પંચાળાના દરબાર ઝીણાભાઈ (મનુભા)નો હિસ્સો દબાવી બેઠેલા આહીરો સામે બાકર સાહેબને પત્ર લખી રક્ષણ કરાવવું, આહીરોનું શરણાગત થવું, દુષ્કાળની આગમચેતી અને એક મહિનો ખોરી જારના રોટલા જમવા.
તીર્થધામ પંચાળાના ગામધણી દરબાર મનુભા બાપુ (જેઓ પાછળથી સત્સંગમાં ભક્તરાજ ઝીણાભાઈ તરીકે ઓળખાયા) સદગુરુ રામાનંદ સ્વામી અને શ્રીજીમહારાજના પરમ એકાંતિક ભક્ત હતા. અષાઢી સંવત ૧૮૫૮માં તેમણે શ્રીહરિને પ્રથમવાર પંચાળા પોતાના દરબારગઢમાં પધરાવી સર્વસ્વ અર્પણ કર્યું હતું.
પંચાળામાં ખેતી કરતા માથાભારે આહીરો ઝીણાભાઈની ભલી અને સાધુ જેવી પ્રકૃતિનો ગેરલાભ ઉઠાવી વર્ષોથી જમીનનો રાજભાગ (અનાજનો હિસ્સો) આપતા નહોતા. ઝીણાભાઈ પોતાનું સાચું કષ્ટ પ્રભુ સમક્ષ પણ કહેતા સંકોચાતા હતા અને પોતે વર્ષો જૂની ‘ખોરી જાર’ (કડવી બગડેલી જુવાર) ખાઈને દિવસો વિતાવતા હતા!
અંતર્યામી શ્રીજીમહારાજે ઝીણાભાઈનું આ છૂપું કષ્ટ જાણી લીધું. પ્રભુએ મુક્તાનંદ સ્વામી અને શુકમુનિ પાસે પોરબંદરના અંગ્રેજ પોલિટિકલ એજન્ટ બાકર સાહેબ જોગ કાગળ લખાવ્યો. પત્રમાં બાકર સાહેબની યોગ્ય પ્રશંસા સાથે પંચાળાના ઉપદ્રવી આહીરોની હકીકત જણાવી. મહારાજે પત્ર પર પોતાની સહી કરી દરબાર નવલસંગજી દ્વારા પોરબંદર મોકલ્યો.
બાકર સાહેબે પત્ર વાંચતાં જ તાત્કાલિક અંગ્રેજ સેના પંચાળા મોકલી. ટોપીવાળા લશ્કરને જોઈ આહીરો થરથર કાંપવા લાગ્યા અને ખળાં છોડી સંતાવા લાગ્યા. તેમને સમજાયું કે અમારી વર્ષોની મહેનત લૂંટાઈ જશે અને પરિવાર ભૂખે મરશે. તે સમયે શ્રીહરિને ખળે પધારેલા જોઈ સર્વે આહીરો પ્રભુના ચરણોમાં પડી કરગરવા લાગ્યા: “હે મહારાજ ! અમારા પર આવેલું સંકટ ટાળો!”
શ્રીહરિએ ઠપકો આપતાં કહ્યું: “તમને અત્યારે પોતાના પરિવારની ભૂખ સમજાય છે, તો વર્ષો સુધી તમે દરબાર ઝીણાભાઈનો હિસ્સો દબાવી રાખ્યો તેનું કાંઈ ન સૂઝ્યું? તમારા લીધે તે ખોરી જાર ખાતા રહ્યા છતાં તમને કદી દુઃખ ન દીધું. અત્યાર સુધી અણહકનું ખાધું તેની સજા ભોગવો!” આહીરોએ રડતાં રડતાં માફી માંગી અને ઝીણાભાઈનો તમામ વર્ષોનો અનાજનો ભાગ કોઠારોમાં ભરી આપ્યો અને પ્રભુના આશ્રિત બન્યા. શ્રીહરિએ સર્વેને શેલણ જમાડી રાજી કર્યા.
