સંવત ૧૮૭૮ ફાગણ સુદ ત્રીજે શ્રીહરિએ અમદાવાદમાં નરનારાયણ દેવ પધરાવ્યા; અંગ્રેજ કલેક્ટરો પ્રણામ કરી ગયા અને લૂંટાયેલા મૃત સોની બાળકને પ્રભુએ નવજીવન આપ્યું.
પરબ્રહ્મ શ્રીજીમહારાજ સંતો, હરિભક્તો, દરબાર દાદા ખાચર અને પાર્ષદોના વિશાળ સંઘ સાથે પ્રથમ શિખરબદ્ધ શ્રી નરનારાયણ દેવ મંદિરની મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા કરવા ગઢપુરથી અમદાવાદ જવા નીકળ્યા. માર્ગમાં સારંગપુર, ધોળકા અને જેતલપુર રોકાઈને પ્રભુ અમદાવાદના ઐતિહાસિક કાંકરિયા તળાવના કિનારે પધાર્યા. ત્યાં સુંદર તંબુ-ડેરા તણાયા અને સમગ્ર સંઘે મુકામ કર્યો.
બીજે દિવસે સવારે સ્નાન-ધ્યાન પરવારી શ્રીજીમહારાજ ભવ્ય મંચ પર બિરાજમાન થયા. તે સમયે બ્રિટિશ સરકારના પ્રાંત અધિકારીઓ ડનલોપ સાહેબ (Dunlop) અને એરણ સાહેબ (Heron) અશ્વગાડીમાં શ્રીહરિના દર્શનાર્થે આવ્યા. એરણ સાહેબનું અગાઉ શ્રીહરિએ જીવલેણ સંકટમાંથી રક્ષણ કર્યું હોવાથી તેઓ પ્રભુ પ્રત્યે અત્યંત આદરભાવ ધરાવતા હતા. બંને અધિકારીઓએ ગાડીમાંથી ઊતરી પોતાની ટોપીઓ ઉતારી મસ્તક નમાવી શ્રીહરિને પ્રણામ કર્યા. પ્રભુએ તેમને પુષ્પહાર પહેરાવી યોગ્ય આસન આપી સન્માનિત કર્યા.
વાર્તાલાપ દરમિયાન એરણ સાહેબે વિનમ્રભાવે પૂછ્યું: “નારાયણ સ્વામી! આપ બાદશાહની શાહી વાડીમાં ઉતારો કરવાને બદલે અહીં તળાવની પાળે ખુલ્લામાં કેમ ઊતર્યા?” શ્રીજીમહારાજે મધુર હાસ્ય સાથે સદાચારનો મર્મ સમજાવતાં કહ્યું: “સાહેબ! અમારી સાથે હજારો સત્સંગીઓ અને ગ્રામજનો આવે છે. સરકારી કે ખાનગી બગીચામાં કોઈ ફળ-ફૂલ તોડે તો રાષ્ટ્રીય સંપત્તિનું નુકસાન થાય. વળી, ધણીની રજા વગર કોઈની પણ માલિકીની જગામાં ઉતારો ન કરવો—એ અમારા સાધુઓ અને સત્સંગીઓ માટેનો ધર્મનિયમ છે!” શ્રીહરિનો આ ઉચ્ચ નૈતિક આદર્શ અને શિસ્ત જોઈ અંગ્રેજ અમલદારો દંગ રહી ગયા અને પ્રભુને નમન કરી વિદાય થયા.
તે દિવસે મહાશિવરાત્રિ હોવાથી શ્રીહરિએ સર્વે સંતો-હરિભક્તોને કેળાં અને સાકરનો ફરાળ કરાવ્યો. ત્યારબાદ પ્રભુ મંદિરે પધાર્યા, જ્યાં ચારેય વેદના વિદ્વાન બ્રાહ્મણો દ્વારા યજ્ઞશાળામાં શાસ્ત્રોક્ત મહાવિષ્ણુયાગ આરંભાયો.
