ગઢપુરમાં દરરોજ પરોઢિયે ત્રણ વાગ્યે ઊઠી સાધુઓ માટે રસ્તો સાફ કરતા ઉકા ખાચરની નિષ્કામ સેવા, પાંચસો પરમહંસોને સાક્ષાત્ મૂર્તિ માનવાનો દિવ્ય ભાવ અને શ્રીહરિની પ્રશંસા.
શ્રીજીમહારાજ સભામાં સંતો-હરિભક્તોને સેવાનો મહિમા સમજાવતાં અવારનવાર કહેતા: “જે જીવ પ્રેમથી સંતો અને ભગવાનની નિષ્કામ સેવા કરશે, તેને ભજનાનંદ સ્વામીની ગોળી (દવા) ખાવી નહીં પડે! કારણ કે સાચી સેવા કરવાથી જીવનાં પૂર્વજન્મનાં કરોડો પાપ ભસ્મીભૂત થઈ જાય છે.”
ગઢપુરમાં આવી નિષ્કામ સેવાનું જીવંત મૂર્તિમંત સ્વરૂપ ઉકા ખાચર હતા. શ્રીજીમહારાજ ઘણીવાર ઉકા ખાચરને પૂછતા, “ઉકા ખાચર ! તમે નિત્ય ઠાકોરજીની પૂજા કરો છો ?” ઉકા ખાચર હાથ જોડી કહેતા, “હા મહારાજ !” મહારાજ પૂછતા, “તમારી પૂજામાં કેટલી મૂર્તિઓ છે ?” ત્યારે ઉકા ખાચર પરમ ભાવથી કહેતા, “હે પ્રભુ ! મારી પૂજામાં તો પાંચસેં (૫૦૦) સાક્ષાત્ મૂર્તિઓ બિરાજે છે!” અર્થાત્ શ્રીહરિના આશ્રિત ૫૦૦ પરમહંસોને તેઓ સાક્ષાત્ નારાયણ સ્વરૂપ માનતા હતા.
ઉકા ખાચરનો નિત્યક્રમ એવો હતો કે તેઓ દરરોજ પરોઢિયે બ્રહ્મમુહૂર્તમાં ત્રણ વાગ્યે ઊઠતા. હાથમાં સાવરણો લઈને દાદા ખાચરના દરબારગઢથી શરૂ કરીને ઠેઠ ઘેલા નદીના ખળખળિયા ઓવારા સુધીનો આખોય કાંકરાવાળો રસ્તો વાળીને એકદમ સાફ કરી નાખતા! તેમના મનમાં સદાય એવો કરુણ ભાવ રહેતો કે: “વહેલી સવારે સ્નાન કરવા જતા મારા વ્હાલા સાધુ-સંતોના સુકોમળ ચરણોમાં કોઈ કાંકરો કે કાંટો ન વાગી જાય!”
એટલું જ નહીં, રાત્રે સંતો લઘુશંકા કરતા તેનાં પાત્રો ઉપાડીને ગામ બહાર દૂર પાદરમાં ખાલી કરી આવતા. આ તમામ સેવાઓ સંપન્ન કર્યા પછી પોતે સ્નાન કરીને શુદ્ધ વસ્ત્રો પહેરી દરબારગઢમાં આવી શ્રીજીમહારાજ અને સંતોને સાષ્ટાંગ દંડવત્ પ્રણામ કરતા. શ્રીજીમહારાજે ઉકા ખાચરની આ અહંકારશૂન્ય સેવાને વચનામૃતમાં પણ બિરદાવીને સર્વ સત્સંગીઓ માટે આદર્શરૂપ સ્થાપી છે.
Hindi
गढपुर में उका खाचर की अप्रतिम सेवाभावना, मार्ग की सफाई और पांच सौ मूर्तियों की पूजा
श्रीजीमहाराज सभा में सेवा की महिमा समझाते हुए कहते थे: “जो निष्काम भाव से संतों की सेवा करेगा, उसके पूर्वजन्मों के पाप जलकर भस्म हो जाएंगे!”
गढपुर में ऐसी निष्काम सेवा के साक्षात प्रतीक उका खाचर थे। महाराज जब उनसे पूछते, “उका खाचर ! आप नित्य पूजा करते हैं ?” वे कहते, “हां महाराज।” महाराज पूछते, “आपकी पूजा में कितनी मूर्तियां हैं ?” उका खाचर कहते, “महाराज ! मेरी पूजा में पांच सौ मूर्तियां हैं!” वे श्रीहरि के पांच सौ परमहंसों को साक्षात नारायण स्वरूप मानते थे।
उका खाचर प्रतिदिन ब्रह्ममुहूर्त में तीन बजे उठते। झाड़ू लेकर दरबारगढ़ से लेकर घेला नदी के तट तक का संपूर्ण पथ झाड़कर स्वच्छ कर देते, ताकि प्रातःकाल स्नान हेतु जाने वाले संतों के कोमल चरणों में कोई कंकड़ न चुभे! संतों के मलमूत्र के पात्र भी स्वयं उठाकर दूर फेंक आते। तत्पश्चात स्नान कर प्रभु के चरणों में दंडवत करते। महाराज ने उका खाचर की इस निरहंकारी सेवा की भूरि-भूरि प्रशंसा की।
English
Uka Khachar of Gadhpur: Exemplary Selfless Service, Street Cleaning, and Worshipping 500 Murtis
In the divine assemblies, Shreeji Maharaj frequently extolled the purifying power of selfless devotional service (seva): “One who faithfully renders selfless service to holy saints burns away the sins of countless past lifetimes!”
The living personification of such egoless service was Uka Khachar of Gadhada. Maharaj would fondly ask him, “Uka Khachar! Do you perform daily morning worship?” Uka Khachar would reply, “Yes, Maharaj.” Maharaj would ask, “How many sacred murtis reside in your worship?” Uka Khachar would answer with profound reverence, “Maharaj! Five hundred living murtis reside in my worship!” He beheld all 500 Paramhansas of Shreehari as veritable manifestations of God Himself.
Uka Khachar’s daily routine was awe-inspiring: he arose every morning at 3 AM during the auspicious Brahma-muhurta. Taking a broom in hand, he swept the entire stony pathway from Dada Khachar’s courtyard all the way down to the bathing ghats of River Ghela. His loving concern was singular: “Lest sharp pebbles or thorns prick the tender lotus feet of my beloved sadhus going for their morning holy ablutions!”
Furthermore, he discreetly carried away and cleaned the waste vessels of the ascetics far outside the village limits. Only after completing these strenuous humble tasks would he bathe, don clean clothes, and prostrate before Shreeji Maharaj and the holy assembly. Shreeji Maharaj immortalized Uka Khachar’s pure, pride-free devotion in the Vachanamrut as an eternal benchmark of spiritual seva.