ગામ ગોંડલમાં ગુરુદેવ રામાનંદ સ્વામી, પ્રભું શ્રીહરિ, સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી, ગુણાતિતાનંદ સ્વામી વગેરે સહું ના સમયથી ઘણા કૃપાપાત્ર મુકતો રહેતા હતા. એમાના એક એટલે ગૌડ બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મેલા એવા ‘જેઠામહારાજ’ હતા.
Gujarati
ગોંડલના જેઠામહારાજ અને શ્રીજી મહારાજના આશીર્વાદ
ગામ ગોંડલમાં ગુરુદેવ રામાનંદ સ્વામી, પ્રભું શ્રીહરિ, સદગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી, ગુણાતિતાનંદ સ્વામી વગેરે સહું ના સમયથી ઘણા કૃપાપાત્ર મુકતો રહેતા હતા. એમાના એક એટલે ગૌડ બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મેલા એવા ‘જેઠામહારાજ’ હતા. એક તો એમને બ્રાહ્મણ નો દેહ ને પોતે ભણેલા નહી તે રોજગારીનો મેળ પડે નહી, સ્વભાવે એકદમ ભોળા એટલે આર્થિક રીતે સાધારણ હતા. જેઠા મહારાજ ઇશ્વરકૃપાએ રસોઇ બહું સારી બનાવતા.
એકવખતે ભકતરાજ દરબારશ્રી દેવાજી અને હઠીસીંહજી ના આમંત્રણને માન આપીને ભગવાન શ્રીહરિ અને સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી વગેરે સહું ગોંડલ દરબારગઢમાં પધાર્યા હતા. એ વખતે દરબારશ્રીના આગ્રહે શ્રીહરિએ રીંગણાનું શાક ઘીમાં વધારી ને બનાવ્યું હતું. આ વખતે જેઠામહારાજને શ્રીહરિ તથા સંતોના રસોડાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. ધીરેધીરે શ્રીહરિ અને સહું સંતો વગેરે નજીક રહેતા એમને બહું હેત થઇ ગયું, આમ તેઓનું ભકતહૃદય શ્રીહરિવરનાં રંગે રંગાઈ ગયું. પોતે શ્રીહરિ પાસે વર્તમાન ધારણ કરીને સત્સંગી થયા. જેઠા મહારાજ પોતે સત્સંગી થતા એમના નાત્ય ના બીજા બ્રાહ્મણોને રુચ્યું નહી એટલે તેઓ એને મનફાવે એમ મેંણાં-ટોંણા મારવા લાગ્યા. જેઠા મહારાજ ના ભજન સ્મરણ અને સેવામાં એ સહું ના ઉપદ્રવથી કશીય ઓટ ન આવી, પરંતું મનમાં એક ડંખ રહેતો કે ‘હું અભણ મૂવો તે શાસ્ત્રો ભણ્યો નથી, નહીંતર આ દ્વેષ કરનારા તમામને જડબાતોડ જવાબ આપીને એમની કુબુદ્ધિ ને ઠેકાણે લાવી દેત…!’ આમ મનમાં કાયમ વસવસો થયા કરે. એવામાં એકસમયે શ્રીહરિ સહું સંતો-ભકતો સાથે ફરીને ગોંડલમાં પધાર્યા હતા, દરબારગઢમાં ધામધૂમથી સામૈયું થયું, આ વખતે પ્રેમીભકત એવા જેઠામહારાજ શ્રીજીના દર્શને આવ્યા ને દંડવત પ્રણામ કરીને હાથ જોડીને વિનંતી કરતા બોલ્યા કે “હે મહારાજ, આ તમારા જેઠીયા ની એક વિનંતી છે, આપ કૃપા કરીને મારે ઘેર થાળ જમવા પધારો .” શ્રીહરિ એ રાજી થઇને હા કહેતા તેઓને તો હૃદયમાં ખુશીનો પાર ન રહ્યો. પોતે ઘેર જઇને રસોઇ કરવા મંડયા, સંધ્યાસમે ઢળતા શ્રીહરિ પોતાને ઘેર જમવા પધાર્યા ઓસરીમાં બાજોઠ ઢાળ્યા અને શીતળ જળના કળશ ભરીને મુકયા. પોતાના હાથે જ પ્રેમે કરીને બધીય રસોઇ બનાવીને શ્રીહરિને થાળ પીરસીને જમવા બેસાર્યા. પોતે હેતથી પીરસીને શ્રીહરિને જમાડયા. શ્રીહરિ જમીને મુખવાસ લઇને ઓસરીની કોરે ઉભા થકા પુછ્યુ કે ‘જેઠા મહારાજ, તમારે પરિવારમાં બીજા કોઇ સત્સંગી નથી કે શું?’ ત્યારે જેઠામહારાજે નિસાસો નાંખીને કહ્યુ કે “હે મહારાજ, અમારા બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં ખોટું જ્ઞાન પેસી ગયુ છે, મે સર્વને સમજાવવા ઘણાય પ્રયત્નો કર્યા પરંતુ હુ રહ્યો અભણ તે મારો કોઇ તર્ક એમના સામે ટકતો નથી, ને મારે એમના સંસ્કૃત-પ્રાકૃતના તર્કો સામે સમાધાન ન થતા નીચાજોણું થાય છે.” આ સુણીને ભકતવત્સલ શ્રીહરિ મંદ મંદ હસ્યા ને પોતાના ભકત ઉપર કૃપા કરતા થકા બોલ્યા કે ‘જેઠાભગત, એવું છે! જાઓ આજથી ગમે તેવો મોટો વિદ્વાન હશે તોય એ વાદ-વિવાદ માં તમને જીતશે નહી, એના ગમે એવા પ્રશ્નો હશે એના તમે જવાબ આપી શકશો, સહું કોઇ તમને અદાં કહીને બોલાવશે, આખાયે તમારા ગોંડલ ગામમાં તમને સહુ કોઇ માન સહિત બોલાવશે.” આમ, શ્રીહરિએ માથે હાથ મેલી ને જેઠા મહારાજને આશીર્વાદ દીધા.
શ્રીજી કહે સિંહ ઘણા ન હોય, અરણ્યમાં એક જ હોય કોય…! વિપ્રે કહ્યું જે કહું વાત સાચી, છે મારી બુદ્ધિ પ્રભુ છેક કાચી..! કોઈ કરે વાદ વિવાદ આવી, તો તેહને હું ન શકું હઠાવી…! એવું સુણી અંતર ધારી લીધું, દયા કરીને વરદાન દીધું..! સરસ્વતી તુજ મુખે વસાશે, વિવાદ મધ્યે તુજ જીત થાશે…! પછી થયો ભાષણકારી કેવો, પૂરો મહાપંડિત હોય જેવો..! છ શાસ્ત્રવેત્તા કદી કોય હોય, તે વિપ્રને જીતી શકે ન તોય..! જે જેઠિયો નામથી ઓળખાતો, જેઠો મહારાજ પછી ગણાતો..!
પછી તો પુરુષોત્તમનારાયણ ના આશીર્વાદ મળતા જ જાણે સરસ્વતીદેવીનો જેઠીયા મહારાજની જીહ્વાએ વાસ થયો, પોતે ખુબજ રસાળ શૈલીમાં શ્રીહરિના ઐશ્વર્યો, શ્રીરામચરિતમાનસ, શ્રીમદભાગવતને પોતાના મુખે આસપાસના ગામડાઓમાં કથાઓ કરતા. ગોંડલ આસપાસના મેંગણી, માખાવડ, ખાંભા, કાંગશીયાળી, વાગુદડ વગેરે ગામોમાં ગુરુદેવ ગુણાતિતાનંદ સ્વામી, બાલમુંકુંદદાસ સ્વામી, વગેરે સહું સદગુરુ સંતો તેમજ અચિંત્યાનંદજી અને શાંતાનંદજી બ્રહ્ચારીઓ અવારનવાર ગોંડલ પધારતા. ગોંડલનો રાજદરબાર પણ મંદિરે નિર્માનીપણે દર્શન તેમજ કથા સાંભળવા આવતા. જેઠામહારાજ પ્રત્યે મેંગણી દરબારશ્રી માનભાં બાપુ તેમજ લોધિકા દરબાર જીભાઇને અતિ વિશેષ સ્નેહ હતો, તેઓ એમને શ્રીહરિના કૃપાપાત્ર જાણીને બહુ મહીમાભાવથી અન્ન-ધન્ન વસ્ત્રે કરીને સાચવતા.
- શ્રીહરિલીલામૃત કળશ ૧ વિશ્રામ ૭માંથી….
