ગોંડલના કુંભાજીની દેરડી પાસે કમઢિયાળા નામે નાનું એવું એક ગામ છે. ત્યાં કાયાભાઇ કરીને એક સંધી રહેતા હતા.
Gujarati
કમઢિયાળાના કાયાભાઇ સંધીનો સત્સંગ નિશ્ચય
ગોંડલના કુંભાજીની દેરડી પાસે કમઢિયાળા નામે નાનું એવું એક ગામ છે. ત્યાં કાયાભાઇ કરીને એક સંધી રહેતા હતા. સંધી મુસ્લિમ જ્ઞાતિ ને ઉગ્રપ્રકૃતિ હોય કાયાભાઇ સ્વભાવે કુરપ્રકૃતિના એક ઝનૂની માણસ હતા. પરંતુ પૂર્વના એમના બલિષ્ટ પુણ્યથી તેમને ભગવાન સ્વામિનારાયણનો સહેજે યોગ થયો ને મહાપ્રભુની કૃપા થતા કાયાભાઇ અનન્ય ભક્ત બન્યા. એકસમે શ્રીજીમહારાજ જુનાગઢથી ગઢપુર તરફ સહું કાઠીદરબારો હારે ઘોડેસ્વાર થઇને જઇ રહ્યા હતા. ત્યારે કેડામાં આ કમઢિયાળા ગામ આવ્યું. શ્રીજીમહારાજ રસ્તે લાંબો પંથ કાપીને આવતા હોવાથી થાકેલા ઘોડાઓને થોડીવાર વિશ્રાંતિ લેવા હારું કમઢિયાળાના પાદરમાં થોડીવાર રોકાયા. શ્રીજીમહારાજ ગામના ગોંદરે એક પીપળાના વૃક્ષને છાંયડે ઓઠિંગણ દઇને આરામ લઇ રહ્યા હતા. સહુ દરબારો પણ શ્રીહરિના પડખે બેઠા થકા પોંરો ખાઇ રહેયા હતા. એકવખતે કાયાભાઇ ત્યાંથી પસાર થયા અને પોતાની નજર શ્રીહરિની મનમોહક માધુંરી મુરત પર પડી, શ્રીહરિ તો સુરાબાપુ આદિ સાથે મંદમંદ હસતા થકા વાર્તાલાપ કરી રહ્યા હતા. તેઓ જરીક નજીક ગયા એટલે શ્રીજીમહારાજે, “આવો કાયાભાઇ આવો’ એમ નામ લઇ પ્રેમથી બોલાવ્યા. શ્રીહરિએ એમના ખબર અંતર પુછ્યા અને થોડીવાર જ્ઞાનોપદેશની વાતો કરી. કાયાભાઇ તો શ્રીજીના અદ્ભુત દર્શન અને એ મધુર વચનો પામીને રંગાઇ ગયા, મનમાં પ્રગટ ખુંદા મળતા અંતરમાં દ્રઢ નિશ્ચય થયો. પુર્વના સંસ્કાર જાગી ઉઠ્યા. શ્રીહરિને સહુ દરબારો તો થોડીવારમાં ઘોડે ચડીને ચાલવા તૈયાર થયા ત્યારે કાયાભાઇએ બે હાથ જોડીને કહ્યું, “હે પરવરદિગાર, મને તમારો શિષ્ય બનાવો. હું તમારા બધા ધર્મનિયમો પાળીશ.” ત્યારે શ્રીજીમહારાજે કહ્યું, “કાયાભાઇ, તમે શુરવિર છોવ, તમારા હૃદયમાં અમારા તરફ પ્રેમભાવ છે, એટલે તમે અમારા જ છો. તમે સત્સંગી થશો તો તમારા મુસ્લિમભાઇઓ તમને બહુ જ મુશ્કેલીમાં મૂકશે ; માટે મનમાં પ્રેમભાવ રાખજો અને અમારું ભજન કરજયો.’’ ત્યારે કાયાભાઇએ કહ્યું કે, મહારાજ ! મને ગમે તેવી મુશ્કેલી પડશે, તો પણ હું આપની આજ્ઞા શિર સાટે પાળીશ. માટે આપ મને પાવન કરો.” પછી શ્રીજી મહારાજે તેમને વર્તમાન ધરાવી ટૂંકમાં સત્સંગની રીતભાત કહી બતાવી, ને ઘોડે ચડી ગઢપુર તરફ ચાલતા થયા. શ્રીહરિ ઘણે દુર ગયા ત્યાં સુધી કાયાભાઇએ શાંત ચિત્તે દર્શન કર્યા. ઘેર આવી સર્વ પ્રકારે શુદ્ધિ કરી, ફેલ ફીતુર ને વ્યસનો છોડીને અત્યંત નિર્માનીપણે મહિમાપૂર્વક ભજનભક્તિ કરવા લાગ્યા.
