અમદાવાદ કાંકરિયા તળાવે બ્રાહ્મણોની ચોરાસી માટે શ્રીહરિ બિરાજતા હતા. ત્યાં ખંભાતના જાત્રાળુ સંઘનો એક બળદ રાશની ગૂંચથી મરી ગયો. ગરીબ ગાડાખેડુની પ્રાર્થનાથી શ્રીહરિએ કાનમાં પાંચ વખત ‘સ્વામિનારાયણ’ મંત્ર બોલાવી મૃત બળદને બેઠો કર્યો.
પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણ શ્રીનગર (અમદાવાદ) માં બિરાજમાન હતા. અમદાવાદમાં શ્રી નરનારાયણ દેવનું નવનિર્મિત ભવ્ય મંદિર તૈયાર થઈ ગયું હતું અને મૂર્તિપ્રતિષ્ઠાના ઉત્સવ નિમિત્તે કાંકરિયા તળાવના કાંઠે બ્રાહ્મણોની વિશાળ ચોરાસી (અન્નદાન) યોજવા માટે રાશન-સીધાની તડામાર તૈયારીઓ ચાલી રહી હતી. સત્સંગીઓના અસંખ્ય તંબુઓ તળાવના કાંઠે તણાયેલા હતા.
તે સમયે ખંભાત નગરના શ્રાવક વણિકો (જૈન યાત્રાળુઓ) નો એક મોટો સંઘ રાજસ્થાનમાં કેસરિયાજી તીર્થની જાત્રાએ જઈ રહ્યો હતો. કાંકરિયા તળાવના કાંઠે વડ-પીપળાની શીતળ છાયા અને સ્વચ્છ જળ જોઈ તેમણે પોતાના ગાડાં છોડી બળદોને નિરણ-પાણી કરવા અને ભોજન રાંધવા ઉતારો કર્યો. સંઘના માણસો ગામમાં ખરીદી કરવા ગયા, ત્યારે ગાડે બાંધેલા બે બળદો અંદરોઅંદર લડી પડ્યા. લડાઈમાં એક બળદના ગળામાં રાશની જોરદાર ગૂંચ વળી જતાં તે શ્વાસ રુંધાવાથી તત્કાળ તરફડીને મૃત્યુ પામ્યો!
સંઘના લોકોએ બળદને બચાવવા ખૂબ પ્રયાસ કર્યા, પરંતુ બળદ નિર્જીવ થઈ ઢળી પડ્યો. બળદનો માલિક ગરીબ ગાડાખેડુ પોતાનો સિત્તેર રૂપિયાનો બળદ મરી જતાં પોક મૂકીને રડવા લાગ્યો: “હવે હું મારા પરિવારનું ગુજરાન કેમ ચલાવીશ?”
કાંકરિયા કાંઠે આ આક્રંદ સાંભળી અંતર્યામી શ્રીહરિએ પાર્ષદોને પૂછ્યું: “ફળિયામાં કોણ રડે છે?” ભક્તોએ ખંભાતના સંઘના મૃત બળદની અને ગરીબ ગાડાખેડુના વિલાપની વાત કરી. ત્યાં ઊભેલા કોઈ ગ્રામજને ગાડાખેડુને કહ્યું: “ભાઈ! સામે તંબુઓમાં સાક્ષાત ભગવાન સ્વામિનારાયણ બિરાજે છે, એમના શરણે જા, જો એ સાચા ભગવાન હશે તો તારા બળદને જરૂર સજીવન કરશે!”
ગાડાખેડુ દોડતો શ્રીહરિના તંબુમાં આવ્યો અને પ્રભુના ચરણકમળમાં મસ્તક મૂકી રડતાં રડતાં પોકાર કર્યો: “હે પ્રભુ! આપ તો અધમ-ઓધારણ દીનબંધુ છો! મારો સિત્તેર રૂપિયાનો બળદ મરી ગયો છે, હું ગરીબ માણસ બળદ વિના પાયમાલ થઈ જઈશ, આપ દયા કરીને કાંઈક કૃપા કરો!” ભક્તવત્સલ શ્રીહરિ બોલ્યા: “અરે ભાઈ! એમ થોડો કાંઈ બળદ મરી જાય? હજુ એના દેહમાં પ્રાણ હશે, ચાલો અમે તમારી સાથે આવીએ!”
