આદરજમાં અન્નકૂટ સમૈયામાં પાર્ષદ વેરાજીએ તરતા દીવાઓનું અચૂક નિશાન પાડ્યું; શ્રીજીમહારાજે ચાર મુખ્ય સદગુરુઓની સ્થાપના કરી આરતી ઉતારી.
પરબ્રહ્મ શ્રીજીમહારાજે અન્નકૂટ, ફૂલદોલ, જન્માષ્ટમી, રામનવમી આદિક અનેક ભવ્ય સમૈયાઓ કરીને અસંખ્ય જીવોને બ્રહ્માનંદમાં લીન કર્યા છે. સંવત ૧૮૭૬ના કારતક સુદ એકમ (નૂતન વર્ષ) ના દિવસે શ્રીહરિ વિશાળ સંત-ભક્ત સમુદાય સાથે ગાંધીનગર નજીક આવેલા આદરજ ગામે પધાર્યા. આદરજના અગ્રણી હરિભક્ત રતુજી ખાંટ, બાદરજી ખાંટ, અરજણજી ખાંટ વગેરે ભક્તોએ ધામધૂમથી શ્રીહરિનું સામૈયું કરી ફૂલડે વધાવ્યા. ગુજરાત, કચ્છ, કાઠિયાવાડ, હાલાર, ઝાલાવાડ, કાનમ અને સુરત દેશમાંથી હજારો ભક્તો અને સંતો આદરજ પહોંચ્યા. સદગુરુ મુક્તાનંદ સ્વામી પણ વડોદરાના ભક્તોનો સંઘ લઈને પધાર્યા.
આદરજમાં અન્નકૂટની વિવિધ તૈયારીઓ ચાલી રહી હતી ત્યારે રતુજી ખાંટના સમાજની પરંપરા મુજબ યુવાનોએ ખુલ્લી તલવારો હાથમાં રાખીને તલવાર રાસ અને દાંડિયા રાસ લઈને શ્રીહરિ તથા રતુજીને જુહાર કર્યા.
ત્યારબાદ શ્રીજીમહારાજ, સંતો, પાર્ષદો અને ગ્રામજનો તળાવની પાળે પધાર્યા. તળાવના જળમાં માટીના ઘડાઓ તરતા મૂકવામાં આવ્યા અને ઘડા ઉપર સળગતા કોડિયાના દીવાઓ નિશાન તરીકે રાખવામાં આવ્યા. ખાંટ યુવાનો, જેઓ પોતપોતાના પ્રદેશમાં અઠંગ નિશાનબાજ ગણાતા હતા, તેમણે બંદૂકો વડે નિશાન સાધવા માંડ્યા. પરંતુ આશ્ચર્યની વાત એ બની કે કોઈ પણ નિશાનબાજથી એક પણ નિશાન પડ્યું નહીં!
આ જોઈ શ્રીજીમહારાજે પોતાના અંગરક્ષક પાર્ષદ વેરાજીને આજ્ઞા કરી, “વેરાજી! ઊભા થાઓ અને આ દીવાઓનું નિશાન પાડો!” વેરાજી ભગત તીરકામઠું ચલાવવામાં પ્રવીણ હતા, પરંતુ તેમણે જીવનમાં ક્યારેય હાથમાં બંદૂક પકડી નહોતી! પ્રભુની આજ્ઞા થતાં જ વેરાજીએ શ્રીહરિને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા. રતુજી પાસે ક્ષણભરમાં બંદૂક પકડવાની અને ઘોડો દબાવવાની રીત શીખી લીધી. ત્યારબાદ ઈષ્ટદેવ શ્રીહરિનું સ્મરણ કરીને લક્ષ્ય સાધીને ગોળીઓ છોડવા લાગ્યા.