🙇🏻♂️🙏
Hindi
गोंडल के जेठामहाराज और श्रीजी महाराज के आशीर्वाद
गोंडल गाँव में गुरुदेव रामानंद स्वामी, प्रभु श्रीहरि, सद्गुरु गोपालानंद स्वामी, गुणातीतानंद स्वामी आदि सभी के समय से अनेक कृपापात्र मुक्त रहते थे। उनमें से एक थे गौड़ ब्राह्मण कुल में जन्मे ‘जेठामहाराज’। एक तो ब्राह्मण का शरीर और स्वयं पढ़े-लिखे नहीं थे, इसलिए कोई आजीविका का साधन नहीं बनता था। स्वभाव से अत्यंत सीधे-सादे और भोले थे, अतः आर्थिक स्थिति भी बहुत साधारण थी। परंतु ईश्वर-कृपा से जेठामहाराज रसोई अत्यंत स्वादिष्ट बनाते थे।
एक समय भक्तराज दरबार श्री देवाजी और हठीसिंहजी के निमंत्रण का मान रखते हुए भगवान श्रीहरि और सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी आदि संत गोंडल के दरबारगढ़ पधारे। उस समय दरबार श्री के विशेष आग्रह पर श्रीहरि ने स्वयं घी का छौंक लगाकर बैंगन का शाक बनाया था। इस अवसर पर जेठामहाराज को श्रीहरि तथा संतों की रसोई की सेवा सौंपी गई। धीरे-धीरे श्रीहरि और संतों के सान्निध्य में रहने से उनका प्रभु के प्रति अगाध स्नेह उमड़ पड़ा, और उनका भक्त-हृदय श्रीहरि के दिव्य रंग में रंग गया। उन्होंने श्रीहरि के कर-कमलों से वर्तमान (नियम-धर्म) धारण कर सत्संग अंगीकार किया। जब जेठामहाराज सत्संगी बने, तो उनकी जाति के अन्य ब्राह्मणों को यह रास न आया। वे उन्हें मनमाने ताने-उलाहने देने लगे। जेठामहाराज के भजन, स्मरण और सेवा में इन उपद्रवों से तनिक भी कमी नहीं आई; परंतु उनके मन में एक टीस अवश्य रहती थी कि “मैं अनपढ़ रहा, शास्त्र पढ़ न सका; नहीं तो इस द्वेष करने वाले सभी लोगों को मुँहतोड़ उत्तर देकर इनकी कुबुद्धि ठिकाने लगा देता…!” इस प्रकार मन में सदैव एक कसक बनी रहती थी।
एक समय श्रीहरि संतों और भक्तों के साथ पुनः गोंडल पधारे। दरबारगढ़ में धूमधाम से सामैया (भव्य स्वागत) हुआ। उस समय प्रेमी भक्त जेठामहाराज श्रीजी के दर्शन करने आए और दंडवत प्रणाम कर हाथ जोड़कर विनती की, “हे महाराज! आपके इस ‘जेठिया’ की एक प्रार्थना है, आप कृपा करके मेरे घर थाल आरोगने पधारें।” श्रीहरि के प्रसन्न होकर स्वीकृति देते ही उनके हृदय में हर्ष का पार न रहा। वे घर जाकर तुरंत रसोई बनाने लगे। संध्या ढलते ही श्रीहरि उनके घर भोजन के लिए पधारे। बरामदे (ओसरी) में बाजोट बिछाया गया और शीतल जल का कलश रखा गया। जेठामहाराज ने अपने ही हाथों से बड़े प्रेमपूर्वक पूरी रसोई तैयार कर श्रीहरि को थाल परोसा और अत्यंत स्नेह से जिमाया। भोजनोपरांत मुखवास लेकर ओसरी के किनारे खड़े होकर श्रीहरि ने पूछा, “जेठामहाराज! आपके परिवार में कोई और सत्संगी नहीं है क्या?” तब जेठामहाराज ने एक गहरी साँस लेकर कहा, “हे महाराज! हमारे ब्राह्मण कुल में भ्रांत ज्ञान भर गया है। मैंने सबको समझाने का बहुत प्रयास किया, परंतु मैं तो ठहरा अनपढ़! इसलिए मेरा कोई भी तर्क उनके सामने टिक नहीं पाता। उनके संस्कृत और प्राकृत के तर्कों का समाधान न कर पाने के कारण मुझे लज्जित होना पड़ता है।” यह सुनकर भक्तवत्सल श्रीहरि मंद-मंद मुस्कुराए और अपने भक्त पर कृपा बरसाते हुए बोले, “जेठाभगत! ऐसी बात है! जाइए, आज से चाहे कितना भी बड़ा विद्वान क्यों न आ जाए, वह वाद-विवाद में आपसे जीत नहीं सकेगा। उसके कैसे भी कठिन प्रश्न हों, आप उनका उत्तर दे सकेंगे। सब आपको आदर से ‘अदा’ कहकर पुकारेंगे और पूरे गोंडल गाँव में हर कोई आपको पूर्ण सम्मान देगा।” इस प्रकार श्रीहरि ने जेठामहाराज के सिर पर हाथ रखकर आशीर्वाद दिया।
श्रीजी ने कहा, “सिंह बहुत नहीं होते, वन में एक ही राजा होता है…!”