કાયાભાઇ ‘જીવનમુક્તા સ્વામિનારાયણ’ નો નવો ધર્મ પાળે છે ને તેમને ભજન-ભક્તિ કરતા જોઇને તેમના ઘણા જ્ઞાતિજનો તેમની હાંસીમશ્કરી, નિંદા-તિરસ્કાર કરવા લાગ્યા. છતાં કાયાભાઇ તો કોઇથી ડર્યા કે શરમાયા સિવાય સત્સંગનું બળ રાખતા. ગઢપુર-વડતાલ વગેરે સ્થળે સમૈયા ઉત્સવોમાં શ્રીહરિના દર્શન અને સંતસમાગમ કરવા પહોંચી જતા, ઉત્સવોમાં ચોકી-પહેરો કરવો ઇત્યાદિ નાની મોટી જે કાંઇ સેવા બતાવે તે બહુ જ મહીમાંથી કરતા. કાયાભાઇ સત્સંગી થતા એમના સ્ત્રીપુત્રાદિ-કુટુંબીઓ અને સબંધીઓને ધીરે ધીરે સત્સંગનો રંગ લાગયો, કેટલાક દ્વેષબુદ્ધિવાળા લોકોને રુંચતું ન હતું, તેઓ દ્વેષબુદ્ધિથી કાયાભાઇને યેનકેન પ્રકારે હેરાન કરતા. તેઓ શુરવિર હોવા છતા બધું મૂંગે મોઢે સહન કરીને ધર્મનિયમ પાળવામાં કે ધુન-કીર્તન કરવામાં જરાપણ મોળા પડ્યા નહિ. એમના નાતિલા દ્વેષી મુસ્લીમો એ ગામધણીને ફરિયાદ કરતા કહ્યું કે, “કાયાભાઇ આપણા મુસ્લિમ બીરાદર થઇ હિંદુનો ધર્મ પાળે છે. એટલું જ નહિ, પણ તેણે પોતાને ઘેર મંદિર બનાવ્યું છે. તેમાં રોજ સાંજે ‘સ્વામિનારાયણ’ નામની ભારે ધુન મચાવે છે. આપ ઇસ્લામ ધર્મના છો, કાયાભાઇ હિંદુ ધર્મનો પ્રચાર કરે એ મુનાસીબ નથી. માટે તેઓ હિંદુ ધર્મ છોડી દે એવો તાત્કાલિક અફર ઇલાજ કરો.” આમ નાતિલા લોકોની ભંભેરણી સાંભળીને ગામધણી મુસલમાન તુર્તજ કાયાભાઇને બોલાવીને ફરમાન કર્યું કે, “તું મુસલમાન થઇને હિંદુનો ધર્મ કેમ પાળે છે ? જો તારે અમારા ગામમાં સુખેથી રહેવું હોય તો તે સ્વામિનારાયણને છોડી દે, નહિતર આ ગામમાં રહેવાશે નહિ.” એ સુણીને કાયાભાઇએ નમ્રભાવે કહ્યું, “આપ ગામધણી રાજા છો. હું સ્વામિનારાયણનો શિષ્ય થયો. ત્યારથી દરેક રીતે સુધર્યો છું. જો મારાથી રાજ્ય કે પ્રજાને કંઇ પણ હરકત આવતી હોય અગર ખોટું દેખાય એવું કંઇ થતું હોય, તો આપની ફરજ છે કે મને દંડ કરવો જોઇએ.” ત્યારે ગામધણીને પડ્યો બોલ ન ઝીલતા સ્વમાન ઘવાયું ને ગુસ્સે થતા કહ્યું, “મારે તારી કાંઇ વાત સાંભળવી નથી. તું એ બધું ટીખળ છોડી દે.” ત્યારે દ્રઢનિશ્ચયી કાયાભાઇએ કહ્યું, “નામદાર, હું કોઇપણ રીતે એ ધર્મ છોડી શકું તેમ નથી. આ દેહમાં જીવ હશે ત્યાં સુધી ગમે તેવું દુ:ખ આવે કે તો પણ સ્વામિનારાયણ મહાપ્રભું નું નામ મારાથી હવે છૂટી શકે તેમ નથી. એતો હવે મારા જીવ સાથે જડાઇ ગયું છે. જેમ આપને ઠીક પડે તેમ કરો.” આમ અતિ દ્રઢતાવાળી કાયાભાઇની વાત સાંભળીને દરબારે તત્કાળ હુકમ કર્યો કે, “સૈનિકો, આને બહાર બળબળતા તડકે બેસારવાનો દંડ કરીએ છીએ.” આ રીતે ગામધણીનો હુકમ થતા સિપાઇઓએ કાયાભાઇને બહાર ચૈત્ર-વૈશાખના બળબળતા તડકે બહાર બેસારી દીધા અને કહ્યું કે, “જયાં સુધી નામદારમો બીજો હુકમ ન થાય ત્યાં સુધી તમારે હંમેશા તડકે બેસવાનું છે.’ કાયાભાઇ તો આનંદથી ‘સ્વામિનારાયણ સ્વામિનારાયણ..!’ એમ અખંડ ભજન કરતા કરતા તડકે બેસી ગયા. એ વખતે બરાબર વૈશાખ મહિનો હતો એટલે અતિ આકરો તાપ પડતો હતો. લૂ ઝરતી હતી. તેમાં આખો દિવસ તડકે બેસવું એ અતિશય અઘરૂ હતું પરંતુ કાયાભાઈ તો ભજનના આનંદમાં બધું દુઃખ ભૂલી જઇને પ્રભુમાં તલ્લીન થઇને અખંડ ભજન કરતા હતા. પહેલે જ દિવસે કાયાભાઇ બે ત્રણ કલાક સખત તડકામાં બેઠા ત્યાં જ ગામધણીના પેટમાં સહન ન થઇ શકે એવી કાળી બળતરા થવા લાગી. એક પછી એક એમ બે ચાર વૈદ્યોને બોલાવીને ઉપાયો કર્યા પણ પીડા શાંત થઇ નહિ. આ રીતે ત્રણ દિવસ સુધી ઘણાં વૈદ્યોને બોલાવી અનેક ઇલાજો કર્યા પણ દરબારને શાંતિ થઇ નહિ. ગામ દેરડીના વાણિયા રૂપશીભાઇ સારા વૈદ્ય તરીકે પ્રસિદ્ધ હતા તેમને બોલાવ્યા; એટલે તેઓ આવ્યા. રૂપશીભાઇ ગામમાં આવ્યા ત્યાં તેમણે ચોકમાં સખત તડકામાં બેસી સ્વામિનારાયણનું ભજન કરતા કાયાભાઇ જોયો એટલે તેઓ તેમની પાસે ગયા અને પૂછ્યું કે, “કાયાભાઇ, તમે તાપમાં બેસીને કેમ ભજન કરો છો ?” ત્યારે કાયાભાઇએ કહ્યું, “હું મુસલમાન હોવા છતા સ્વામિનારાયણનો ધર્મપાળુ છું. તેથી ગામધણીએ ગુસ્સે થઇને મને તડકે બેસાડ્યો છે.” રૂપશીભાઇ પોતે ખરેખરા સત્સંગી હતા. તેથી આ વાત સાંભળીને તેમના મનમાં ઘણું દુ:ખ થયું. તેઓ દરબાર પાસે ગયા અને દવા આપીને શાંતિથી વાત કરવા લાગ્યા કે, “દરબાર સાહેબ ! જો આપને મનાય તો એક વાત કરું.” ત્યારે તેમણે કહ્યું, ભલે કહો, પછી રૂપશીભાઇએ કહ્યું કે, “આપે ઘણી ઘણી દવાઓ કરી છતાં બળતરા ટળતી નથી. તો મારું એમ માનવું છે કે આપને કોઇ પ્રકારનો રોગ નથી. પણ તમે ખુદાના કોઇ ભક્તનો અપરાધ કર્યો છે તેથી તમને આ પીડા થાય છે. માટે પીડા ટાળવી હોય તો તે ભક્તને રાજી કરો એટલે દવા વિના બધું દર્દ મટી જશે.” પછી દરબારે તુર્તજ કાયાભાઇને પાસે બોલાવીને કહ્યું કે, “તમે સુખેથી સ્વામિનારાયણનું ભજન કરો. અમારે તેમાં કાંઇ હરકત નથી.” પછી કાયાભાઇ ઘેર ગયા અને દરબારને પણ થોડીવારમાં શાંતિ થઇ ગઇ.