સંવત ૧૮૭૮ના ફાગણ સુદ ત્રીજ, રવિવારના શુભ દિને સવારે શ્રીહરિ દરવાજાના મેડા પર પધાર્યા અને દોઢ પહોર ચડતાં ભરતખંડના રાજાધિરાજ એવા પરમ પ્રતાપી શ્રી નરનારાયણ દેવ તથા શ્રી રાધારમણ દેવની મૂર્તિઓની શાસ્ત્રોક્ત વેદોક્ત વિધિથી પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરી આરતી ઉતારી. આરતી બાદ શ્રીહરિએ પ્રગટ સંકલ્પ જાહેર કર્યો: “આ દિવ્ય મૂર્તિઓમાં અમે અખંડ સાક્ષાત્ વાસ કરીને રહીશું અને સર્વે ભક્તોના અંતરના મનોરથ પૂર્ણ કરીશું!” ઠાકોરજીને વિવિધ થાળ ધરાવ્યા બાદ શ્રીહરિએ સ્વહસ્તે સંતો-ભક્તોની પંક્તિઓમાં પાંચ-પાંચ વખત પ્રેમપૂર્વક પીરસીને સહુને મહાપ્રસાદ જમાડ્યો.
મહાપ્રસાદ બાદ ભવ્ય સભા ભરાઈ. તે સમયે ભીડમાં એક સોની હરિભક્ત પોતાના નાના માસૂમ દીકરાને આંગળીએ વળગાડી શ્રીહરિના દર્શનાર્થે આવતો હતો. પરંતુ મંદિરના મુખ્ય પ્રવેશદ્વારે અતિશય ધક્કામુક્કી થતાં બાળકની આંગળી પિતાના હાથમાંથી છૂટી ગઈ! ભીડનો લાભ લઈ નિર્દય ગઠિયાઓ બાળકના શરીરે પહેરેલા બસો રૂપિયાના સોનાના ઘરેણાં લૂંટવા માટે તેને ઉપાડી ગયા. મંદિરની પશ્ચિમે ઉજ્જડ જમીનમાં આવેલા એક અવાવરું ખાલી ટાંકામાં લઈ જઈ, બાળકના ગળા પર દબાણ આપી નિર્દયતાથી મારી નાખી કૂવામાં ફેંકી ઘરેણાં લઈને ભાગી ગયા!
સોની પિતાએ મંદિર પરિસરમાં ચારેય તરફ પુત્રની શોધખોળ કરી, પરંતુ બાળક ન મળતાં તે ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતો શ્રીહરિના ચરણોમાં આવી પોકારી ઊઠ્યો: “હે મહારાજ! મારો એકનો એક દીકરો ભીડમાં ખોવાઈ ગયો છે, મારું સર્વસ્વ લૂંટાઈ ગયું!” અંતર્યામી શ્રીહરિએ તેને ધીરજ આપતાં કહ્યું: “ભગત! શાંત થાઓ; તમારો દીકરો પાછો મળશે, પણ એણે પહેરેલાં ઘરેણાં પાછાં નહીં મળે!” શ્રીહરિએ તત્કાળ પાર્ષદવર્ય ભગુજીને બોલાવી આજ્ઞા કરી: “ભગુજી! મશાલો લઈને મંદિરની પશ્ચિમે પેલી પડતર જમીનમાં આવેલા ખાલી ટાંકાઓમાં તપાસ કરો!”
ભગુજી અને સાથીદારોએ ટાંકામાં તપાસ કરતાં બાળક મળી આવ્યો, પરંતુ તેનું શરીર નિશ્ચેષ્ટ અને પ્રાણહીન થઈ ચૂક્યું હતું! ભગુજીએ આવીને વિહ્વળ થઈ જણાવ્યું: “મહારાજ! બાળક તો મળ્યો, પણ લૂંટારાઓએ એને ગળે ટૂંપો દઈ મારી નાખ્યો છે!” પરબ્રહ્મ શ્રીહરિએ સ્વસ્થતાપૂર્વક કહ્યું: “એને મૂર્છા આવી ગઈ હશે, એને અહીં અમારી સન્મુખ લાવો!” મૃત બાળકને શ્રીહરિ સમીપે લાવવામાં આવ્યો. શ્રીહરિએ બાળકનું શરીર તેના પિતાના ખોળામાં સોંપતાં આજ્ઞા કરી: “આ બાળકના શરીર પર સફેદ વસ્ત્ર ઢાંકીને રાખી મૂકો; કોઈ વિલાપ કરશો નહીં. તમારો આ દીકરો કાલે વહેલી સવારે જાતે બેઠો થઈને બોલશે!”
