એકસમયે શ્રીહરિ ગઢપુર દરબારગઢમાં લીંબતરૂં તળે સભા કરીને વિરાજમાન હતા અને ગામ સરધારથી હસનભાઇ તથા નાથાને તેની માં પોઠિયા ઉપર છાલકામાં બેસાડી ને ગઢપુર લાવ્યાં.
Gujarati
સરધારના હસનભાઇ અને નાથાનો પ્રસંગ
એકસમયે શ્રીહરિ ગઢપુર દરબારગઢમાં લીંબતરૂં તળે સભા કરીને વિરાજમાન હતા અને ગામ સરધારથી હસનભાઇ તથા નાથાને તેની માં પોઠિયા ઉપર છાલકામાં(પોઠિયા ઉપર નાંખવાની બે પાંસિયાવાળી ખુલ્લી ગુણ) બેસાડી ને ગઢપુર લાવ્યાં. દરબારગઢમાં આવીને પોઠિયા ઉપરથી છાલકું હેઠું ઉતાર્યું. તેમાંથી બન્ને ભાઈને બહાર કાઢ્યા. તે સમયે નાના એવા હસનભાઈ તો આઠવંકા હતા ને તેનો ભાઈ નાથો મૂંગો હતો. બંને નાના બાળકોને જોઈને સદગુરુ બ્રહ્માનંદસ્વામી બોલ્યા શ્રીહરિ પ્રત્યે કાંક સુચિતાર્થ કરતા થકા હાથ જોડીને જે, હે મહારાજ..! મૂકં કરોતિ વાચાલં પંગું લંઘયતે ગિરિમ્ ..! યત્કૃપા તમહં વંદે પરમાનંદં માધવમ્..!!
કરુણાવત્સલ એવા શ્રીહરિએ ઢોલીયે ઉભા થઇને મોટા હસનભાઈના બે પગ ઉપર પોતાના બે પગ ના અંગૂઠાને દબાવીને ડોક ઝાલીને અધ્ધર ખેંચ્યો. અને જરાક પીઠ ઉપરથી ધક્કો માર્યો એટલે તુંરત જ હસનભાઈ ના તો ખોડ્યખાંપણ તો અંગો માંથી જાણે તમામ જતી રહી અને એતો ચાલવા મંડયા, શ્રીજીમહારાજે સભામાં કાઠીદરબારો અને પાર્ષદો બેઠા હતા એમને બેઠા જે, “એક ચકલી ઝાલો ને નાથાનું મોં ઉઘાડીને અંદર ચકલી બોલાવો. ” પછી કાઠીદરબારો એ ફળિયામાંથી એક ચકલી ઝાલીને નાથાનું મોઢું ફાડીને અંદર ચકલી બોલાવી, એટલે નાથો તુંરત જ બોલવા લાગ્યો. હસનભાઇ ની માં નો તો હરખ નો પાર ન રહ્યો અને શ્રીહરિને હાથ જોડીને બોલ્યા જે “હે મહારાજ, આપતો કૃપાનિધાન અને ગરિબનવાઝ છોવ, આ મારા બંને દિકરાઓને આપની સેવામાં રાખો..” શ્રીજીમહારાજે બેઉને પુર્વજન્મના મુમુક્ષુ ઓ જાણીને દાદાખાચર ને કહ્યુ જે “આમને વાડીએ સેવામાં રાખજો..!” પછી બન્ને ભાઈ વાડીએ નાની મોટી એનાથી બનતી સેવાઓ કરવા મંડ્યા.
