સંવત ૧૮૮૪ના વૈશાખ વદ બીજને દિવસે જુનાગઢમાં બ્રહ્મમુનિએ શ્રીહરિની આજ્ઞાએ બાંધેલ ભવ્ય મંદિરના દેરાઓમાં પોતાના સ્વહસ્તે બાથમાં ઘાલીને મૂર્તિઓની સ્થાપના કરી.
Gujarati
જૂનાગઢના નરસિંહ મહેતાના વંશજ અને શ્રી રણછોડરાયજી
સંવત ૧૮૮૪ના વૈશાખ વદ બીજને દિવસે જુનાગઢમાં બ્રહ્મમુનિએ શ્રીહરિની આજ્ઞાએ બાંધેલ ભવ્ય મંદિરના દેરાઓમાં પોતાના સ્વહસ્તે બાથમાં ઘાલીને મૂર્તિઓની સ્થાપના કરી. તેમાં વચલા મંદિરમાં શ્રીરણછોડરાયજી અને શ્રીત્રિકમજી અને ઉગમણા મંદિરમાં મહાપ્રતાપી શ્રીરાધારમણ દેવની મૂર્તિ અને આથમણા મંદિરમાં શ્રીસિધ્ધેશ્વર મહાદેવજી અને પાર્વતીમાતા અને શ્રી વિઘ્નવિનાયક ગણપતિજી પધરાવ્યા. વસ્ત્ર, ઘરેણાં, ફૂલોના હારા પહેરાવીને આરતી ઉતારી અને શ્રીજીમહારાજ સન્મુખ ઊભા રહ્યા. ત્યારે દેશોદેશના હરિભક્તો સર્વેએ ભેટ મેલવા માંડી, તે રૂપિયા, ઘરેણાં, પાઘડીઓ અને જમીનના લેખો તે સર્વે દેવોની આગળ મેલીને શ્રીજીમહારાજને પગે લાગ્યા. શ્રીજીમહારાજને સહુએ હેતે કરીને ભારે ભારે પોષાક પહેરાવ્યો ને પુજન કર્યું. શ્રીરાધારમણ દેવ અને સીદ્ધેશ્વરમહાદેવજી ની પ્રતિષ્ઠા વખતે મંદિરના દેરામાં દેવ સન્મુખ ઉભા રહીને સદગુરુ બ્રહ્માનંદ સ્વામીએ ઘેરા રાગમાં અષ્ટ ત્રિભંગી અને છપ્પય છંદો ગાયા કે… સમરત જેહી શેષા, દિપત સુરેશા, પુત્ર ગણેશા નિજ પ્યારા..! બ્રહ્માંડ પ્રવેશા, પ્રસિદ્ધ પરેશા, અજર ઉમેશા ઉદ્ધારા..! બેહદ નરવેશા, ક્રતશિર કેશા, ટલત અદેશા, અધરેશા…! જયદેવ સિધ્ધેશા, હરન કલેશા, મગન હમેશાં માહેશા..!! આ વખતે ગામ ભાયાવદરના નાની ઉંમરના રામજી જોષી (જુનાગઢના જોગી મહાપુરુષદાસ સ્વામી) પણ ત્યાં હાજર હતા, જે જીવનભર આ અલૌકિક સમાની વાતને સહુ સંતો-ભકતો સમક્ષ યાદ કરતા ને અતિ મહીમાંથી કહેતા. ત્યાર પછી શ્રીહરિએ જે બ્રાહ્મણો વરુણીમાં વર્યા હતા તેમને શેલાં, પાઘડીઓ અને રૂપિયા અપાવ્યા, ચાર વેદો કે જેઓ બ્રાહ્મણનું રૂપ લઇને આવ્યા હતા તેમને શ્રીજીમહારાજે છાતીમાં ચરણારવિન્દ આપ્યાં ત્યારે તે મહારાજની આજ્ઞા લઇને ચાલ્યા. બીજા બ્રાહ્મણોને પણ રૂપિયો રૂપિયો દક્ષિણા અપાવી અને સહુ શિલ્પીઓને પહેરામણી કરાવી.