શ્રીહરિ હાથમાં નાની સોટી લઈને તુરંત તે મૃત બળદ પાસે પધાર્યા. બળદનું શરીર પથ્થર જેવું ઠંડું અને નિશ્ચેષ્ટ થઈ ગયું હતું. શ્રીહરિએ અમૃતભરી દ્રષ્ટિ કરતાં કહ્યું: “જુઓ, આનો જીવ તો હજુ કપાળે ચડી ગયો છે, હમણાં જ ઊભો થઈ જશે!” આ સાંભળી ત્યાં એકઠા થયેલા કેટલાક વણિકો અને કુસંગીઓ મનમાં તર્ક કરવા લાગ્યા: ‘આ બળદ તો ક્યારનોય મરી ચૂક્યો છે! આમને તો જીવતા અને મરેલાનો ભેદ પણ સમજાતો નથી, છતાં લોકો આમને ભગવાન કેમ કહેતા હશે?’
સર્વજ્ઞ શ્રીહરિ સૌના મનનો સંશય જાણીને હસ્યા અને ગાડાખેડુને કહ્યું: “ભાઈ! તું આ બળદના કાનમાં પ્રેમપૂર્વક પાંચ વખત ‘સ્વામિનારાયણ… સ્વામિનારાયણ…’ મહામંત્ર બોલ, હમણાં જ તારો બળદ ઊભો થઈ જશે!” શ્રીહરિની આજ્ઞા થતાં જ ગાડાખેડુએ નમીને મૃત બળદના કાનમાં સ્પષ્ટ અવાજે પાંચ વખત ‘સ્વામિનારાયણ… સ્વામિનારાયણ…’ મંત્રનો ઉચ્ચાર કર્યો.
પાંચમી વાર મંત્ર બોલાતાં જ આશ્ચર્ય વચ્ચે તે મૃત બળદના શરીરમાં ધ્રુજારી આવી, તેણે કાન ફફડાવ્યા, આંખો ખોલી અને ક્ષણવારમાં બેઠો થઈને સામે પડેલું ઘાસ ચરવા લાગ્યો! આ અદ્ભુત અને અકલ્પ્ય ચમત્કાર નિહાળી સમગ્ર ખંભાત સંઘ અને કાંકરિયા તળાવના હજારો લોકો અવાચક બની ગયા! ગાડાખેડુ હર્ષાશ્રુ સાથે શ્રીહરિના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત કરવા લાગ્યો. કુતર્કીઓના સંશયો નાશ પામ્યા અને સૌએ શ્રીહરિને સાક્ષાત પરબ્રહ્મ પુરુષોત્તમ નારાયણ તરીકે સ્વીકારી ચરણસ્પર્શ કર્યા.
- અમદાવાદનો મહિમામાંથી…
Hindi
अहमदाबाद के कांकरिया तालाब पर खंभात के संघ के मृत बैल को श्रीहरि ने महामंत्र से पुनर्जीवित किया
पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान श्री स्वामिनारायण श्रीनगर (अहमदाबाद) में विराजमान थे। अहमदाबाद में श्री नरनारायण देव का नवनिर्मित भव्य मंदिर प्रतिष्ठा हेतु तैयार हो चुका था। मूर्ति-प्रतिष्ठा महोत्सव के उपलक्ष्य में कांकरिया तालाब के तट पर ब्राह्मणों की विशाल चौरासी (महाभोज) हेतु विशाल तैयारियाँ चल रही थीं। तालाब के किनारे सत्संगियों के असंख्य तंबू लगे हुए थे।
उसी समय खंभात नगर के श्रावक वणिकों (जैन तीर्थयात्रियों) का एक विशाल संघ राजस्थान के केसरियाजी तीर्थ की यात्रा पर जा रहा था। कांकरिया तालाब के तट पर सघन वटवृक्षों की शीतल छाया और जल देखकर उन्होंने बैलगाड़ियाँ खोलकर बैलों को चारा-पानी देने और भोजन बनाने हेतु पड़ाव डाला। संघ के लोग बाजार में सामग्री खरीदने गए, तभी गाड़ियों से बँधे दो बैल आपस में भिड़ गए। उस संघर्ष में एक बैल के गले में रस्सी का फंदा इतना कस गया कि श्वास अवरुद्ध होने से वह तड़पकर तत्काल मृत्यु को प्राप्त हो गया!