એકવખત હસનભાઈ એકાદશી રહ્યા હતા અને સાંજ વખતે ભૂખ બહુ જ લાગી તે મોટીબા પાસે આવીને કહ્યું જે, “બા ! મને ફરાળ આપો, મને બહુ જ ભૂખ લાગી છે.” ત્યારે મોટીબા કહે, “ હસન, ફરાળ તો તૈયાર નથી, પણ આ કોઠીમાં ચણા છે, તે શેકીને ખા !” એટલે હસનભાઇએ ચણાને ઠીંબડી(ભાંગેલ માટીના ઘડાનો નીચેનો અડધો ભાગ)માં નાંખી ઉપર દેવતા મૂક્યો અને વાસુદેવનારાયણના ઓરડાની ઓસરીએ બેસીને ચણા શેકતા હતા. તે વખતે મહારાજ લક્ષ્મીવાડીથી દરબારમાં આવ્યા અને ચોપદાર પાર્ષદ દરબારગઢની ડેલીને છડી બોલ્યા એ સુણીને હસનભાઈને મહારાજની બીક લાગી જે, “જો મને એકાદશીના દિવસે ચણા શેકીને ખાતા મહારાજ ભાળશે તો મને ખિજાશે.’ એમ જાણી પોતે ઠીંબડી ને ગાભામાં લઇને ત્યાંથી ભાગ્યા. તે હાથમાંથી ચણાની ઠીબડી પડી ગઈ ને ફળીમાં દેવતા તથા ચણા વેરાઈ ગયા. બરાબર એજ વખતે શ્રીહરિ દરબારગઢમાં લીંબતરુ પાસે થી અક્ષરઓરડીએ જતા ઓસરી પાસે પધાર્યા. શ્રીહરિએ ચણા અને દેવતાઓ ફળીમાં વેરાયેલા ભાળીને મોટીબાને પૂછયું જે, “આ ચણા કોણે ઢોળ્યા છે ?” તે સુણીને મોટીબા કહે, “મહારાજ ! હસન ભૂખ્યો થયો હતો, તે ફરાળ માટે ચણા શેક્તો હતો. તે તમે આવ્યા એટલે બીકનો માર્યો ભાગી ગયો”. ત્યારે શ્રીજીમહારાજ પાર્ષદોને કહે, “કોઇ બોલાવો હસનને !” એટલે પાર્ષદોએ વાડામાં હસનભાઈ જ્યાં સંતાણા હતા ત્યાંથી બોલાવ્યાં.
હસનભાઇ તો શ્રીજીમહારાજ પાસે હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા, તે થરથર શરીર ધ્રૂજતું હતું. મહારાજ કહે, “હસન ! કેમ ફળીયામાં ચણા ઢોળ્યા ?” હસનભાઈ કહે, “મહારાજ ! આજે એકાદશી હું રહ્યો છવ તે બવ ભૂખ લાગી હતી તે સારું ફરાળ માટે ચણા શેકતો હતો. તે તમારા આહીં આવવાથી હું ભાગ્યો.” ત્યારે ભકતવત્સલ શ્રીહરિકહે, “જા, હવેથી તું એકટાણું કરજે, પણ એકાદશી જરુર કરજે.”
એક વખત ગઢડામાં હસનભાઈએ તમાકુનો વેપાર કર્યો હતો. તેમાં પોતાને ખોટ જાય એમ જણાયું, એટલે એમણે રામચંદ્ર નામે ગામ રુંવાદના બ્રાહ્મણ હતા તેને કહ્યું જે, “આ તમાકુના વેપારમાં હાંસલ(નફો) બહુ આવે તેમ છે. માટે ગાડીઓ ભરી સરધાર વેચવા જાઓ. વખતે દિવસે ગાડાં ભરી હસનભાઈએ રામચંદ્રને સરધાર મોકલ્યા. એ દિવસે શ્રીજીમહારાજ સવારમાં નાઈ-ધોઈ પૂજા કરવા બેઠા. એટલે શ્રીજીમહારાજ કહે, “રામચંદ્ર ક્યાં ?” એ સુણીને કોઈએ કહ્યું જે, “એને તો તમાકું વેચવા મોકલ્યા.” શ્રીહરિ કહે કે “રામચંદ્રવિપ્ર તો રોજ અમારી પાસે વિષ્ણુસહસનો પાઠ કરતા હતા અને તેને ત્યાં ક્યાં મોકલ્યા ? અને ગધેડાનો ભાર ગાય પાસે ક્યાં ઉપડાવ્યો ? માટે બે અસવાર તુરંત જ જઈ એને પાછા વાળો.” પછી બે અસવાર જઈ રામચંદ્ર વિપ્રને રસ્તેથી પાછા વાળી આવ્યા. એ દિવસે શ્રીજીમહારાજે હસનભાઈને બોલાવીને કહ્યું જે, “લાભ રહે તોય તારે ને ખોટ જાય તોય તારે માથે.” આ રામચંદ્ર અને રત્નેશ્વર વિપ્રબંધુઓ તથા તેનાં માતુશ્રી, ત્રણેય જણ પોતાના ગામનો ત્યાગ કરી શ્રીજીમહારાજની સેવા કરવા સારું ગઢપુર આવેલ હતાં અને રામચંદ્ર શ્રીજીમહારાજ સવારમાં પૂજા કરવા બેસે ત્યારે વિષ્ણુસહસનો પાઠ કરતા. પછે બન્ને ભાઈઓ શ્રીહરિ પાસે દિક્ષા ગ્રહણ કરીને બ્રહ્મચારી થયા. તે રામચંદ્રનું નામ પુરુષોત્તમાનંદ પાડ્યું અને રત્નેશ્વરનું નામ ગોવિંદાનંદ બ્રહ્મચારી પાડ્યું હતું.