સોની હરિભક્તે શ્રીહરિના વચન પર અડગ શ્રદ્ધા રાખી મૃત બાળકના શરીરને આખી રાત વસ્ત્ર ઓઢાડી રાખ્યું. બીજે દિવસે વહેલી સવારે બ્રહ્મમુહૂર્તમાં અદ્ભુત ચમત્કાર થયો! મૃત બાળકના અંગમાં ચેતના પ્રગટી, તેણે આંખો ઉઘાડી અને આળસ મરડીને “પિતાજી!” કહીને પોતાના બાપ સાથે વાત કરવા લાગ્યો!
કાળના પણ કાળ એવા પ્રગટ પરબ્રહ્મ શ્રીહરિની અસીમ કૃપાથી મૃત બાળકને પુનર્જીવન મળેલું જોઈ સમગ્ર અમદાવાદ નગરમાં શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાનના અલૌકિક સામર્થ્યનો જયજયકાર ગૂંજી ઊઠ્યો!
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણી અને અમદાવાદ મંદિરના ઇતિહાસમાંથી…
Hindi
अहमदाबाद श्री नरनारायण देव प्रतिष्ठा यात्रा, अंग्रेज अफसरों का आगमन और मृत सोनी बालक का पुनर्जीवन
श्रीजीमहाराज संतों, भक्तों और दादा खाचर के साथ अहमदाबाद में प्रथम शिखरबद्ध श्री नरनारायण देव मंदिर की प्रतिष्ठा हेतु पधारे। कांकरिया झील के किनारे तंबू लगे।
ब्रिटिश अधिकारी डनलप और हेरॉन साहब दर्शन हेतु आए। हेरॉन साहब ने पूछा कि आप शाही बगीचे में क्यों नहीं ठहरे? श्रीहरि ने समझाया कि बिना आज्ञा किसी के बगीचे में ठहरना और संपत्ति को क्षति पहुँचाना हमारे धर्मनियम के विरुद्ध है। अधिकारी प्रभु के नीति-नियमों से अत्यंत प्रभावित हुए।
संवत १८७८ फाल्गुन शुक्ल तृतीया (रविवार) को श्रीजीमहाराज ने नरनारायण देव और राधारमण देव की मूर्तियों की वेदोक्त प्राण-प्रतिष्ठा की और संकल्प किया कि हम इन मूर्तियों में सदा प्रत्यक्ष वास करेंगे।
प्रतिष्ठा के पश्चात सभा में एक सोनी भक्त का नन्हा बालक भीड़ में छूट गया। ठगों ने २०० रुपये के स्वर्ण आभूषण लूटने हेतु बालक का गला घोंटकर पश्चिम दिशा के सूखे हौद में फेंक दिया। रोते हुए पिता को श्रीहरि ने ढांढस बंधाया: “तुम्हारा बालक मिल जाएगा, किंतु गहने नहीं मिलेंगे।” प्रभु ने भगूजी को भेजकर सूखे हौद से मृत बालक को मंगवाया।
श्रीहरि ने शव पिता को सौंपते हुए कहा: “इसे कपड़े से ढककर रखो, कल सुबह यह स्वयं बोलेगा!” पिता ने प्रभुवचन पर विश्वास रखा। अगली भोर में बालक जीवित हो उठा और उठकर पिता से बातें करने लगा! प्रभु की इस असीम कृपा से सर्वत्र जय-जयकार गूँज उठी।
- श्रीहरिचरित्रचिंतामणि तथा अहमदाबाद मंदिर इतिहास से…
English
Shri Narnarayan Dev Mandir Pratishtha in Ahmedabad, British Officers’ Reverence, and Reviving the Murdered Goldsmith Boy
Accompanied by a vast assembly of revered sadhus, Kathi chieftains led by Dada Khachar, and devoted parshads, Supreme Lord Shreeji Maharaj set out from Gadhpur toward Ahmedabad to perform the historic murti pratishtha of the first pinnacled temple dedicated to Shri Narnarayan Dev. Traveling via Sarangpur, Dholka, and Jetalpur, the entourage encamped beside the serene shores of Kankariya Lake in Ahmedabad, erecting royal tents.
