ગઢપુરથી ભટ્ટવદર દાદાખાચરની જાડેરી જાન, ચોરીના ફેરા વખતે દાદાખાચર દ્વારા અંતકાળે તેડવા આવવાનું હાથઘરણું માંગવું, એકાદશીના દિવસે વરોંઠી જમાડવી અને નાગાજણ રાવળને વિવેક શીખવવો.
ગઢપુરના ગામધણી પરમ એકાંતિક ભક્તરાજ દાદાખાચરના પિતા એભલબાપુના અક્ષરધામગમન પછી શ્રીજીમહારાજે દાદાખાચરના યોગક્ષેમની તમામ જવાબદારી પિતાની જેમ પોતાના શિરે લીધી. કાકા જીવા ખાચરની ગરાસ પડાવી લેવાની દાનત સામે રક્ષણ આપવા શ્રીહરિએ દાદાખાચરનાં લગ્ન ભટ્ટવદર ગામના નાગપાલ વરુની દીકરી જસુબા સાથે નક્કી કર્યાં.
મહા સુદ આઠમના દિવસે ગઢપુરથી ભટ્ટવદર ભણી જાડેરી જાન નીકળી. શ્રીજીમહારાજ પોતે જાનૈયા બની આગળ ચાલ્યા. સાથે સદગુરુ મુક્તાનંદ સ્વામી, બ્રહ્માનંદ સ્વામી, નિષ્કુળાનંદ સ્વામી અને સુરા ખાચર જેવા સખા દરબારો પણ જોડાયા. માલપરા અને પીઠવડી થઈ દશમના દિવસે જાન ભટ્ટવદર પહોંચી, જ્યાં ગામ સમસ્ત દ્વારા વાજતે-ગાજતે ભવ્ય સામૈયું થયું.
વિવાહ મંડપમાં ચોરીના ચાર ફેરા ફર્યા બાદ શ્રીહરિએ દાદાખાચરને પૂછ્યું, “દાદાખાચર ! અમે વરપક્ષ તરફથી આપને શું હાથઘરણું (ભેટ) આપીએ?” પરમ વિરક્ત દાદાખાચરે બે હાથ જોડી માગ્યું: “હે પ્રભુ ! મારા અંતકાળે આપ મને તેડવા પધારજો, મારા તમામ અપરાધો ક્ષમા કરી આપના દિવ્ય અક્ષરધામમાં લઈ જજો! એ જ મારું હાથઘરણું આપો!” શ્રીજીમહારાજે પ્રસન્ન થઈ કહ્યું, “દાદા ! આપે જે માગ્યું તે વરદાન અમે આપીએ છીએ!” પ્રભુએ દાદાખાચરને સુવર્ણની માળા અને જસુબાને સુવર્ણ કંઠી પહેરાવી.
બીજે દિવસે એકાદશી (અગિયારસ) હતી. સુરા ખાચરે શ્રીહરિને કહ્યું, “મહારાજ ! આપણે વરપક્ષ તરફથી ગામ આખાને ‘વરોંઠી’ (જમણવાર) કરાવવી જોઈએ.” મહારાજે પૂછ્યું, “વરોંઠી એટલે શું?” સુરાબાપુ કહે, “વરપક્ષ તરફથી સર્વે જાનૈયા અને ગામજનોને જમાડવા તે વરોંઠી!” મહારાજે તરત રસોઈ કરાવી સમગ્ર ગામ તથા આસપાસના લોકોને એકાદશીના દિવસે પ્રેમપૂર્વક જમાડ્યા! કોઈએ શંકા કરી કે એકાદશીના વ્રતમાં ભોજન કેમ કરાવ્યું? ત્યારે શાસ્ત્રમર્મના જ્ઞાતા સંતોએ કહ્યું: “શ્રીહરિની આજ્ઞા એ જ પરમ ધર્મ છે; સાક્ષાત્ પ્રભુની ઇચ્છાથી થયેલો ઉત્સવ સર્વ નિયમોથી પર છે.”
એ વખતે હરિભક્ત નાગાજણ રાવળ રવાજ વગાડતાં વૈરાગ્યનું પદ ગાવા લાગ્યા: “નારી પિચાશા, વાંકી મત કરો આશા…!” શ્રીજીમહારાજે તેમને તુરંત રોકીને શીખ આપી: “નાગાજણ ! લગ્નના માંગલિક ઉત્સવમાં આવું વૈરાગ્યનું ગાન ન કરાય! મુક્તાનંદ સ્વામી અને બ્રહ્માનંદ સ્વામીનાં મંગળ પદો ગાઓ. જેવો સમય અને જેવો અવસર તેવું વર્તન અને ગાન રાખવું, એ જ સાચો વિવેક છે!”