હસનભાઈએ એક વખત ગઢપુરમાં વેપાર કર્યો હતો અને તેમાં ખોટ જાય તેવું જણાયું. એ વખતે શ્રીજીમહારાજે ગઢપુર ગામમાં સાદ પડાવ્યો જે, “જેને હસન પાસે લેણું હોય તો સુખેથી લેશો, પણ દાદા ખાચરને ને હસનને કાંઈ લેવા-દેવા નથી.” એવો સાદ પડાવ્યો. આ સુણીને હસનભાઈ ને માંઠું લાગતા વળતે દિવસે વહેલા ઊઠીને ભાવનગર જતા રહ્યા અને વહાણમાં બેસી સુરત ઊતર્યા અને સુરતમાં ગુરુદેવ ગોપાળાનંદસ્વામી હતા તેમનાં દર્શને ગયા. ગોપાળાનંદસ્વામીએ હસનભાઇને એકાએક આવેલા જોઇને પૂછ્યું, “હસનભાઈ ! અહીં કેવા ?” હસનભાઈ કહે, “ગઢપુરમાં શ્રીજીમહારાજે મારી લાજ લીધી. ” સ્વામી કહે, “હવે ક્યાં જાશો ?” હસનભાઈ કહે, “મુંબઈ જઈશ અને ગર્વનરને મળીશ અને ગઢપુરનું પરગણું ઈજારે લાવીશ. પછે ગઢડાની બજારમાં ઘોડાગાડીએ બેસીને જ્યારે નીકળું અને ગઢડાનું મહાજન મને સલામ ભરે, ત્યારે મારી લાજ રહે.” સ્વામી કહે, “ગઢડામાં તારી લાજ જેણે લીધી, તેને તમે શું જાણો છો ?” હસનભાઈ કહે, “શ્રીજીમહારાજને તો હું ભગવાન જાણું છું.” સ્વામી કહે, “ગર્વનરનું અંતઃકરણ ફેરવી નાંખશે, તો તમે શું કરશો ?” ત્યારે હસનભાઈ ને પોતાની ભૂલ્ય સમજાણી અને સ્વામી પાસે દિલગીર થતા થકા રડી પડ્યા ને કહે, “સ્વામી ! હવે તમે કહો તેમ કરું.” ત્યારે ધિરગંભીર એવા ગોપાળાનંદ સ્વામી એમના જીવનું ભલું ઇચ્છીને એમને વડતાલ તેડી ગયા અને ત્યાંના કોઠારી કર્યા હતા.
આ હસનભાઇ એકવખતે અમરેલી તરફ ગયા હતા એ વખતે એમણે મુર્તિઓ વેચવા વાળાના ગાડા ભાળ્યા હતા, જે ગઢપુર આવીને શ્રીજીમહારાજ ને વાત કરી. બીજેદિવસે શ્રીજીમહારાજે એ મુર્તિઓના ગાડા ગઢપુર તેડાવીને એક કાલભૈરવ ની મુર્તિ હતી એ સીવાય બધીય લીધી. કાલભૈરવની મુર્તી ઉપર હાથ મેલીને આશીર્વાદ દીધા અને કહ્યુ કે આ દેવ પવિત્ર રહેશે. જે હાલ પાલીતાણા ના કાળભૈરવ મંદિર માં બિરાજમાન છે. બીજી સર્વે મુર્તિઓ શ્રીહરિએ એ મુર્તિકાર પાસેથી ખરીદ કરીને પોતાના સ્વહસ્તે દાદાખાચરના દરબારગઢમાં પધરાવી હતી.
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણીમાંથી….
🙇🏻♂️🙏
Hindi
सरधार के हसनभाई और नाथा का प्रसंग
एक समय श्रीहरि गढ़पुर के दरबारगढ़ में नीम के वृक्ष (लिंबतरु) के नीचे सभा लगाकर विराजमान थे। उस समय सरधार गाँव से हसनभाई और नाथा की माताजी अपने दोनों पुत्रों को एक बैल पर छालका (बोरी या टोकरी) में बैठाकर गढ़पुर लाईं। दरबारगढ़ में पहुँचकर बैल पर से छालका नीचे उतारा और दोनों भाइयों को बाहर निकाला। उस समय बालक हसनभाई अष्टावक्र (आठ अंगों से विकलांग) थे और उनका छोटा भाई नाथा मूक (गूँगा) था। दोनों दुर्बल बालकों को देखकर सद्गुरु ब्रह्मानंद स्वामी ने हाथ जोड़कर श्रीहरि से प्रार्थना करते हुए श्लोक कहा:
मूकं करोति वाचालं पङ्गुं लङ्घयते गिरिम्। यत्कृपा तमहं वन्दे परमानन्दं माधवम्॥
भक्तवत्सल और कृपानिधान श्रीहरि ढोलिए से उठकर खड़े हुए। उन्होंने बड़े भाई हसनभाई के दोनों पैरों के अँगूठों पर अपने चरणकमलों के अँगूठे दबाए, उनकी गर्दन पकड़कर ऊपर खींची और पीठ पर हलका सा थपकी-धक्का दिया। ऐसा करते ही हसनभाई के शरीर की सारी विकृतियाँ और खोट तत्क्षण दूर हो गईं और वे सीधे खड़े होकर चलने लगे! इसके बाद श्रीजी महाराज ने सभा में बैठे काठी दरबारों और पार्षदों से कहा, “आँगन से एक चिड़िया (गौरैया) पकड़ लाओ और नाथा का मुख खोलकर उसके मुख में चिड़िया से चहचहाहट करवाओ।” काठी दरबारों ने तुरंत आँगन से एक चिड़िया पकड़ी और नाथा का मुख खोलकर उसके भीतर चिड़िया को बुलवाया। चिड़िया के चहकते ही नाथा भी तत्क्षण स्पष्ट बोलने लगा! अपने दोनों पुत्रों को स्वस्थ और निरोग देखकर हसनभाई की माता के आनंद का पार न रहा। उन्होंने हाथ जोड़कर श्रीहरि से विनती की, “हे महाराज! आप तो कृपानिधान और ग़रीबनिवाज़ हैं। मेरे इन दोनों पुत्रों को आप अपनी सेवा में रख लीजिए।” श्रीजी महाराज ने दोनों बालकों को पूर्वजन्म का मुमुक्षु जानकर दादा खाचर से कहा, “इन्हें वाड़ी (बाड़ी/खेत) में सेवा में रख लीजिए।” तदुपरांत दोनों भाई वाड़ी में रहकर अपनी सामर्थ्यानुसार छोटी-बड़ी सेवा करने लगे।
