પ્રાતઃકાળે આત્માને વિષે પ્રભુનું ધ્યાન, છપ્પર પલંગે પોઢેલા શ્રીહરિને જગાડવા, દાતણ-સ્નાન કરાવવાં, જરીયાની વસ્ત્રો-અલંકારો ધારણ કરાવવા, સભામાં પૂજન અને ઉત્તમ થાળ જમાડી મુખવાસ ધરવાની સંપૂર્ણ માનસી પૂજા વિધિ.
પ્રાતઃકાળે સ્નાનાદિક નિત્યકર્મથી પરવારીને ભગવાન શ્રીસ્વામિનારાયણની માનસીપૂજા કઈ રીતે કરવી, તેનો શાસ્ત્રોક્ત અને સંતપરંપરાગત દિવ્ય વિધિ આ પ્રમાણે છે:
સૌપ્રથમ પૂર્વાભિમુખ કે ઉત્તરાભિમુખ આસન પર બેસી, પોતાના દેહથી વિલક્ષણ એવા પોતાના આત્માને વિષે પૂર્ણપુરુષોત્તમ શ્રીહરિનું ધ્યાન ધરવું. મનમાં એવી ભાવના કરવી કે શ્રીજીમહારાજ એક ભવ્ય અને દિવ્ય રાજમહેલમાં સુવર્ણજડિત છપ્પર પલંગ ઉપર પોઢ્યા છે. પ્રભુને જગાડવાનો શુભ સમય થયો હોવાથી હું શયનખંડમાં નમ્રતાપૂર્વક પ્રવેશ કરું છું. પ્રભુના મનોહર મુખકમળનાં દર્શન કરી સાષ્ટાંગ દંડવત્ પ્રણામ કરું છું. મધુર પ્રભાતિયાં અને સ્તુતિ-કીર્તન ગાઈને પ્રભુને જગાડું છું.
પ્રભુ નેત્રકમળ ખોલી જાગ્રત થાય છે. હું તેમનાં ચરણારવિંદનો સ્પર્શ કરી પાદુકા પહેરાવું છું અને સ્નાનગૃહ તરફ દોરી જાઉં છું. સુંદર ચંદનકાષ્ઠના બાજોઠ પર બિરાજમાન કરી દાતણ અને જળઝારી અર્પણ કરું છું. દાતણ કર્યાં બાદ મુખ-હસ્ત ધોવડાવી સ્વચ્છ ટુવાલ અર્પણ કરું છું. ત્યારબાદ ઋતુ અનુસાર સુગંધિત કેસર-ગુલાબજળ યુક્ત જળથી પ્રભુને સ્નેહપૂર્વક અંગમર્દન કરી સ્નાન કરાવું છું.
સ્નાન પશ્ચાત્ કોરાં મુલાયમ વસ્ત્રો પહેરાવી, સ્નાનગૃહમાંથી બહાર લાવી અતિ મૂલ્યવાન જરિયાની સુરવાળ, ડગલી અને મસ્તક પર કલગી-તોરા શોભિત મોળીડું કે સુંદર પાઘ ધારણ કરાવું છું. કંઠમાં મુક્તાહાર, કરકમળમાં સુવર્ણ કંકણ અને બાજુબંધ આદિક દિવ્ય અલંકારો સજાવું છું.
ત્યારબાદ પ્રભુને સભામાં દોરી જાઉં છું જ્યાં પરમહંસો કીર્તન-ધૂન ગાઈ રહ્યા છે. સિંહાસન પર બિરાજમાન પ્રભુના લલાટમાં કેસર-ચંદનનો ચાંદલો કરી, ગળામાં ગુલાબ-મોગરાના તાજા પુષ્પોના હાર અર્પણ કરી ધૂપ-દીપ વડે ભવ્ય આરતી ઉતારું છું. સભામાં બિરાજમાન સંતો-ભક્તોનું પણ પૂજન કરું છું.