પ્રભુકૃપાથી અદ્ભુત ચમત્કાર થયો! વેરાજીએ એક પછી એક તમામ નિશાનોને અચૂક વેધીને સળગતા દીવાઓ ઉડાવી દીધા! એક પણ ગોળી ખાલી ન ગઈ. નિશાન પાડીને વેરાજી ભગત કોઈ પણ જાતના ગર્વ વગર બંદૂક મૂકી શ્રીહરિને પ્રણામ કરી નિર્માનભાવે સભામાં બેસી ગયા. આ જોઈને ખાંટ યુવાનોનું અભિમાન ગળી ગયું.
અન્નકૂટના ભવ્ય મહોત્સવના બીજા દિવસે શ્રીહરિએ સામાન્ય ભક્તોને વિદાય આપી, પરંતુ તમામ પ્રાંતોના અગ્રણી હરિભક્તો અને મોટેરા સંતોની વિશેષ સભા બોલાવી. સત્સંગના સુચારુ સંચાલન અને ધર્મની ધ્વજા અખંડ ફરકાવવા માટે શ્રીજીમહારાજે સદગુરુ મુક્તાનંદ સ્વામી, સદગુરુ બ્રહ્માનંદ સ્વામી, સદગુરુ પરમચૈતન્યાનંદ સ્વામી અને સદગુરુ નિત્યાનંદ સ્વામી એ ચાર મુખ્ય સદગુરુઓની સ્થાપના કરી. શ્રીહરિએ સ્વહસ્તે આ ચારેય સદગુરુઓની આરતી ઉતારી તેમને સમગ્ર સત્સંગની આધ્યાત્મિક જવાબદારી સોંપી.
સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ ભક્તચિંતામણીના પ્રકરણ ૧૧૯માં આદરજના ભક્તોને સંભારતાં લખ્યું છે: ‘ખાંટ ભક્ત બાદરજી જેહ, રતુજી અરજણજી જેહ..! હરિભક્ત છે હવનબાંઇ, એહાદિ જન આદરજમાંઇ..!!’
- હરિલીલામૃત અને હરિચરિત્રામૃત સાગરમાંથી…
Hindi
आदरज में भव्य अन्नकूट उत्सव, पार्षद वेराजी का अचूक निशाना और चार सद्गुरुओं की स्थापना
परब्रह्म श्रीजीमहाराज संवत १८७६ के कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा (नूतन वर्ष) के पावन पर्व पर विशाल संत-भक्त मंडल सहित गांधीनगर के समीप आदरज गाँव पधारे। आदरज के प्रमुख भक्त रतुजी खांट, बादरजी खांट, अरजणजी खांट आदि ने गाजे-बाजे से श्रीहरि की अगवानी की। गुजरात, काठियावाड़, कच्छ, हालार आदि प्रांतों से सहस्त्रों भक्त एवं संत पधारे। सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी वड़ोदरा का संघ लेकर आए।
उत्सव की तैयारियों के बीच खांट समुदाय के युवाओं ने तलवार रास और डांडिया रास प्रस्तुत कर श्रीहरि को प्रसन्न किया। इसके उपरांत श्रीजीमहाराज, संत और ग्रामीण सरोवर के तट पर पहुँचे। पानी में मिट्टी के घड़े तैराए गए जिन पर जलते दीपकों के निशाने साधे गए। खांट युवक अचूक निशानेबाज माने जाते थे, किंतु उस दिन बंदूकों से एक भी निशाना नहीं लगा!