ત્યારબાદ શ્રીહરિએ ઝીણાભાઈ અને તેમનાં માતુશ્રી ગંગાબાને આગમચેતી આપી: “આવતા વરસે ભયંકર દુષ્કાળ પડશે, માટે અત્યારથી તમામ ઢોર વેચી નાખજો.” પ્રભુની આજ્ઞા માની ઝીણાભાઈએ પશુઓ વેચી દીધાં. બીજે વર્ષે ભીષણ દુષ્કાળ પડ્યો ત્યારે શ્રીહરિએ પંચાળા પધારી એક મહિનો સુધી સમગ્ર કાઠી દરબારો સાથે એ ખોરી જારના રોટલા પ્રેમથી જમ્યા હતા!
- નારીરત્નોમાંથી…
Hindi
पंचाला में आहीरों के उपद्रव से झीणाभाई की रक्षा और खोरिया ज्वार के रोटले
पंचाला के शासक भक्तराज झीणाभाई (मनुभा) की सज्जनता का अनुचित लाभ उठाकर उपद्रवी आहीर वर्षों से भूमि का लगान नहीं दे रहे थे। झीणाभाई स्वयं वर्षों पुरानी सड़ी-कड़वी ज्वार (खोरी जार) खाकर निर्वाह कर रहे थे, किंतु कभी शिकायत नहीं की।
अंतर्यामी श्रीजीमहाराज ने पोरबंदर के अंग्रेज अधिकारी बेकर साहेब को पत्र लिखकर सेना बुलवाई। सेना को देखकर भयभीत आहीर प्रभु चरणों में गिर पड़े। महाराज ने उन्हें समझाकर झीणाभाई का सारा बकाया अन्न जमा करवाया।
प्रभु ने झीणाभाई को आगामी भीषण अकाल की पूर्व-सूचना देकर पशु बेचने का निर्देश दिया। अगले वर्ष जब भयंकर अकाल पड़ा, तब श्रीहरि ने पंचाला में रहकर अपने संतों और काठी भक्तों के साथ एक मास तक उसी खोरी जार के रोटले प्रेमपूर्वक खाकर भक्त की रक्षा की।
English
Panchala: Protection of Jinabhai from Oppressive Tenants and Relishing Bitter Sorghum Rotlas
Darbar Jinabhai (also known as Manubha Bapu), the ruler of the holy pilgrimage town of Panchala, was a singularly surrendered, saintly devotee of Bhagwan Swaminarayan. In Samvat 1858, he had first welcomed Shreehari into his palace, consecrating his entire kingdom to the Lord.
Taking undue advantage of Jinabhai’s gentle, saintly disposition, turbulent Ahir tenant farmers had withheld the royal agricultural share for years. Reluctant to disturb Shreehari with worldly woes, Jinabhai endured quiet hardship, subsisting upon ancient, bitter, deteriorated sorghum (‘khori jaar’) without uttering a single complaint!
Omniscient Shreehari perceived His beloved devotee’s hidden suffering. Maharaj had Shuk Muni draft a formal epistle to British Political Agent Baker Saheb in Porbandar, detailing the obstinacy of the tenants. Maharaj endorsed the letter with His own sacred signature and dispatched it through chieftain Navalsangji.
Upon reading the letter, Baker Saheb deployed British troops to Panchala. Terrified by the armed soldiers, the panic-stricken tenants abandoned their threshing yards and fled into hiding. Spotting Shreehari walking near the fields, they fell at His lotus feet, weeping for protection: “O Maharaj! Pray deliver us from this impending catastrophe!”
Shreehari sternly reprimanded them: “You now realize the pain of your children starving, yet for years you withheld Jinabhai’s rightful grain without remorse! Because of your deceit, he was forced to consume bitter, spoiled grain, yet he never retaliated against you. Repent for your unjust conduct!” Weeping with contrition, the tenants begged forgiveness, delivered all accumulated grain into Jinabhai’s granaries, and sought spiritual refuge in Shreehari.
Foreseeing future events, Shreehari advised Jinabhai and his mother Gangaba: “A devastating famine will strike next year; sell all your livestock beforehand.” Trusting Maharaj implicitly, they sold their herds. The following year, a catastrophic drought ravaged the region, during which Shreeji Maharaj resided in Panchala for a full month, lovingly relishing rotlas made from that very ‘khori jaar’ alongside His saints and chieftains, immortalizing His devotee’s sacrifice.