ત્યારબાદ પ્રાતઃભોજનનો થાળ પીરસું છું. કેસર, બદામ અને કસ્તુરી યુક્ત ઉકાળેલું ગરમ દૂધ, ઘીમાં તરબોળ જલેબી, મગજ, પૂરી, લીલવાણી બાજરાનો રોટલો, તાજું માખણ, દહીં અને અથાણાં પ્રેમપૂર્વક જમાડું છું. ભોજન પછી આચમન કરાવી પાનબીડું, એલચી, લવિંગ અને જાવંત્રી યુક્ત મધુર મુખવાસ અર્પણ કરું છું. ત્યારબાદ પ્રભુ સભામાં વચનામૃતની અમૃતધારા વરસાવે છે, જેનું હું દાસભાવે શ્રવણ કરી કૃતાર્થ થાઉં છું.
આ રીતે શ્રદ્ધાપૂર્વક નિત્ય પ્રાતઃકાળની માનસીપૂજા પૂર્ણ કરવી.
- સત્સંગ સાધના અને પૂજાવિધિમાંથી…
Hindi
प्रातःकाल की मानसी पूजा विधि: श्रीहरि का जागरण, स्नान, शृंगार, सभा और थाल समर्पण
प्रातःकालीन मानसी पूजा की विधि: सर्वप्रथम अपने आत्मस्वरूप का चिंतन करते हुए ध्यान करें कि श्रीजीमहाराज दिव्य महल में छप्पर पलंग पर पोढ़े हैं। शयनकक्ष में प्रवेश कर दंडवत प्रणाम करें और प्रभाती कीर्तनों द्वारा प्रभु को जगाएं।
प्रभु को खड़ाऊं पहनाकर स्नानगृह ले जाएं। दातुन कराकर ऋतु अनुसार केसर युक्त जल से प्रभु का अभ्यंग स्नान कराएं। तत्पश्चात जरी के दिव्य वस्त्र, मस्तक पर सुंदर पाग, गले में पुष्पमाला और आभूषण धारण कराएं।
सभा में सिंहासन पर विराजमान कर आरती उतारें। फिर गर्म केसरिया दूध, जलेबी, पूरी, मक्खन और रोटले का प्रेमपूर्वक भोग लगाएं। भोजनोपरांत लौंग, इलायची युक्त पान का बीड़ा अर्पित करें। प्रभु के मुखारविंद से वचनामृत का श्रवण कर मानसी पूजा संपन्न करें।
English
Morning Mansi Puja: Sacred Method of Awakening, Bathing, Adorning, and Feeding Shreehari in Heart
The scriptural and traditional method of performing morning mental worship (pratahkal mansi puja) of Bhagwan Swaminarayan is as follows:
First, seating oneself calmly facing east or north, meditate upon one’s own soul as distinct from the physical body, enshrining Purna Purushottam Shreehari within. Visualize Shreeji Maharaj resting peacefully upon an ornate canopy bed within a magnificent celestial palace. As the auspicious dawn arrives, reverently enter the chamber, prostrate before His serene countenance, and awaken the Lord with melodious morning hymns (prabhatiya).
As the Lord opens His lotus eyes, touch His holy feet, offer wooden sandals, and guide Him to the bathing chamber. Seat Him upon a sandalwood stool, offering neem twigs for cleansing teeth and crystalline water in a silver jug, drying His hands with a soft towel. Gently massage His divine form with fragrant oils and bathe Him with rose-scented warm water.
Dry His body with fine cotton cloth and dress Him in exquisite silk robes embroidered with golden threads (zari). Adorn His head with a majestic turban, and embellish His neck with pearl necklaces, fresh jasmine garlands, and gold ornaments.
Lead the Lord into the spiritual assembly where paramhansas are singing divine melodies. As He graces the royal throne, apply fragrant saffron-sandalwood paste upon His forehead, wave incense and lamps during arti, and honor the assembled saints.
Present a lavish morning feast (thal): saffron-almond boiled milk, fresh jalebis, puris, warm bajra rotlos with clarified butter, sweet cream, and pickles. Following the meal, offer water for cleansing and a refreshing betel-leaf packet (pan-beedu) with cardamom and cloves. Meditate upon Shreehari delivering words of divine wisdom, attaining supreme fulfillment.