- આદર્શભકતગાથા તથા અન્ય ગ્રંથોમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
कमढ़ियाला के कायाभाई संधी का सत्संग निश्चय
गोंडल के कुंभाजी की देरड़ी के निकट ‘कमढ़ियाला’ नाम का एक छोटा-सा गाँव है। वहाँ कायाभाई नामक एक संधी मुसलमान रहते थे। संधी जाति और स्वभाव से उग्र होने के कारण कायाभाई अत्यंत क्रोधी और हठीले व्यक्ति थे। परंतु पूर्वजन्म के प्रबल पुण्यों के उदय से उन्हें अनायास ही भगवान स्वामिनारायण का अलौकिक योग प्राप्त हुआ, और महाप्रभु की असीम कृपा से वे एक अनन्य और निष्ठावान भक्त बन गए।
एक बार श्रीजी महाराज जूनागढ़ से गढ़पुर की ओर समस्त काठी दरबारों के साथ घोड़ों पर सवार होकर पधार रहे थे। मार्ग में यह कमढ़ियाला गाँव आया। लंबी यात्रा के कारण थके हुए घोड़ों को विश्राम देने के उद्देश्य से श्रीजी महाराज कमढ़ियाला के पादर (गाँव के बाहर) में थोड़ी देर के लिए रुके। श्रीजी महाराज गाँव के गौंदरे में एक विशाल पीपल के वृक्ष की शीतल छाया में पीठ टेककर विश्राम करने लगे। सभी काठी दरबार भी श्रीहरि के पास बैठकर विश्राम कर रहे थे। उसी समय कायाभाई वहाँ से गुजरे और उनकी दृष्टि श्रीहरि की परम मनमोहक और मधुर मूर्ति पर पड़ी। श्रीहरि सूरा बापू आदि दरबारों के साथ मंद-मंद मुस्कुराते हुए वार्तालाप कर रहे थे। कायाभाई थोड़ा निकट पहुँचे, तभी अंतर्यामी श्रीजी महाराज ने उनका नाम लेकर प्रेम से पुकारा, “आइए कायाभाई, पधारिए!” श्रीहरि ने उनका कुशलक्षेम पूछा और थोड़ी देर ज्ञानोपदेश की मधुर बातें कीं। कायाभाई श्रीजी महाराज के दिव्य अलौकिक दर्शन और अमृतमयी वचनों को सुनकर भावविभोर हो गए। उन्हें साक्षात् ‘प्रगट खुदा’ के मिलने की दृढ़ प्रतीति हो गई और उनके पूर्वजन्म के शुभ संस्कार जाग उठे। जब श्रीहरि और समस्त दरबार थोड़ी देर में घोड़ों पर सवार होकर प्रस्थान करने लगे, तब कायाभाई ने दोनों हाथ जोड़कर प्रार्थना की, “हे परवरदिगार! मुझे अपना शिष्य बना लीजिए। मैं आपके समस्त धर्म-नियमों का पालन करूँगा।” तब श्रीजी महाराज ने कहा, “कायाभाई! आप शूरवीर हैं और आपके हृदय में हमारे प्रति सच्चा प्रेम है, इसलिए आप हमारे ही हैं। परंतु यदि आप सत्संगी बनेंगे, तो आपके मुस्लिम भाई-बंधु आपको बहुत सताएँगे और भारी कष्ट देंगे; इसलिए मन में केवल प्रेमभाव रखिए और हमारा भजन कीजिए।” तब कायाभाई ने दृढ़ता से कहा, “महाराज! मुझे चाहे कितना भी कष्ट क्यों न उठाना पड़े, मैं अपना सिर देकर भी आपकी आज्ञा का पालन करूँगा। अतः कृपा करके मुझे पावन कीजिए।” तब श्रीजी महाराज ने उन्हें वर्तमान (नियम) धारण कराकर संक्षेप में सत्संग की मर्यादाएँ समझाईं, और घोड़े पर सवार होकर गढ़पुर की ओर प्रस्थान किया। जब तक श्रीहरि दृष्टि से ओझल नहीं हुए, कायाभाई शांत भाव से उनके दर्शन करते रहे। तत्पश्चात घर आकर उन्होंने समस्त प्रकार की अंतःबाह्य शुद्धि की, व्यसनों और कुरीतियों का सर्वथा त्याग किया, और अत्यंत नम्रता व महिमापूर्वक निरंतर भजन-भक्ति करने लगे।