लोगों ने बैल को बचाने के भरसक प्रयास किए, किंतु बैल निर्जीव होकर गिर पड़ा। बैल का स्वामी निर्धन गाड़ीवान अपने सत्तर रुपये के बैल की मृत्यु पर छाती पीट-पीटकर विलाप करने लगा: “हाय! अब मैं अपने बाल-बच्चों का भरण-पोषण कैसे करूँगा?”
कांकरिया तट पर यह रुदन सुनकर अंतर्यामी श्रीहरि ने पूछा: “वहाँ कौन रो रहा है?” भक्तों ने खंभात के संघ के मृत बैल और गाड़ीवान के दारुण विलाप का वृत्तांत बताया। किसी ग्रामीण ने उस गाड़ीवान से कहा: “भाई! सामने तंबुओं में साक्षात भगवान स्वामिनारायण विराजे हैं, उनकी शरण में जाओ; यदि वे सच्चे भगवान होंगे तो तुम्हारे मृत बैल को पुनः जीवित कर देंगे!”
गाड़ीवान दौड़ता हुआ श्रीहरि के तंबू में पहुँचा और चरणों में शीश रखकर रो पड़ा: “हे प्रभु! आप तो दीनानाथ हैं! मेरा बैल मर गया है, मैं अकिंचन निर्धन बैल के बिना नष्ट हो जाऊँगा, मुझ पर कृपा कीजिए!” दयानिधि श्रीहरि बोले: “अरे भाई! ऐसे कहीं बैल मरता है? अभी तो उसके देह में प्राण शेष होंगे, चलो हम देखते हैं!”
श्रीहरि हाथ में छोटी छड़ी लेकर मृत बैल के समीप पधारे। बैल का शरीर सर्वथा शीतल और चेतनाहीन हो चुका था। श्रीहरि ने कृपादृष्टि डालते हुए कहा: “देखो, इसका प्राण तो केवल मस्तक पर चढ़ गया है, यह अभी खड़ा हो जाएगा!” यह सुनकर वहाँ उपस्थित कुछ संशयवादी लोग मन में तर्क करने लगे: ‘यह बैल तो कब का मर चुका है! इन्हें तो जीवित और मृत का अंतर भी नहीं पता, फिर भी लोग इन्हें भगवान क्यों मानते हैं?’
अंतर्यामी श्रीहरि उनके संशयों को जानकर मुस्कुराए और गाड़ीवान से बोले: “भाई! तुम इस बैल के कान में पाँच बार ‘स्वामिनारायण… स्वामिनारायण…’ महामंत्र का उच्चारण करो, यह अभी खड़ा हो जाएगा!” श्रीहरि की आज्ञा पाते ही गाड़ीवान ने झुककर मृत बैल के कान में स्पष्ट स्वर में पाँच बार ‘स्वामिनारायण… स्वामिनारायण…’ पुकारा।
पाँचवीं बार मंत्र पूर्ण होते ही अलौकिक चमत्कार हुआ! मृत बैल के शरीर में कंपन हुआ, उसने पूँछ हिलाई, आँखें खोलीं और तुरंत उठकर सामने पड़ा चारा खाने लगा! यह प्रत्यक्ष चमत्कार देखकर समस्त खंभात संघ और हजारों लोग स्तब्ध रह गए! गाड़ीवान अश्रुपूरित नेत्रों से श्रीहरि के चरणों में लोट गया। संशयवादियों के संशय छिन्न-भिन्न हो गए और सभी ने श्रीहरि के प्रत्यक्ष भगवान होने का अटल निश्चय किया।
- अहमदाबाद का महिमा से…
English
Shri Hari Revives a Dead Ox at Kankaria Lake in Ahmedabad through the Divine Chanting of the Swaminarayan Mahamantra
Supreme Lord Swaminarayan was gracing the historic city of Ahmedabad (Shrinagar) with His divine presence. The grand, newly-constructed temple of Shri Nara-Narayana Dev was ready for its historic idol consecration (murti-pratishtha). In celebration of this grand festival, massive arrangements were underway along the serene banks of Kankaria Lake to host a vast traditional charitable feast (choryasi) for thousands of Brahmins. Numerous white tents were pitched across the lakeside.