આવા મહાપ્રતાપી શ્રી રાધારમણ દેવ, શ્રીરણછોડરાયજી, ત્રીકમરાયજી તેમજ શ્રી સિધ્ધેશ્વરમહાદેવજીના દર્શને જુનાગઢના તેમજ દેશ વિદેશથી પરોક્ષના પણ ઘણા મુમુક્ષુંઓ હાલ નિયમિત દર્શને આવે છે. જુનાગઢના નાગર જ્ઞાતિમાં શીરમોરભકત એવા ચકુભાઇ નાગરના બેનના એક દિકરી ને પણ આ શ્રીરણછોડરાયજી સાથે અતિ હેત હતુ, તો તેઓ નિયમિત દર્શન કરવા આવે, અને અતિ મહીમાંભાવ થી દર્શન કરીને મંદિરને પ્રદક્ષિણા કરે. દિવાળીના દિવસે તો તેઓ એક પ્રદક્ષિણા કરતા કરતા દેવ આગળ એક એક સીતાફળ મુકતા જાય ને પ્રદક્ષિણાઓ કરતા જાય. પોતે પુષ્ટિમાર્ગીય વૈષ્ણવીધારા પરિવારમાં સાસરે હોય એમને જીવનભર શ્રીરણછોડરાયજીના પ્રત્યે અતિ હેત હતું.
જ્યારે એમનો અંતસમો આવ્યો ત્યારે તેમને તેડવા શ્રીસ્વામિનારાયણ ભગવાન જાતે પધાર્યા ને બાઇને દિવ્યરુપે દર્શન દીધા. આ બાઇ તો સફાળા બેઠા થઇ ગયા અને પ્રભું ને પ્રણામ કરીને સર્વકુટુંબીજનો ને કહેવા લાગ્યા કે “મને શ્રીહરિ તેડવા પધાર્યા છે. હું એમના સાથે ધામમાં જાઉ છું.” ત્યારે એમના સર્વ પરિવારજનોને પણ ઘણું આશ્ચર્ય થયું તો પુછવા લાગ્યા. ત્યારે બાઇ કહે કે હું મંદિરે શ્રીરણછોડરાયજી ના દર્શને કાયમ જતી, અને પ્રદક્ષિણાઓ કરતી એથી પ્રભું મને તેડવા પધાર્યા છે. મને એ મુર્તિ પ્રત્યે હેતના લીધે શ્રીસ્વામિનારાયણ ભગવાન મારું કલ્યાણ કરવા મને અંતસમે તેડવા પધાર્યા છે.” આમ કહીને એ બાઇએ વાતો કરતા કરતા દેહ મેલ્યો ને અક્ષરધામના અધિકારી થયા. ત્યારે એમના સર્વ નાગર કુટુંબના પરિવારજનો ને અતિ આશ્ચર્ય થયું નેટ કળીકાળમાં પ્રતિતી મનાણી.
- મારા જનને અંતકાળે… લેખમાળામાંથી..
🙇🏻♂️🙏
Hindi
जूनागढ़ के नागर भक्त और श्री रणछोड़रायजी
संवत १८८४ के वैशाख वद द्वितीया (बीज) के पावन दिन पर, जूनागढ़ में सद्गुरु ब्रह्ममुनि (ब्रह्मानंद स्वामी) द्वारा श्रीहरि की आज्ञा से निर्मित भव्य मंदिर के गर्भगृहों में श्रीजी महाराज ने अपने करकमलों से मूर्तियों को आलिंगन में लेकर उनकी दिव्य प्रतिष्ठा की।
उस मंदिर के मध्य गर्भगृह में श्रीरणछोड़रायजी तथा श्रीत्रिकमजी, पूर्व दिशा के मंदिर में महाप्रतापी श्रीराधारमण देव, तथा पश्चिम दिशा के मंदिर में श्रीसिद्धेश्वर महादेवजी, पार्वती माता एवं श्रीविघ्नविनायक गणपतिजी को पधराया गया। सुंदर वस्त्र, आभूषण और पुष्पहारों से सुशोभित कर आरती उतारी गई, और श्रीजी महाराज सम्मुख खड़े रहे। उस समय देश-देशांतर से पधारे समस्त हरिभक्तों ने रुपए, स्वर्णालंकार, पाग (पगड़ियाँ) और भूमि-अनुदान के पत्र देवताओं के सम्मुख समर्पित कर श्रीजी महाराज के चरणों में प्रणाम किया। सभी ने श्रीजी महाराज को परम प्रेम से मूल्यवान वस्त्र पहनाकर उनका भावपूर्ण पूजन किया।
श्रीराधारमण देव और सिद्धेश्वर महादेव की प्रतिष्ठा के समय मंदिर के गर्भगृह में देवों के सम्मुख खड़े होकर सद्गुरु ब्रह्मानंद स्वामी ने गंभीर स्वर में अष्ट त्रिभंगी और छप्पय छंदों का गान किया: “समरत जेही शेषा, दिपत सुरेशा, पुत्र गणेशा निज प्यारा…! ब्रह्मांड प्रवेशा, प्रसिद्ध परेशा, अजर उमेशा उधारा…!”
