગ્ય આદર કરી સંતોની પંક્તિ પાસે આસન આપ્યું.
અતિ સમર્થ અને રાજમાન્ય વિદ્વાન હોવા છતાં નરભેરામ શાસ્ત્રી તદ્દન સાદાં વસ્ત્રો પહેરી તપસ્વી સમાન વર્તતા હતા. શ્રીહરિએ કુશળ સમાચાર પૂછતાં શાસ્ત્રીજી બોલ્યા: “હે પ્રભુ! સાચી શાંતિ તો આપના ચરણકમળમાં જ છે. આપના શરણ વિનાના જીવો ગમે તેટલા ધનવાન હોય તો પણ ત્રિવિધ તાપ (આધિ, વ્યાધિ, ઉપાધિ) ની આગમાં બળ્યા કરે છે. આ શહેરના રાજાએ મને વાર્ષિક બે હજાર રૂપિયાનું વર્ષાસન (બક્ષિસ) આપવા કહ્યું હતું, પરંતુ રાજાનું ધન દોષિત જાણીને મેં સ્વીકાર્યું નહીં. કારણ કે અધર્મનું ધન સ્વીકારવાથી ધર્મ નષ્ટ થાય છે, અને આવો પવિત્ર બ્રાહ્મણ દેહ વારેવારે મળતો નથી!”
શાસ્ત્રીજીનું નિર્લોભી અને ધર્મમય જીવન જોઈ શ્રીહરિ અતિ પ્રસન્ન થયા. શ્રીહરિએ શાસ્ત્રચર્ચાનો મર્મ પ્રગટ કરતાં પૂછ્યું: “શાસ્ત્રીજી! તમે સિદ્ધાંતના ગ્રંથો ભણ્યા છો. જગતમાં અનેક આચાર્યો થયા પરંતુ વેદવ્યાસજી સમાન કોઈ થઈ શક્યું નથી. વ્યાસજીએ અઢાર પુરાણના સારરૂપ શ્રીમદ્ ભાગવત ગ્રંથ રચ્યો. રામાનુજ ભાષ્ય સહિત ભગવદ્ ગીતા અને વ્યાસસૂત્ર અમને અતિ પ્રિય છે, જેમાં ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિનું પ્રતિપાદન હોય અને ભગવાનના સંબંધે કરીને જ સર્વની મોટાઈ કહી હોય! કોઈ ગમે તેવા ચમત્કારો બતાવે પણ તે ભગવાન બરાબર થઈ શકતો નથી. સાચી સમજણ વિનાના જીવો આંકડાના રૂની પેઠે કાળના મુખમાં હોમાઈ જાય છે, તેનું કારણ કહો!”
નરભેરામ શાસ્ત્રી હાથ જોડી બોલ્યા: “હે પ્રભુ! આપની વાતો અમાપ છે. અમે પુષ્કળ શાસ્ત્રો ભણ્યા પણ પરમતત્ત્વનું રહસ્ય અગમ જ રહ્યું! આપના જેવા પ્રત્યક્ષ પુરુષોત્તમનો સંગ થાય ત્યારે જ અંતરમાં સત્યનો પ્રકાશ થાય છે. હે નાથ! અમારા જીવ પર કૃપા કરો.”
શ્રીહરિએ કરુણા વરસાવતાં કહ્યું: “શાસ્ત્રીજી! શુદ્ધ સત્સંગ વિના ક્યારેય મોક્ષ થતો નથી. પુરુષોત્તમ નારાયણના ચરણકમળ વિના મુક્તિ નથી, અને જેનાથી ભગવાન રાજી થાય તે જ સાચો મોક્ષ છે! ભગવાન જ્યારે પૃથ્વી પર પ્રગટ થાય ત્યારે તેમનો પ્રતાપ સૂર્ય સમાન છતો થઈ જાય છે, છતાં જે આંખો મીંચી રાખે તેને પ્રકાશ દેખાતો નથી. તમે આટલું ચાલીને અહીં આવ્યા અને આવા પવિત્ર સંતોનાં દર્શન કર્યાં, તેથી તમને ડગલે ને પગલે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થયું છે!”
શાસ્ત્રી નરભેરામનો નિષ્કપટ, નમ્ર અને ભક્તિપૂર્ણ ભાવ જોઈ શ્રીહરિ અતિ રાજી થયા. તેમણે પોતાના અંગ પરથી કિંમતી કિનખાબની ડગલી અને ગળામાંથી સોનાનો હાર ઉતારીને શાસ્ત્રીજીને પ્રસાદીરૂપે ભેટ આપ્યાં. શાસ્ત્રીજીએ પ્રભુના ચરણોમાં વંદન કરી ધન્યતા અનુભવી.