At that time, a large pilgrimage caravan (sangh) of Shravak Vaniks (Jain pilgrims) hailing from Khambhat was journeying towards the sacred pilgrimage shrine of Kesariyaji in Rajasthan. Finding the expansive, shaded banyan groves and refreshing waters of Kankaria Lake ideal, they unyoked their bullock carts to feed their oxen and prepare their midday meal. While the pilgrims went into the bazaar to purchase provisions, two tethered cart-oxen began violently fighting each other. In the entanglement, the thick neck-rope twisted severely around one ox’s windpipe, completely choking it to death on the spot!
The pilgrims frantically attempted to revive the animal, but it lay completely motionless and dead. The poor cart-driver, who had purchased the prized ox for seventy hard-earned silver rupees, collapsed in profound despair, weeping inconsolably: “Alas! Deprived of my ox, how shall I ever feed my starving wife and children?”
Hearing the loud lamentations echoing along the lake, the all-knowing Lord Swaminarayan inquired: “Who is weeping so bitterly?” The devotees narrated the tragic death of the ox and the plight of the impoverished driver. Meanwhile, a bystander advised the weeping driver: “Brother! In those large tents across the grove resides Bhagwan Swaminarayan; rush to His feet! If He is indeed God incarnate, He will surely breathe life back into your dead ox!”
The cart-driver raced into Shri Hari’s tent, cast himself at the Lord’s sacred lotus feet, and pleaded through tears: “O Lord! You are the savior of the fallen and the protector of the destitute! My ox worth seventy rupees has died; without my ox, my family is ruined! O Lord, show me Your divine mercy!” The compassionate Lord smiled gently: “Good man! An ox does not perish so easily! Surely the life-force still lingers within its frame; come, let Us inspect it!”
Holding His slender cane, Shri Hari walked over to the dead ox. The animal was stiff, cold, and utterly lifeless. Casting His compassionate, ambrosial glance upon the corpse, Shri Hari remarked: “Behold, its life-breath has merely ascended to its forehead; it shall stand up in a moment!” Hearing this, several skeptical onlookers whispered cynically among themselves: ‘This beast has been dead and cold for quite some time! This person cannot even distinguish between the living and the dead; why on earth do people revere Him as God?’
Reading their cynical thoughts, the omniscient Lord smiled and instructed the cart-driver: “Brother! Bend down and utter the sacred Mahamantra ‘Swaminarayan… Swaminarayan…’ five times distinctly into the ear of this ox, and it will arise immediately!” Acting instantly on the Lord’s command, the driver knelt and whispered the divine name ‘Swaminarayan… Swaminarayan…’ five times into the dead animal’s ear.
No sooner had the fifth chant concluded than an astounding miracle unfolded! A visible shiver surged through the dead beast’s frame; it twitched its ears, opened its eyes, scrambled onto its four legs, and immediately began munching on the fodder lying nearby! Beholding this undeniable resurrection, the entire Khambhat caravan and thousands of onlookers along Kankaria Lake stood frozen in absolute disbelief! Weeping with boundless gratitude, the cart-driver threw himself into prostrations at Shri Hari’s lotus feet. The doubts of the cynics vanished instantly, and the entire gathering bowed reverently, acknowledging Lord Swaminarayan as the supreme divine Parabrahman incarnate.
- From Ahmedabad no Mahima…