कायाभाई को ‘जीवनमुक्त स्वामिनारायण’ का नूतन धर्म पालते और भजन-भक्ति करते देखकर उनके जाति-बिरादरी के लोग उनका उपहास, निंदा और तिरस्कार करने लगे। परंतु कायाभाई किसी से भयभीत या लज्जित हुए बिना सत्संग की दृढ़ टेक पर अडिग रहे। गढ़पुर, वडताल आदि तीर्थों में होने वाले समैया-उत्सवों में वे श्रीहरि के दर्शन और संत-समागम हेतु पहुँच जाते। उत्सवों में पहरा देना आदि जो भी छोटी-बड़ी सेवा उन्हें सौंपी जाती, वे उसे परम महिमा से संपन्न करते।
कायाभाई के सत्संगी बनने पर उनकी पत्नी, पुत्र तथा अन्य पारिवारिक जनों को भी धीरे-धीरे सत्संग का रंग लग गया। गाँव के कुछ ईर्ष्यालु लोगों को यह सहन नहीं हुआ। वे द्वेषवश कायाभाई को तरह-तरह से प्रताड़ित करने लगे। शूरवीर होते हुए भी कायाभाई सब कुछ मौन रहकर सहते रहे और धर्मनियमों के पालन अथवा धुन-कीर्तन में रंचमात्र भी ढीले नहीं पड़े। उनके द्वेषी जातिभाइयों ने गाँव के जागीरदार (गाँवधणी) से शिकायत की, “कायाभाई हमारे मुस्लिम बिरादर होकर हिंदुओं का धर्म पालते हैं। इतना ही नहीं, उन्होंने अपने घर में मंदिर बनाया है, जहाँ प्रतिदिन शाम को ‘स्वामिनारायण’ नाम की भारी धुन मचाते हैं। आप स्वयं इस्लाम धर्म के हैं; कायाभाई हिंदू धर्म का प्रचार करें यह सर्वथा अनुचित है। अतः वे इस धर्म को छोड़ दें, ऐसा कोई कठोर और अचूक प्रबंध कीजिए।” जातिभाइयों की ऐसी भड़काऊ बातें सुनकर गाँवधणी ने तत्काल कायाभाई को बुलाकर हुक्म दिया, “तुम मुसलमान होकर हिंदुओं का धर्म क्यों पालते हो? यदि हमारे गाँव में सुख से रहना चाहते हो, तो उस स्वामिनारायण को छोड़ दो; अन्यथा इस गाँव में नहीं रह पाओगे।” यह सुनकर कायाभाई ने नम्रतापूर्वक कहा, “आप गाँव के राजा हैं। जब से मैं भगवान स्वामिनारायण का शिष्य बना हूँ, तब से हर दृष्टि से सुधरा हूँ। यदि मेरे आचरण से राज्य या प्रजा को कोई हानि पहुँचती हो अथवा कुछ अनुचित दिखता हो, तो आपका कर्तव्य है कि मुझे दंड दें।” अपनी आज्ञा को न मानते देख गाँवधणी का अहंकार आहत हुआ और उसने क्रोधित होकर कहा, “मुझे तुम्हारी कोई बात नहीं सुननी। तुम यह सब पाखंड छोड़ दो।” तब दृढ़ संकल्पी कायाभाई ने निर्भय होकर कहा, “नामदार! मैं किसी भी स्थिति में यह धर्म नहीं छोड़ सकता। जब तक इस देह में प्राण हैं, चाहे कितना भी घोर कष्ट क्यों न आए, भगवान स्वामिनारायण महाप्रभु का नाम अब मुझसे छूट नहीं सकता। वह नाम तो मेरी आत्मा के साथ एकाकार हो चुका है। अब आपको जो ठीक लगे, वह कीजिए।” कायाभाई की ऐसी अडिग निष्ठा देखकर दरबार ने तत्काल आदेश दिया, “सैनिकों! इसे बाहर कड़ी धूप में बैठाने का दंड दिया जाता है।” हुक्म होते ही सिपाहियों ने कायाभाई को बाहर भरी दोपहरी की तपती धूप में बैठा दिया और कहा, “जब तक नामदार का दूसरा आदेश न हो, तुम्हें यहीं धूप में बैठे रहना होगा।”