एक बार हसनभाई ने एकादशी का व्रत रखा था। शाम के समय उन्हें तीव्र भूख लगी, तो वे मोटीबा के पास जाकर बोले, “बा! मुझे फलाहार दीजिए, मुझे बहुत भूख लगी है।” मोटीबा ने कहा, “हसन! फलाहार तो अभी तैयार नहीं है, परंतु इस कोठी में चने रखे हैं, उन्हें भूनकर खा लो।” हसनभाई ने चनों को ठींबड़ी (फूटे हुए मटके का निचला टुकड़ा) में डालकर ऊपर अंगारे रखे और वासुदेव नारायण के कक्ष की ओसरी (बरामदे) में बैठकर चने भूनने लगे। उसी समय महाराज लक्ष्मीवाड़ी से दरबारगढ़ में पधारे। जब द्वार पर चोपदार पार्षद ने छड़ी पुकारी, तो यह सुनकर हसनभाई डर गए कि ‘यदि महाराज ने मुझे एकादशी के दिन चने भूनकर खाते देख लिया, तो वे अत्यंत अप्रसन्न होंगे।’ भयभीत होकर वे ठींबड़ी को कपड़े में लपेटकर भागने लगे। हड़बड़ाहट में उनके हाथ से ठींबड़ी गिर पड़ी और सारे चने तथा अंगारे आँगन में बिखर गए। ठीक उसी समय श्रीहरि लिंबतरु के पास से अक्षर ओरी की ओर पधार रहे थे। आँगन में चने और अंगारे बिखरे देखकर श्रीहरि ने मोटीबा से पूछा, “यह चने किसने बिखेरे हैं?” मोटीबा ने कहा, “महाराज! हसन को बहुत भूख लगी थी, इसलिए वह फलाहार हेतु चने भून रहा था। आपके आने की आहट पाकर वह भय के मारे भाग गया।” तब श्रीजी महाराज ने पार्षदों से कहा, “जाओ, कोई हसन को बुलाकर लाओ।” पार्षद बाड़े से हसनभाई को, जहाँ वे छिपे थे, ढूँढकर ले आए।
हसनभाई हाथ जोड़कर श्रीजी महाराज के सम्मुख थर-थर काँपते हुए खड़े हो गए। महाराज ने पूछा, “हसन! आँगन में चने क्यों बिखेर दिए?” हसनभाई ने विनम्रता से कहा, “महाराज! आज मेरा एकादशी का व्रत था और मुझे बहुत भूख लगी थी, इसलिए फलाहार के लिए चने भून रहा था। आपको आते देखकर मैं डरकर भाग गया।” तब भक्तवत्सल श्रीहरि ने स्नेहपूर्वक कहा, “जाओ, आगे से तुम एकादशी के दिन एक समय भोजन (एकटाणा) कर लिया करना, परंतु एकादशी का व्रत अवश्य करना।”
एक बार गढ़डा में हसनभाई ने तंबाकू का व्यापार किया। जब उन्हें लगा कि इस व्यापार में घाटा हो सकता है, तो उन्होंने रुंवाद गाँव के रामचंद्र नामक ब्राह्मण से कहा, “इस तंबाकू के व्यापार में बहुत लाभ होने की संभावना है। अतः गाड़ियाँ भरकर सरधार बेचने जाओ।” हसनभाई ने गाड़ियाँ भरकर रामचंद्र विप्र को सरधार भेज दिया। उस दिन प्रातः श्रीजी महाराज स्नान-ध्यान कर पूजा करने बैठे, तो उन्होंने पूछा, “रामचंद्र कहाँ हैं?” किसी ने उत्तर दिया, “उन्हें तो हसनभाई ने तंबाकू बेचने भेजा है।” श्रीहरि ने कहा, “रामचंद्र विप्र तो नित्य हमारे सम्मुख श्री विष्णुसहस्रनाम का पाठ करते थे, उन्हें वहाँ क्यों भेजा? गधे का भार गाय की पीठ पर क्यों लदवा दिया? तुरंत दो घुड़सवार भेजो और उन्हें मार्ग से वापस लौटा लाओ।” दो घुड़सवारों ने तुरंत जाकर रामचंद्र विप्र को मार्ग से ही वापस लौटा लिया। उस दिन श्रीजी महाराज ने हसनभाई को बुलाकर समझाया, “व्यापार में चाहे लाभ हो या हानि, उसका उत्तरदायित्व तुम्हारा ही रहेगा।” (यही रामचंद्र विप्र और उनके भ्राता रत्नेश्वर तथा उनकी पूज्य माताजी अपना गाँव त्यागकर श्रीजी महाराज की सेवा हेतु गढ़पुर आए थे। रामचंद्र नित्य प्रातः महाराज की पूजा के समय विष्णुसहस्रनाम का पाठ करते थे। बाद में दोनों भाइयों ने श्रीहरि से दीक्षा ग्रहण कर ब्रह्मचर्य व्रत धारण किया। रामचंद्र जी का नाम ‘पुरुषोत्तमानंद’ और रत्नेश्वर जी का नाम ‘गोविन्दानंद ब्रह्मचारी’ रखा गया।)