ब्राह्मण बोले, “प्रभु, बात है सच्ची, मेरी बुद्धि अत्यंत ही कच्ची…!
कोई आकर वाद-विवाद मचाये, तो मुझसे उत्तर दिया न जाये…!”
यह सुन श्रीहरि ने कृपा विचारी, दया करके दिया वरदान भारी…!
“सरस्वती तेरे मुख विराजेगी, विवाद में तेरी ही विजय होगी…!”
फिर ऐसे वक्ता बने जेठा, जैसे कोई महापंडित बैठा…!
चाहे षड्-शास्त्रों का ज्ञाता कोई आये, पर इस विप्र को जीत न पाये…!
जो ‘जेठिया’ नाम से जाना जाता था, वही आगे ‘जेठा महाराज’ कहलाया…!
इसके पश्चात तो साक्षात् पुरुषोत्तम नारायण का आशीर्वाद प्राप्त होते ही मानो जेठामहाराज की जिह्वा पर भगवती सरस्वती का वास हो गया! वे अत्यंत सरस और मधुर शैली में श्रीहरि के ऐश्वर्य, श्रीरामचरितमानस और श्रीमद्भागवत की कथाएँ अपने मुख से आसपास के गाँवों में सुनाने लगे। गोंडल के निकटवर्ती मेंगणी, माखावड़, खांभा, कांगशियाली, वागुदड़ आदि गाँवों में गुरुदेव गुणातीतानंद स्वामी, बालमुकुंददास स्वामी आदि सभी सद्गुरु संत तथा अचिंत्यानंदजी एवं शांतानंदजी ब्रह्मचारी बारंबार गोंडल पधारते। गोंडल के राजदरबार के राजा और सामंत भी मंदिर में अत्यंत निरभिमानी भाव से संतों के दर्शन और कथा श्रवण करने आते थे। मेंगणी दरबार श्री मानभा बापू और लोधिका दरबार जीभाई का जेठामहाराज के प्रति विशेष स्नेह था। वे उन्हें श्रीहरि का परम कृपापात्र जानकर बड़े आदर और महिमा भाव से अन्न, धन और वस्त्रों से उनकी सेवा-संभाल करते थे।
- श्रीहरिलीलामृत कलश १ विश्राम ७ से…
🙏
English
Jetha Maharaj of Gondal and the Blessings of Shriji Maharaj
In the town of Gondal, since the holy times of Gurudev Ramanand Swami, Lord Shri Hari, Sadguru Gopalanand Swami, and Gunatitanand Swami, many blessed souls and divine devotees resided. Among them was ‘Jetha Maharaj’, born into a Gauda Brahmin family. Being born as a Brahmin yet remaining uneducated, he had no steady means of livelihood. By nature, he was exceptionally innocent and humble, and therefore financially very modest. However, by the grace of God, Jetha Maharaj was extraordinarily gifted at cooking delicious food.