कायाभाई तो अत्यंत आनंदपूर्वक ‘स्वामिनारायण… स्वामिनारायण…’ की अखंड धुन जपते हुए तपती धूप में बैठ गए। वैशाख मास की भीषण दोपहरी थी; लू के थपेड़े चल रहे थे और धरती तवे जैसी तप रही थी। ऐसे में पूरे दिन धूप में बैठना अत्यंत कठिन था, परंतु कायाभाई तो भजन के अलौकिक आनंद में सारा शारीरिक कष्ट भूलकर प्रभु में तल्लीन हो गए। इधर पहले ही दिन कायाभाई अभी दो-तीन घंटे ही धूप में बैठे थे कि गाँवधणी के पेट में असहनीय और भीषण जलन होने लगी। एक के बाद एक कई वैद्यों को बुलाया गया, अनेक औषधियाँ दी गईं, परंतु पीड़ा शांत नहीं हुई। इस प्रकार तीन दिनों तक लगातार उपचार चलता रहा, किंतु दरबार को कोई राहत नहीं मिली। अंत में देरड़ी गाँव के प्रसिद्ध और कुशल वैद्य वणिक रूपशीभाई को बुलवाया गया। रूपशीभाई जब गाँव में पहुँचे, तो उन्होंने चौक में भीषण धूप में बैठे कायाभाई को स्वामिनारायण महामंत्र का भजन करते देखा। वे उनके पास गए और पूछा, “कायाभाई! आप इस भीषण धूप में बैठकर भजन क्यों कर रहे हैं?” तब कायाभाई ने कहा, “मुसलमान होने के बावजूद मैं स्वामिनारायण धर्म पालता हूँ, इसलिए गाँवधणी ने क्रोधित होकर मुझे धूप में बैठाया है।”
रूपशीभाई स्वयं सच्चे सत्संगी थे, अतः यह सुनकर उनके हृदय को बड़ा आघात लगा। वे तुरंत दरबार के पास गए, औषधि दी और अत्यंत शांत भाव से बोले, “दरबार साहेब! यदि आप विश्वास करें तो एक बात कहूँ।” दरबार ने कहा, “अवश्य कहिए।” तब रूपशीभाई ने कहा, “आपने अनेक औषधियाँ लीं, फिर भी यह जलन शांत नहीं हो रही। मेरा दृढ़ विश्वास है कि आपको कोई शारीरिक रोग नहीं है; बल्कि आपने खुदा के किसी सच्चे भक्त का गंभीर अपराध किया है, उसी के प्रभाव से आपको यह दारुण पीड़ा हो रही है। यदि इस पीड़ा से मुक्ति चाहते हैं, तो उस भक्त को प्रसन्न कीजिए; बिना किसी औषधि के सारा कष्ट स्वतः दूर हो जाएगा।” यह सुनते ही दरबार ने तत्काल कायाभाई को अपने पास बुलवाया और आदरपूर्वक कहा, “आप सुखपूर्वक भगवान स्वामिनारायण का भजन कीजिए, हमें इसमें कोई आपत्ति नहीं है।” तत्पश्चात कायाभाई अपने घर गए और उधर दरबार के पेट की जलन भी क्षणभर में शांत हो गई।
- ‘आदर्श भक्तगाथा’ तथा अन्य ग्रंथों से…
🙏
English
The Resolute Faith of Kayabhai Sandhi of Kamdhiala
Near the town of Derdi in the Gondal region lies a small village named Kamdhiala. In that village lived a Sandhi Muslim named Kayabhai. Possessing the intense, fiery nature of the Sandhi community, Kayabhai had previously been known for a harsh, quick-tempered temperament. However, through the awakening of merits from past lives, he attained the rare divine association of Bhagwan Swaminarayan. Blessed by the grace of the Supreme Lord, Kayabhai was transformed into an exceptional and unflinching devotee.
Once, Shriji Maharaj was traveling on horseback from Junagadh toward Gadhpur accompanied by a entourage of Kathi Darbars. On their route lay the village of Kamdhiala. Because the journey had been long and exhausting, Maharaj paused on the outskirts of Kamdhiala to allow the tired horses a brief rest. Shriji Maharaj rested leaning against the trunk of a large, shady peepal tree in the village square (gondre). The Kathi chieftains also sat beside