The following morning, British provincial officers Mr. Dunlop and Mr. Heron arrived in horse-drawn carriages to pay homage to Shreehari. Mr. Heron, having previously experienced the Lord’s miraculous protection from mortal danger, held profound reverence for Him. The officers removed their hats and bowed deeply before Maharaj. Shreehari honored them with fragrant flower garlands and comfortable seating.
During their conversation, Mr. Heron inquired: “O Narayan Swami! Why did You choose to camp here in the open rather than staying at the royal Badshah Gardens?” Shreeji Maharaj smiled gently and elucidated the high moral standard of His fellowship: “Mr. Heron! Thousands of our disciples and common villagers accompany Us. Staying in private orchards without explicit consent risks damaging state property or picking fruits without permission. Respecting the property rights of others and avoiding unlawful trespass is an inviolable code of conduct for all our sadhus and devotees!” Deeply impressed by Shreehari’s unblemished moral discipline, the British administrators bowed respectfully and departed.
As it was the auspicious day of Maha Shivratri, Shreehari arranged a light feast of bananas and sugar candy for all the sadhus. Thereafter, Vedic yajnas (Mahavishnuyag) commenced at the temple under the learned guidance of scholarly Brahmins well-versed in the four Vedas.
On Sunday, the third day of the bright half of Fagan in Samvat 1878, Shreehari ascended the upper floor of the grand temple gate and consecrated the divine murtis of Shri Narnarayan Dev and Shri Radharaman Dev amidst Vedic chants and joyous aartis. After the installation, Shreehari proclaimed His divine promise: “We shall eternally reside in these sacred murtis, fulfilling the heartfelt spiritual desires of all devotees!” Maharaj personally served food five times with His own holy hands to the unending rows of sadhus and pilgrims.
During the subsequent assembly, a goldsmith (soni) devotee arrived with his young son. In the dense surge of thousands entering the main gates, the little boy’s hand slipped from his father’s grasp. Seizing the opportunity, ruthless thieves abducted the child to plunder two hundred rupees’ worth of gold ornaments adorning him. Taking the innocent boy to an abandoned wasteland west of the temple, they mercilessly choked him to death, threw his lifeless body into an empty subterranean water cistern, and fled with the jewels.
Frantic after searching in vain across the grounds, the devastated father threw himself at Shreehari’s feet, weeping inconsolably: “O Maharaj! My only son has been lost in the crowd; my entire world has collapsed!” All-knowing Shreehari comforted him: “Be at peace, devotee! Your son will be restored to you, though the gold ornaments will not return!” Maharaj summoned Parshad Bhaguji and instructed: “Bhaguji! Take torches and search the abandoned dry cisterns in the wasteland west of the mandir!”
Bhaguji discovered the child in the cistern, but found the body cold and devoid of life. Rushing back, Bhaguji reported in sorrow: “Maharaj! The child is found, but the bandits have strangled him to death!” Unperturbed, Supreme Lord Shreehari replied: “He has merely swooned; bring him before Us!” When the lifeless corpse was placed before Shreehari, Maharaj handed the child back to the father and commanded: “Wrap this child in a clean cloth and let him rest undisturbed. Do not weep or grieve; by tomorrow morning, your boy will awaken and speak to you!”
Anchored in absolute faith in Shreehari’s divine word, the goldsmith kept the covered body beside him through the night. At dawn, during the sacred Brahma-muhurta, a miraculous pulse of life surged through the boy’s limbs! He opened his eyes, stretched his arms, and called out, “Father!” completely revived and healthy!
Beholding the dead child restored to life by the boundless grace of Supreme Lord Swaminarayan, the entire city of Ahmedabad erupted in jubilant praise of His unmatched divinity.
— From Shri Hari Charitra Chintamani and the History of Ahmedabad Mandir