एक अन्य अवसर पर हसनभाई ने गढ़पुर में कोई व्यापार किया, जिसमें भारी घाटा होने की आशंका उत्पन्न हो गई। उस समय श्रीजी महाराज ने पूरे गढ़पुर में मुनादी (घोषणा) करवा दी कि, “जिस किसी का भी हसन पर कर्ज या लेन-देन हो, वह उससे सीधे वसूल कर ले; दादा खाचर अथवा दरबार का हसन से कोई संबंध नहीं है।” यह सुनकर हसनभाई को बहुत बुरा लगा। वे अगले दिन तड़के उठकर भावनगर चले गए और वहाँ से जलपोत (जहाज) में बैठकर सूरत पहुँचे। सूरत में सद्गुरुवर गोपालानंद स्वामी विराजमान थे, हसनभाई उनके दर्शन करने गए। गोपालानंद स्वामी ने उन्हें अचानक आया देखकर पूछा, “हसनभाई! यहाँ कैसे आना हुआ?” हसनभाई ने दुखी होकर कहा, “गढ़पुर में श्रीजी महाराज ने मेरी प्रतिष्ठा (लाज) नहीं रखी।” स्वामी ने पूछा, “अब आगे कहाँ जाओगे?” हसनभाई ने कहा, “मैं मुंबई जाऊँगा और वहाँ के गवर्नर से मिलकर गढ़पुर का परगना पट्टे (इज़ारे) पर ले लूँगा। फिर जब मैं घोड़ागाड़ी में बैठकर गढ़डा के बाज़ार से निकलूँगा और गढ़डा का महाजन मुझे झुककर सलाम करेगा, तब मेरी प्रतिष्ठा लौटेगी।” स्वामी ने अत्यंत गंभीरता से पूछा, “गढ़डा में जिसने तुम्हारी लाज ली, तुम उन्हें क्या मानते हो?” हसनभाई बोले, “श्रीजी महाराज को तो मैं साक्षात पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान मानता हूँ।” स्वामी ने मुस्कुराते हुए कहा, “यदि वे अंतर्यामी भगवान गवर्नर का अंतःकरण ही पलट देंगे, तब तुम क्या करोगे?” स्वामी के इस वचन से हसनभाई का मोहभंग हो गया, उन्हें अपनी भूल का अहसास हुआ और वे पश्चाताप करते हुए स्वामी के चरणों में रो पड़े। वे बोले, “स्वामी! अब आप जैसा कहेंगे, मैं वैसा ही करूँगा।” तब परम ज्ञानी व गंभीर गोपालानंद स्वामी ने उनके जीव का कल्याण विचारकर उन्हें अपने साथ वड़ताल ले गए और वहाँ का कोठारी नियुक्त कर दिया।
यही हसनभाई एक बार अमरेली की ओर गए थे, जहाँ उन्होंने देवमूर्तियों से भरी कुछ गाड़ियाँ देखीं। गढ़पुर लौटकर उन्होंने श्रीजी महाराज को यह बात बताई। अगले दिन श्रीजी महाराज ने उन मूर्तियों की गाड़ियों को गढ़पुर बुलवाया और एक कालभैरव की मूर्ति को छोड़कर शेष सभी मूर्तियाँ खरीद लीं। कालभैरव की मूर्ति पर श्रीहरि ने अपना वरदहस्त रखकर आशीर्वाद दिया और कहा कि यह देव सदा पवित्र और पूज्य रहेंगे (जो मूर्ति वर्तमान में पालिताना के कालभैरव मंदिर में विराजमान है)। अन्य सभी मूर्तियों को श्रीहरि ने मूर्तिकार से क्रय करके अपने श्रीहस्तों से दादा खाचर के दरबारगढ़ में प्रतिष्ठित व पधराया।
- श्रीहरिचरित्रचिंतामणि से….