उस समय भायावदर गाँव के अल्पायु बालक रामजी जोशी (कालांतर में जूनागढ़ के परम योगी महापुरुषदास स्वामी) भी वहाँ उपस्थित थे, जो जीवनपर्यंत इस अलौकिक दृश्य का स्मरण कर अत्यंत महिमा के साथ सबको सुनाया करते थे। तत्पश्चात श्रीहरि ने यज्ञादि में पधारे ब्राह्मणों को दुपट्टे, पाग और दक्षिणा दी। चार वेद जो ब्राह्मण रूप धारण कर पधारे थे, उन्हें श्रीजी महाराज ने अपनी छाती पर चरणारविंद प्रदान किए, जिसके बाद वे महाराज की आज्ञा लेकर प्रस्थान कर गए। अन्य ब्राह्मणों को भी दक्षिणा दी गई और सभी शिल्पकारों का सम्मान किया गया।
ऐसे महाप्रतापी श्रीराधारमण देव, श्रीरणछोड़रायजी, त्रिकमरायजी एवं श्रीसिद्धेश्वर महादेवजी के दर्शनार्थ जूनागढ़ तथा देश-विदेश से अनेक मुमुक्षु आज भी नियमित रूप से आते हैं। जूनागढ़ के नागर समाज के अग्रगण्य भक्त चकूभाई नागर की बहन की एक पुत्री का श्रीरणछोड़रायजी के प्रति अनन्य प्रेम था। वे प्रतिदिन नियमित दर्शन करने आती थीं और अत्यंत महिमाभाव से दर्शन कर मंदिर की प्रदक्षिणा करती थीं। दीपावली के दिन तो वे प्रत्येक प्रदक्षिणा के साथ देव के आगे एक-एक सीताफल (शरीफा) अर्पित करते हुए प्रदक्षिणाएँ पूर्ण करती थीं। पुष्टिमार्गीय वैष्णव परिवार में ब्याही होने के उपरांत भी जीवनभर उनका श्रीरणछोड़रायजी के प्रति अनन्य अनुराग बना रहा।
जब उनका अंतिम समय निकट आया, तब भगवान श्री स्वामिनारायण स्वयं उन्हें अपने धाम ले जाने हेतु पधारे और उन्हें दिव्य रूप में दर्शन दिए। वह भक्त महिला तुरंत उठकर बैठ गईं और प्रभु को प्रणाम करते हुए अपने समस्त परिजनों से कहने लगीं, “मुझे लेने साक्षात् श्रीहरि पधारे हैं। मैं उनके साथ परमधाम जा रही हूँ।”
यह देखकर उनके परिवारजन अत्यंत विस्मित हुए और पूछने लगे। तब उस महिला ने कहा, “मैं मंदिर में श्रीरणछोड़रायजी के दर्शन करने नित्य जाती थी और प्रेमपूर्वक प्रदक्षिणा करती थी, उसी भक्ति के कारण प्रभु आज मुझे अपने धाम ले जाने पधारे हैं। उस दिव्य मूर्ति के प्रति अनन्य अनुराग के कारण भगवान श्री स्वामिनारायण मेरा आत्यंतिक कल्याण करने अंत समय पधारे हैं।”
ऐसा कहते-कहते उन्होंने सहजता से अपनी नश्वर देह त्याग दी और अक्षरधाम की अधिकारी बनीं। यह अलौकिक दृश्य देखकर समस्त नागर परिवार असीम आश्चर्य में डूब गया और कलियुग में भगवान की प्रत्यक्ष सामर्थ्य की अटल प्रतीति हुई।
- ‘मारा जनने अंतकाळे’ लेखमाला में से…
🙏
English
The Nagar Devotee of Junagadh and Shri Ranchhodrayji
On the auspicious day of Vaishakh Vad 2, Samvat 1884, in Junagadh, within the sanctums of the magnificent mandir built under Shri Hari’s command by Sadguru Brahmamuni (Brahmanand Swami), Shriji Maharaj Himself consecrated the divine murtis, embracing each of them with His own holy hands.