Once, accepting the loving invitation of the noble devotees, Darbar Shri Devaji and Hathisinhji, Bhagwan Shri Hari along with Sadguru Muktanand Swami and other holy saints arrived at the Gondal Darbargadh. On that occasion, upon the heartfelt request of the royal devotee, Shri Hari personally cooked a sabzi of eggplants seasoned in ghee. During this time, Jetha Maharaj was entrusted with the responsibility of managing the kitchen for Shri Hari and the saints. As he served and lived in the divine presence of Shri Hari and the saints, an overwhelming devotional love awakened within him, and his heart was dyed in the colors of divine love for Shri Hari. He accepted the moral vows (vartaman) from Shri Hari and became a dedicated devotee (Satsangi). However, Jetha Maharaj becoming a follower of the Satsang displeased the other Brahmins of his community. They began taunting and mocking him relentlessly. Yet, all their insults could not cause the slightest decline in Jetha Maharaj’s devotion, remembrance of God, and humble service. Even so, a sharp pain lingered in his heart: “Alas, I am uneducated and have not studied the scriptures! Otherwise, I would have given a fitting reply to all these envious critics and corrected their flawed thinking…!” Thus, he constantly lamented this limitation.
Around that time, Shri Hari arrived in Gondal again with an assembly of saints and devotees. A grand traditional welcome procession (samaiyu) was held at the Darbargadh. On this occasion, the loving devotee Jetha Maharaj came for darshan of Shriji Maharaj, offered prostrations (dandvat pranam), and pleaded with folded hands, “O Maharaj! Your humble ‘Jethiya’ has one heartfelt prayer: please graciously grace my home to accept a meal (thaal).” Delighted, Shri Hari immediately agreed, filling Jetha Maharaj’s heart with boundless joy. He rushed home and began cooking lovingly. As evening fell, Shri Hari arrived at his humble home for the meal. A wooden stool (bajoth) was laid out on the veranda, and pots of cool water were placed beside it. Preparing every dish lovingly with his own hands, Jetha Maharaj served the sacred meal to Shri Hari and seated Him with utmost devotion. Shri Hari relished the sanctified meal as Jetha Maharaj lovingly served Him. After finishing the meal and accepting mouth-fresheners (mukhvas), Shri Hari stood by the edge of the veranda and asked, “Jetha Maharaj, is there no other devotee in your family?” With a deep sigh, Jetha Maharaj replied, “O Maharaj, erroneous views and misconceptions have clouded the minds of our Brahmin clan. I tried hard to reason with them, but being uneducated, none of my arguments can withstand theirs. When I fail to resolve their Sanskrit and dialectical debates, I am humiliated and forced to bow my head in defeat.” Hearing this, the compassionate Shri Hari smiled gently, and showering His supreme grace upon His beloved devotee, said, “Jetha Bhagat, is that so! Behold, from this day forth, no matter how great a scholar anyone may be, no one will ever defeat you in debate! Whatever intricate questions they raise, you will be able to answer them effortlessly. Everyone will respectfully address you as ‘Ada’ (venerable elder), and the entire town of Gondal will regard you with profound honor and respect.” With these words, Shri Hari placed His divine blessing hand upon Jetha Maharaj’s head.
Shriji said, “Lions do not roam in herds; in the forest, only one reigns supreme…!”
The Brahmin submitted, “Truly, O Lord, my intellect is raw and unrefined…!
If anyone comes to dispute with me, I cannot counter their arguments…!”
Hearing this, the Lord took compassion in His heart and bestowed a divine boon…!
“Goddess Saraswati shall reside upon your tongue, and victory shall be yours in every debate…!”
Thereafter, what a speaker he became—just like a consummate, eminent scholar…!
Even if one were versed in all six philosophical scriptures, none could conquer this Brahmin…!
He who was once addressed merely as ‘Jethiyo’, came to be revered everywhere as ‘Jetha Maharaj’…!
Following these divine blessings of Purushottam Narayan, Goddess Saraswati truly took abode upon Jetha Maharaj’s tongue! In a remarkably captivating and sweet style, he began discoursing upon the divine glories and powers (aishwarya) of Shri Hari, the Shri Ramcharitmanas, and the Shrimad Bhagavatam across the surrounding villages. To neighboring villages around Gondal such as Mengani, Makhavad, Khambha, Kangashiyali, Vagudad, and others, Gurudev Gunatitanand Swami, Balmukunddas Swami, and other senior sadgurus, as well as Brahmachari Achintyanandji and Shantanandji, frequently visited Gondal. Even the royal court of Gondal would humbly visit the mandir without pride to take darshan and listen to spiritual discourses. Darbar Shri Manbha Bapu of Mengani and Darbar Jibhai of Lodhika held special love and reverence for Jetha Maharaj; recognizing him as a recipient of Shri Hari’s supreme grace, they cared for his sustenance, grain, and clothing with profound devotion and honor.
- From Shri Harililamrut Kalash 1, Vishram 7…
🙏