🙏
English
The Divine Episodes of Hasanbhai and Natho of Sardhar
Once, Shri Hari was seated under the sacred neem tree (Limbataru) in the Darbargadh of Gadhpur, gracing a divine assembly. At that time, a mother from the village of Sardhar arrived in Gadhpur, carrying her two young sons, Hasanbhai and Natho, in a pair of pack-saddle baskets (chhalaka) balanced on a bullock. Upon reaching the Darbargadh, she unloaded the baskets and helped both boys out. Hasanbhai was afflicted with eightfold physical deformities (severely crippled), while his younger brother Natho was mute. Seeing the plight of the two small children, Sadguru Brahmanand Swami folded his hands before Shri Hari and reverently recited:
Mūkaṁ karoti vācālaṁ paṅguṁ laṅghayate girim | Yat-kṛpā tam-ahaṁ vande paramānandaṁ mādhavam ||
Filled with boundless compassion, Bhaktavatsal Shri Hari stood up from His cot. He placed His holy big toes upon Hasanbhai’s feet, held his neck, pulled him upward, and gave a gentle pat on his back. Miraculously, all physical deformities vanished from Hasanbhai’s body at once, and he began walking effortlessly! Shriji Maharaj then turned to the Kathi darbars and parshads seated in the assembly and commanded, “Catch a sparrow from the courtyard, open Natho’s mouth, and make the sparrow chirp inside it.” The Kathi darbars caught a sparrow from the courtyard, opened Natho’s mouth, and had the sparrow chirp. Instantly, Natho began speaking clearly! Overjoyed beyond measure, their mother folded her hands before Shri Hari and prayed with tears of gratitude, “O Maharaj! You are the ocean of mercy and the protector of the humble (Garib-nawaz). Please accept both my sons into Your holy service.” Recognizing the two souls as spiritual seekers from their past lives, Shriji Maharaj instructed Dada Khachar, “Keep them engaged in service at the farm (vadi).” From then on, both brothers began performing various humble devotional services at the farm.
Once, Hasanbhai observed the fast of Ekadashi. Toward evening, overwhelmed by intense hunger, he went to Motiba and pleaded, “Ba! Please give me some faral (fasting food); I am extremely hungry.” Motiba replied, “Hasan, faral is not ready right now, but there are chickpeas (chana) in the granary; roast and eat them.” Hasanbhai placed the chickpeas into a thimbdi (a broken earthenware pot piece), placed burning embers over it, and sat on the veranda outside Vasudev Narayan’s chamber to roast them. Just then, Maharaj returned to the Darbargadh from Lakshmi Vadi. Hearing the herald (chopdar) announce Maharaj’s arrival at the gate, Hasanbhai panicked, thinking, ‘If Maharaj sees me roasting and eating chickpeas on Ekadashi, He will be very displeased with me.’ Trembling with fear, he wrapped the hot thimbdi in a cloth and tried to run away. In his haste, the container slipped from his hands, scattering hot embers and roasted chickpeas all over the courtyard. At that exact moment, Shri Hari walked past the neem tree toward the Akshar Ordi. Seeing the chickpeas and embers strewn across the courtyard, Shri Hari asked Motiba, “Who spilled these chickpeas here?” Motiba explained, “Maharaj! Hasan was very hungry and was roasting chickpeas for his fast. Hearing Your arrival, he ran away out of fear.” Shriji Maharaj instructed His parshads, “Someone go call Hasan!” The parshads searched and brought Hasanbhai from the backyard where he was hiding.