In the central shrine, Shri Ranchhodrayji and Shri Trikamji were installed; in the eastern shrine, the resplendent murti of Shri Radharaman Dev; and in the western shrine, Shri Siddheshwar Mahadev, Mother Parvati, and Shri Vighnavinayak Ganapatiji were ceremoniously seated. Adorned in exquisite garments, golden ornaments, and fragrant flower garlands, the arti was performed while Shriji Maharaj stood radiantly before the deities. Devotees from far and wide placed offerings of gold, rupees, rich turbans, and land deeds before the deities and bowed at the lotus feet of Shriji Maharaj. All the devotees lovingly adorned Shriji Maharaj in magnificent attire and performed His worship with boundless devotion.
During the consecration of Shri Radharaman Dev and Siddheshwar Mahadev, Sadguru Brahmanand Swami stood before the deities within the mandir shrine and sang the glorious verses of the Asht Tribhangi and Chhappaya in a resonant melody: “Samarat jehi Shesha, dipat Suresha, putra Ganesha nij pyara…! Brahmand pravesha, prasiddha Paresha, ajar Umesha uddhara…!”
Present at that auspicious moment was young Ramji Joshi of Bhayavadar (who later became the revered Yogi Mahapurushdas Swami of Junagadh), who fondly recounted the divine wonder of this occasion throughout his entire life with supreme reverence. Thereafter, Shri Hari honored the participating Brahmins with rich shawls, turbans, and coins. To the four Vedas who had manifested in the guise of Brahmins, Shriji Maharaj granted the touch of His lotus feet upon their chests, whereupon they departed with Maharaj’s divine permission. Generous donations were given to all Brahmins, and the artisans and sculptors were warmly honored with gifts.
To behold these glorious deities—Shri Radharaman Dev, Shri Ranchhodrayji, Trikamrayji, and Shri Siddheshwar Mahadev—countless spiritual aspirants from Junagadh, across India, and abroad regularly come for darshan to this day. A niece of Chakubhai Nagar, a prominent devotee from the Nagar community of Junagadh, harbored profound, heartfelt love for Shri Ranchhodrayji. She visited the temple daily for darshan and performed circumambulations (pradakshina) with deep devotional sentiment. On the festive day of Diwali, she would place a custard apple (sitafal) before the deity with each pradakshina she completed. Although married into a Pushtimargiya Vaishnava household, she maintained this pure, unswerving devotion toward Shri Ranchhodrayji throughout her life.
When her final moments arrived, Bhagwan Shree Swaminarayan Himself manifested in His divine form to escort her to Akshardham. She suddenly sat up in bed, offered prostrations to the Lord, and announced to her gathered family, “Shri Hari has arrived in person to take me! I am departing with Him to His divine abode.”
Her family members were astonished and inquired about what she was witnessing. She explained, “Because I visited the mandir daily for darshan of Shri Ranchhodrayji and performed pradakshina with heartfelt love, the Lord has personally arrived to take me. Because of my love for that divine murti, Bhagwan Shree Swaminarayan has manifested at my end time to grant me ultimate liberation.”
Speaking these words with complete peace and joy, she relinquished her mortal body and attained the eternal abode of Akshardham. Witnessing this miraculous event, her entire Nagar family was overwhelmed with awe, witnessing the undeniable divine power of the Lord in the present age.
- From the series ‘Mara Janne Antakale’…
🙏