- શ્રીહરિલીલામૃત કળશ ૮ વિશ્રામ ૪૧ માંથી…
Hindi
दादाखाचर की बारात, भट्टवदर में एकादशी पर वरोंठी भोज और विवेक की दिव्य शिक्षा
गढपुर के शासक दादाखाचर के पिता एभलबापू के गोलोक गमन के उपरांत श्रीजीमहाराज ने स्वयं पिता तुल्य होकर दादाखाचर के दायित्व संभाले। उनके विवाह का प्रबंध भट्टवदर निवासी नागपाल वरु की सुपुत्री जसुबा के साथ किया गया।
गढपुर से भट्टवदर निकली भव्य बारात में मुक्तानंद स्वामी, ब्रह्मानंद स्वामी, सुरा खाचर सहित साक्षात प्रभु मुख्य बाराती बनकर पधारे। फेरों के उपरांत श्रीहरि ने हाथघरणू (उपहार) मांगने को कहा। निष्काम भक्त दादाखाचर ने प्रार्थना की: “प्रभु ! मेरे अंतकाल में आप मुझे लेने पधारें और समस्त भूलें क्षमा कर अपने परमधाम ले जाएं, यही उपहार दीजिए!” श्रीजी ने तथास्तु कहकर उन्हें स्वर्णमाला भेंट की।
अगले दिन एकादशी होने पर भी प्रभु ने सुरा खाचर के सुझाव पर वरपक्ष की ओर से संपूर्ण गांव को ‘वरोंठी’ का प्रीतिभोज कराया। संतों ने स्पष्ट किया कि साक्षात प्रभु की आज्ञा ही सर्वश्रेष्ठ धर्म है। विवाह के मंगल अवसर पर जब नागाजण रावल वैराग्य का पद गाने लगे, तब श्रीहरि ने उन्हें रोकते हुए समझाया कि समय और प्रसंग के अनुरूप आचरण और गायन करना ही सच्चा विवेक है।
English
Dada Khachar’s Wedding Procession: Ekadashi Varothi Feast at Bhattvadar and Lessons in Discretion
Following the departure of Ebhal Khachar to Akshardham, Bhagwan Swaminarayan assumed complete parental guardianship of young Dada Khachar, the noble ruler of Gadhada. To safeguard his royal estate from Jiva Khachar’s usurpation, Shreehari arranged Dada Khachar’s marriage to Jasuba, the virtuous daughter of Nagpal Varu in Bhattvadar.
On the eighth day of the bright half of Maha, a splendid wedding procession departed from Gadhpur toward Bhattvadar. Shreeji Maharaj personally led the procession alongside Muktanand Swami, Brahmanand Swami, Nishkulanand Swami, and intimate chieftains like Sura Khachar. Traveling via Malpara and Pithvadi, the wedding party reached Bhattvadar on the tenth day, where the entire village welcomed them with triumphant musical fanfare.
During the wedding ceremony, after the four sacred nuptial rounds were completed, Shreehari asked Dada Khachar: “Dada! What wedding gift (‘hath-gharanu’) do you desire from Us as the groom’s party?” In selfless devotion, Dada Khachar prayed with folded hands: “O Lord! At the final moment of my life, pray manifest personally to receive me, forgive all my imperfections, and escort me to Your divine Akshardham! Bestow this sole gift upon me!” Overflowing with joy, Shreeji Maharaj granted the boon and adorned Dada Khachar with a celestial gold necklace and Jasuba with gold ornaments.
The following day coincided with sacred Ekadashi. Chieftain Sura Khachar suggested that the groom’s side should host a grand celebratory feast (‘varothi’) for the townspeople. When Shreehari learned the tradition, He immediately organized lavish feasts and lovingly fed the entire population of Bhattvadar and adjacent villages. When someone questioned eating on Ekadashi, enlightened saints explained: “Obedience to Shreehari’s divine command is the paramount dharma; a sacred festival ordained by the Supreme Lord transcends ordinary injunctions.”
During the festivities, devotee Nagajan Raval began playing his stringed ravaaj, singing an austere hymn of renunciation: “Nari pichasha, vaanki mat karo aasha… (Woman is like a phantom, place no hope in her…)” Shreeji Maharaj promptly intervened, offering a timeless spiritual lesson in discretion: “Nagajan! In an auspicious wedding celebration, austere songs of detachment must not be sung! Sing the joyful devotional verses composed by Muktanand Swami and Brahmanand Swami. Adapting one’s speech and song to suit the sacred context is the essence of true wisdom and discretion!”