- અમદાવાદના મહિમામાંથી…
Hindi
अहमदाबाद के नवावास में पंडित नरभेराम शास्त्री से शास्त्रचर्चा, मोक्ष का रहस्य और किनखाब की डगली
परब्रह्म श्रीजीमहाराज अहमदाबाद के नवावास में बिराजे थे। उस समय राज्य के मुख्य राजशास्त्री एवं प्रकांड विद्वान पंडित नरभेराम शास्त्री श्रीहरि के दर्शन करने आए। वे अत्यंत सरल, तपस्वी और निर्लोभी स्वभाव के थे। उन्होंने एक बार राजा द्वारा दी जा रही २००० रुपये की वार्षिक वृत्ति भी यह कहकर ठुकरा दी थी कि अधर्मयुक्त धन से धर्म नष्ट होता है।
शास्त्रीजी ने पुष्पहार, श्रीफल व मिश्री अर्पित कर प्रभु को दंडवत किया। श्रीहरि ने उन्हें संतों के समीप आसन दिया। आध्यात्मिक चर्चा करते हुए श्रीहरि ने कहा: “शास्त्रीजी! आपने शास्त्र पढ़े हैं। वेदव्यासजी रचित श्रीमद्भागवत, रामानुज भाष्य सहित गीता और व्याससूत्र हमें अत्यंत प्रिय हैं, जिनमें धर्म, ज्ञान, वैराग्य और भक्ति का प्रतिपादन है। कोई कितने भी चमत्कार दिखाए, वह भगवान की बराबरी नहीं कर सकता। बिना यथार्थ समझ के जीव काल के मुख में चले जाते हैं।”
शास्त्रीजी ने विनम्रता से कहा, “प्रभु! शास्त्र पढ़कर भी जो तत्व अगम्य रहा, वह आपके दर्शन और वचनों से आज स्पष्ट हुआ है। मुझ पर कृपा कीजिए।”
श्रीहरि ने समझाया: “सच्चे सत्संग और साक्षात पुरुषोत्तम नारायण के चरणों की प्राप्ति बिना मोक्ष संभव नहीं। जिससे भगवान प्रसन्न हों, वही सच्चा मोक्ष है। भगवान सूर्य के समान प्रगट होते हैं, किंतु जो आँखें मूँद ले उसे प्रकाश नहीं दिखता।”
शास्त्रीजी की निष्कपट विद्वत्ता और समर्पण से प्रसन्न होकर श्रीहरि ने अपने शरीर से जरीदार किनखाब की डगली (अंगरखा) और गले से सोने का हार उतारकर उन्हें प्रसादी स्वरूप प्रदान किया।
- अहमदाबाद की महिमा से…
English
Philosophical Discourse with Pandit Narbheram Shastri in Ahmedabad, the Mystery of Salvation, and the Gift of the Brocade Coat
While residing at Navavas in Ahmedabad, Supreme Lord Shreeji Maharaj was served with loving hospitality by the local devotees. During this period, Pandit Narbheram Shastri, the preeminent royal scholar and chief priest of the state, came to behold Shreehari. Despite his immense learning and high royal status, Shastri lived a life of ascetic simplicity, having once declined a royal pension of 2,000 rupees annually because he considered state wealth spiritually compromising.
Offering fresh garlands, coconut, and rock sugar, Shastri prostrated before Shreehari. Pleased by his noble character, Maharaj seated him respectfully near the assembly of paramhansas. Expressing his spiritual yearnings, Shastri submitted: “O Lord! True peace abides only at Your lotus feet. Without God, worldly souls burn in the threefold miseries (adhi, vyadhi, upadhi). By Your divine grace, my mind remains steadfast in righteousness.”
Delighted by his purity of heart, Shreehari engaged him in a profound scriptural dialogue: “Shastriji! You are versed in philosophical scriptures. Many acharyas have illuminated the world, yet none equals Maharshi Vyasji, who distilled the essence of all eighteen Puranas into the Shrimad Bhagavatam. The Bhagavad Gita expounded through Ramanuja’s commentary and the Brahma Sutras are exceptionally dear to Us, for they unequivocally establish Dharma, Jnana, Vairagya, and Bhakti, celebrating the greatness of all entities solely in relation to the Supreme Lord! Even if someone performs astounding miracles, they can never equate to God. Without true spiritual wisdom, souls flutter like thistledown and perish in the jaws of time.”
Pandit Narbheram Shastri folded his hands in deep humility: “O Lord! Your divine wisdom is boundless. Though I studied countless scriptures, the ultimate mystery remained elusive! Only through association with the manifest Supreme Lord does divine illumination dawn within. Bestow Your grace upon my soul!”
Shreehari declared with divine compassion: “Shastriji! Without genuine Satsang, liberation is unattainable. Salvation is achieved solely at the lotus feet of Purushottam Narayan, and whatever pleases Bhagwan is true liberation! When the Lord manifests on earth, His effulgence is evident like the midday sun; yet those who close their eyes remain blind to the light. By journeying here to behold these sanctified saints, you have earned the spiritual merit of an Ashvamedha Yajna at every step!”
Deeply touched by Narbheram Shastri’s guileless devotion and humility, Shreehari took off His own exquisite gold-embroidered brocade coat (kinkhab ni dagli) and gold necklace and gifted them to Shastri as sacred prasadi. Overwhelmed with gratitude, Shastri bowed at the Lord’s feet.
— From Ahmedabad no Mahima