Shri Hari, enjoying the peaceful respite. At that very moment, Kayabhai happened to walk by, and his eyes fell upon the enchantingly radiant form of Shri Hari. Shriji Maharaj was conversing warmly with Sura Bapu and others with a gentle smile playing upon His lips. As Kayabhai drew a little closer, omniscient Shriji Maharaj affectionately called him by name: “Come, Kayabhai, please come!” Shri Hari inquired after his well-being and imparted profound spiritual wisdom. Kayabhai was spellbound by the divine darshan and sweet words of Shriji Maharaj. A deep, unshakable conviction arose within his soul that he had found the manifest Supreme God (Pragat Khuda). Merits from past incarnations blossomed in his consciousness. As Shri Hari and the Kathi Darbars prepared to mount their steeds and depart, Kayabhai folded his hands and earnestly pleaded, “O Lord of the Universe (Parvardigar)! Please accept me as Your disciple. I promise to faithfully observe all Your religious commandments and moral vows.” Shriji Maharaj gently said, “Kayabhai, you are a valiant man and your heart is filled with pure love toward Us; thus, you truly belong to Us. However, if you become a Satsangi, your fellow Muslim brethren will harass you and cause you immense hardship. Therefore, simply cherish love in your heart and remember Us in your prayers.” Kayabhai replied with unyielding resolve, “Maharaj! No matter what hardships I may face, I will uphold Your commandments even at the cost of my life! Please bless me and purify my life.” Pleased by his unshakeable faith, Shriji Maharaj administered the moral vows (vartaman), initiated him into the Satsang fellowship, and guided him on code of righteous living before departing for Gadhpur. Kayabhai stood peacefully, gazing upon Shri Hari until He rode far into the distance. Returning home, he cleansed himself thoroughly, renounced all vices and addictions, and began engaging in devout prayers with boundless humility and deep reverence.
Witnessing Kayabhai embracing the faith of Bhagwan Swaminarayan and leading a life of continuous devotion, many of his caste brethren began mocking, slandering, and ostracizing him. Yet, completely fearless and unashamed, Kayabhai derived immense inner strength from his Satsang faith. Whenever large festivals were organized at Gadhpur, Vadtal, and other holy places, he would travel there to attain darshan of Shri Hari and the company of the holy sants. At these gatherings, whatever seva was assigned to him—including standing guard on night watch—he performed with immense devotion and joy.