तब श्रीजीमहाराज ने अपने निष्ठावान पार्षद वेराजी को आज्ञा दी, “वेराजी! उठिए और इन दीपकों का अचूक निशाना लगाइए!” वेराजी तीरंदाजी में निपुण थे, किंतु उन्होंने जीवन में कभी बंदूक नहीं पकड़ी थी। महाराज की आज्ञा शिरोधार्य कर वेराजी ने रतुजी से बंदूक चलाने की तकनीक समझी, इष्टदेव श्रीहरि का स्मरण किया और गोली चलाई।
श्रीहरि की कृपा से वेराजी की प्रत्येक गोली सटीक लगी और पानी में तैरते सभी दीपक एक के बाद एक अचूक रूप से उड़ गए! एक भी निशाना खाली नहीं गया। निशाना साधकर वेराजी ने बंदूक रख दी और निरभिमान भाव से श्रीहरि को नमन कर सभा में बैठ गए। यह देखकर निशानेबाज युवकों का दर्प चूर-चूर हो गया।
अन्नकूट महोत्सव के उपरांत श्रीजीमहाराज ने प्रमुख संतों और भक्तों की विशेष सभा की और सत्संग के व्यापक संचालन हेतु चार वरिष्ठ सद्गुरुओं—मुक्तानंद स्वामी, ब्रह्मानंद स्वामी, परमचैतन्यानंद स्वामी और नित्यानंद स्वामी—की स्थापना की। श्रीहरि ने स्वयं उनकी आरती उतारकर उन्हें सम्पूर्ण सत्संग की आध्यात्मिक बागडोर सौंपी।
भक्तचिंतामणि ग्रंथ में निष्कुलानंद स्वामी लिखते हैं: ‘खांट भक्त बादरजी जेह, रतुजी अरजणजी जेह..! हरिभक्त छे हवनबांइ, एहादि जन आदरजमांइ..!!’
- हरिलीलामृत एवं हरिचरित्रामृत सागर से…
English
Grand Annakut Festival at Adaraj, Parshad Veraji’s Flawless Marksmanship, and the Appointment of Four Senior Sadgurus
On the auspicious day of Kartak Sud Ekam (New Year’s Day) in Samvat 1876, Supreme Lord Shreeji Maharaj arrived in the village of Adaraj near Gandhinagar, accompanied by a vast congregation of paramhansas and devotees. Prominent local devotees, including Ratuji Khant, Badarji Khant, and Arjanji Khant, accorded Maharaj a grand, floral reception. Thousands of pilgrims from Gujarat, Kutch, Kathiawad, Halar, and Surat converged on Adaraj, with Sadguru Muktanand Swami leading the Vadodara contingent.
As part of the Annakut celebrations, the Khant youth presented traditional sword dances and ras with drawn blades, paying homage to Shreehari and Ratuji.
Later, Shreeji Maharaj, accompanied by sadhus and villagers, walked to the bank of the village pond. Earthen pots carrying burning oil lamps were set afloat on the water to serve as shooting targets. The local Khant youths, celebrated for their sharpshooting skills, took aim with muskets, yet astoundingly, not a single marksman managed to strike the floating targets!
Observing this, Shreeji Maharaj turned to His personal attendant, Parshad Veraji, and commanded: “Veraji! Rise and shoot these floating targets!” Although Veraji was an expert archer, he had never fired a firearm in his life! Bowing reverently to Maharaj, Veraji quickly learned the essentials of handling and discharging a musket from Ratuji. Remembering his Ishtadev Shreehari, he aimed and fired.
By divine grace, Veraji struck each floating lamp with pinpoint precision! Not a single bullet missed its mark. After extinguishing every target, Veraji set the gun aside, prostrated before Maharaj, and quietly sat down in the assembly devoid of any pride. Witnessing his uncanny accuracy and saintly humility, the pride of the seasoned marksmen dissolved completely.
Following the grand Annakut celebrations, Shreehari convened an assembly of senior sadhus and regional leaders. To organize the expanding Satsang fellowship, Maharaj ceremonially appointed four paramount Sadgurus: Muktanand Swami, Brahmanand Swami, Paramchaitanyanand Swami, and Nityanand Swami. Shreehari personally performed their aarti, entrusting them with the spiritual and organizational oversight of the Satsang fellowship.
In the sacred Bhakta Chintamani (Chapter 119), Sadguru Nishkulanand Swami celebrates these devoted souls of Adaraj: ‘Khāṇṭ bhakta Bādarjī jeh, Ratujī Arjaṇjī jeh… Haribhakta chhe Havanbāī, ehādi jan Ādarajmāī!’
— From Harililamrut and Haricharitamrut Sagar