Hasanbhai stood before Shriji Maharaj with folded hands, his entire body trembling with fear. Maharaj asked gently, “Hasan! Why did you scatter the chickpeas in the courtyard?” Hasanbhai answered timidly, “Maharaj! I was fasting for Ekadashi today and felt terribly hungry, so I was roasting chickpeas for faral. When You arrived, I fled in fright.” Hearing this, compassionate Shri Hari said lovingly, “Go, from now on you may have one simple meal (ektanu) on fasting days, but be sure to always observe Ekadashi.”
On another occasion in Gadhada, Hasanbhai engaged in the tobacco trade. Anticipating a financial loss, he approached a Brahmin named Ramchandra from the village of Runvad and said, “There is immense profit to be made in this tobacco trade. Load the bullock carts and go sell it in Sardhar.” Hasanbhai sent Ramchandra to Sardhar with carts laden with tobacco. That morning, after bathing, Shriji Maharaj sat down for His morning puja and inquired, “Where is Ramchandra?” Someone informed Him, “He has been sent to sell tobacco.” Shri Hari remarked, “Ramchandra Vipra used to recite the sacred Vishnu Sahasranama before Us daily; why was he sent there? Why make a cow carry the heavy load meant for a donkey? Send two horsemen immediately and call him back.” The two riders hurried after him and brought Ramchandra Vipra back from the road. That day, Shriji Maharaj summoned Hasanbhai and instructed him, “Whether there is profit or loss, the responsibility rests entirely upon your own shoulders.” (This Ramchandra, his brother Ratneshwar, and their mother had renounced their village to come to Gadhpur to serve Shriji Maharaj. Ramchandra recited the Vishnu Sahasranama every morning while Shriji Maharaj performed His puja. Later, both brothers received initiation from Shri Hari and became sadhus in the Brahmachari order. Ramchandra was initiated as Purushottamanand, while Ratneshwar was named Govindanand Brahmachari.)
At another time, Hasanbhai entered into a business venture in Gadhpur and incurred heavy debts. Shriji Maharaj had a public announcement made across Gadhpur: “Whoever has claims or dues against Hasan may collect them directly from him; Dada Khachar has no connection whatsoever with Hasan’s dealings.” Feeling deeply wounded by this public announcement, Hasanbhai arose early the next morning, left for Bhavnagar, boarded a vessel to Surat, and visited Sadguru Gopalanand Swami. Seeing him arrive unexpectedly, Gopalanand Swami asked, “Hasanbhai! What brings you here?” Hasanbhai lamented, “Shriji Maharaj ruined my honor in Gadhpur.” Swami asked, “Where do you intend to go now?” Hasanbhai declared, “I will go to Mumbai, meet the British Governor, and take the revenue lease (ijara) of the Gadhpur territory. Then, when I ride through the bazaars of Gadhada in a horse-drawn carriage and the prominent merchants (mahajan) bow and salute me, my lost honor will be restored!” Swami asked profoundly, “The One who stripped your pride in Gadhada—who do you know Him to be?” Hasanbhai replied, “I know Shriji Maharaj to be the Supreme Lord Himself.” Swami smiled and asked, “And if He changes the very heart and mind of the Governor, what will you do then?” Instantly, Hasanbhai realized his grave mistake. He broke down in tears of deep remorse at Swami’s feet and pleaded, “Swami! I will now do whatever you command.” Wishing for the spiritual welfare of his soul, the grave and serene Gopalanand Swami took Hasanbhai to Vadtal and appointed him as the Kothari of the mandir.
On yet another occasion, Hasanbhai had traveled toward Amreli, where he spotted carts carrying sacred murtis (deity idols) for sale. Returning to Gadhpur, he mentioned this to Shriji Maharaj. The next day, Shriji Maharaj had all the carts brought to Gadhpur and purchased all the murtis, except for one murti of Kaal Bhairav. Shri Hari placed His divine hand upon the Kaal Bhairav murti, blessed it, and declared that this deity would always remain holy and worshipped (this murti is presently enshrined in the Kaal Bhairav temple in Palitana). All the other murtis were bought by Shri Hari from the sculptor and personally installed by His own holy hands in Dada Khachar’s Darbargadh.
- From Shri Hari Charitra Chintamani…
🙏