Under Kayabhai’s devout influence, his wife, children, and close relatives also gradually embraced the Satsang fellowship. However, envious locals could not tolerate this transformation and constantly sought ways to harass him. Despite being a formidable warrior, Kayabhai silently endured every tribulation, never slackening in his moral discipline or his daily chanting and kirtans. Eventually, his adversaries went to the Muslim village ruler (Gamdhani) and lodged a bitter complaint: “Kayabhai is our Muslim brother, yet he follows a Hindu faith! Moreover, he has built a temple in his home, where every evening he leads loud chants of ‘Swaminarayan’. You are an Islamic ruler; it is unacceptable for Kayabhai to propagate a Hindu faith. You must take strict and immediate action to compel him to abandon it!” Swayed by their instigations, the village chieftain summoned Kayabhai and commanded, “Being a Muslim, why do you follow the religion of Hindus? If you wish to live peacefully in our village, you must renounce Swaminarayan immediately, or else you will not be permitted to stay here!” Kayabhai replied humbly, “You are our sovereign ruler. Ever since I became a disciple of Bhagwan Swaminarayan, my life has improved in every moral and spiritual aspect. If my conduct causes any harm to the state or its citizens, or if I have acted unrighteously, it is your duty to punish me.” Offended that his royal decree was questioned, the chieftain flew into a rage and shouted, “I will not listen to your explanations! You must abandon this nonsense at once!” Resolute in his faith, Kayabhai replied fearlessly, “Your Honor, under no circumstances can I abandon my faith! As long as life remains in this body, regardless of what suffering may come upon me, the holy name of Bhagwan Swaminarayan can never be parted from me. It has been etched into the very fabric of my soul! You may do whatever you see fit.” Astonished by such unyielding determination, the ruler immediately ordered his guards, “Soldiers, penalize this man by making him sit outside under the scorching summer sun!” The guards led Kayabhai outside into the searing heat of the month of Vaisakh and decreed, “You must sit in the scorching sun until the chieftain issues a counter-order!”
Kayabhai sat in the sweltering heat with joyful serenity, chanting the Swaminarayan Mahamantra without pause. It was the height of the summer heatwave, with blistering winds and scorching ground. Enduring a full day under such harsh sun would normally be agonizing, yet Kayabhai remained completely absorbed in the divine bliss of chanting God’s name, forgetting all physical discomfort. Meanwhile, Kayabhai had sat in the sun for barely two to three hours when the village chieftain suddenly developed an agonizing, unbearable burning sensation in his stomach! One physician after another was summoned, yet none of their treatments could quell the torment. For three agonizing days, renowned healers administered remedies, but the ruler found no relief. Finally, Rupshibhai, a well-known and skilled physician from the neighboring village of Derdi, was summoned. As Rupshibhai entered the village square, he noticed Kayabhai sitting under the blazing sun, peacefully chanting the Swaminarayan Mahamantra. Surprised, he approached him and asked, “Kayabhai, why are you sitting in this fierce heat chanting prayers?” Kayabhai explained, “Because I follow the Swaminarayan faith despite being a Muslim, the village chieftain grew angry and sentenced me to sit in the sun.”
Rupshibhai, being a devout Satsangi himself, was deeply pained to hear this. He went before the ruler, administered a calming medicine, and gently inquired, “Darbar Saheb, if you will permit me, may I speak candidly?” The ruler replied, “Please speak.” Rupshibhai said, “You have taken numerous medicines, yet this burning agony does not subside. It is my firm conviction that you do not suffer from any bodily illness; rather, you have committed a grave spiritual offense against an exalted devotee of God, and this agony is the direct consequence! If you wish to be cured, appease that devotee; his grace alone will heal you without need for medicine.” Realizing his grave mistake, the chieftain immediately had Kayabhai brought before him and declared respectfully, “You are free to worship Bhagwan Swaminarayan with all your heart; we shall never hinder you again.” Kayabhai returned home in peace, and in that very moment, the excruciating burning sensation in the ruler’s stomach vanished completely!
- From ‘Adarsh Bhaktagatha’ and other historical scriptures…
🙏