બગસરાના સથવારા મુક્તરાજ મેપા ભગતનું અદ્ભુત અક્ષરધામગમન, ભાઈ વેલા સાથેના અબોલા છોડી ક્ષમાયાચના, પોષ મહિનાની ટાઢમાં મહારાજને કરેલી વિનંતી અને બ્રહ્માનંદ સ્વામીના પ્રભાતી કીર્તનનું સ્મરણ.
ગામ બગસરામાં સદ્ગુરુ કૃપાનંદ સ્વામી અને ગુરુદેવ ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના પાવન સત્સંગથી અનેક પરિવારો સત્સંગી થયા હતા. તેમાં સથવારા કુટુંબના મુક્તરાજ વેલાભાઈ અને તેમના ભાઈ મેપાભાઈ મુખ્ય હતા. તેઓ આર્થિક રીતે સાધારણ સ્થિતિના હતા અને શાકભાજીની ખેતી કરતા હતા. તેઓ ગઢપુર લક્ષ્મીવાડીમાં શ્રીજીમહારાજ માટે શાકભાજી વાવવા ઉત્તમ બિયારણો પ્રેમપૂર્વક પહોંચાડતા અને મહારાજના પરમ રાજીપાનું પાત્ર બન્યા હતા.
એક સમયે બગસરામાં ભક્તરાજ મેપાભગતને શરીરે મંદવાડ ઘણો વધી ગયો. અંતકાળ નજીક જાણી પરિવારજનો અને સગાંવહાલાં તેમની પથારી પાસે ભેગાં થયાં. તે વખતે મેપાભગતને શ્રીજીમહારાજનાં દિવ્ય દર્શન થયાં. શ્રીહરિ માણકી ઘોડી પર સવાર થઈને સંતો સહિત પધાર્યા હતા! મેપાભગતે સ્વજનોને કહ્યું, “જુઓ, શ્રીજીમહારાજ માણકીએ ચડીને સંતો સાથે મને તેડવા આવ્યા છે અને મારે એમની સાથે અક્ષરધામમાં જવું છે. માટે મારા ભાઈ વેલાને બોલાવો; તેની સાથે મારે અબોલા (અણબનાવ) છે, તે આજ ધામમાં જતાં પહેલાં મારે પૂરા કરવા છે અને ક્ષમા માંગવી છે.”
પરિવારજનો વેલાભાઈને બોલાવી લાવ્યા. મેપાભગતે બે હાથ જોડી ગદ્ગદ કંઠે કહ્યું, “હે ભાઈ ! જય શ્રી સ્વામિનારાયણ… આજથી અબોલા છોડ્યા, બોલ્યું-ચાલ્યું માફ કરજો. મારે આજે શ્રીહરિ સાથે અક્ષરધામમાં સિધાવવું છે.” ત્યારે વેલાભગતે કહ્યું, “ભાઈ ! દેહ છોડવો કાંઈ તારા હાથમાં છે ? તેની શું કોઈ નિશાની છે ?” મેપાભાઈએ કહ્યું, “આ સાક્ષાત્ શ્રીજીમહારાજ અને સંતો પધાર્યા છે તે જ સાચી નિશાની છે!”
વેલાભગતે વિચાર્યું કે જો મહારાજ ખરેખર આવ્યા હોય તો મારી વાત પણ સાંભળે. તેમણે કહ્યું, “ભાઈ ! પોષ મહિનાની કડકડતી ટાઢ છે, માટે સવાર સુધી તારો દેહ રહે એવી શ્રીજીમહારાજ આગળ માંગણી કર.” મેપાભગતે તુરંત શ્રીહરિ આગળ પ્રાર્થના કરી, “હે મહારાજ ! આપ મને સવારે તેડવા પધારજો.” ભક્તવત્સલ શ્રીજીમહારાજે હસતાં હસતાં કહ્યું, “ભલે, સવારે આવીશું,” એમ કહી અંતર્ધાન થયા.
મેપાભગતે સ્વજનોને વાળુ કરીને સૂઈ જવા કહ્યું. રાત્રે તેમની પત્નીએ કહ્યું, “તમે સંસાર કે અમારો લેશમાત્ર વિચાર કરશો નહીં, હું મહેનત-મજૂરી કરીને બાળકોનું પાલન કરીશ. આપ કેવળ શ્રીહરિની મૂર્તિનું ધ્યાન ધરજો.” સવારે સર્વે સંબંધીઓ જાગીને એકઠા થયા. તે વખતે મેપાભગત બોલ્યા, “ઓય રે માડી રે માડી!” ત્યારે ભાઈ વેલાભગતે કહ્યું, “ભાઈ ! અંતકાળે આમ કેમ બોલો છો ? અત્યારે તો સ્વામિનારાયણ ભગવાનનું નામ લેવાય!”
ત્યારે મેપાભગતે સ્પષ્ટતા કરતાં કહ્યું, “ભાઈ ! હું પણ ભગવાનને જ સંભારું છું. સદ્ગુરુ બ્રહ્માનંદ સ્વામીએ પ્રભાતી કીર્તનમાં ગાયું છે ને: ‘ભરી સભામાં ભૂધરજી તમે, થયા છો મારી માડી રે…’ એ પદને યાદ કરીને હું મારા ઇષ્ટદેવ પ્રભુને માવતર માનીને સંભારું છું!” આવું ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક અનુસંધાન રાખતાં રાખતાં મેપાભગતે શ્રીહરિનાં દર્શન કરતાં દેહ છોડ્યો અને પ્રભુ સાથે અક્ષરધામમાં સિધાવ્યા.
સદ્ગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ શ્રીભક્તચિંતામણીના પ્રકરણ ૧૧૪ની કડી ૪-૫માં બગસરાના ભક્તોનું સ્મરણ કરતાં લખ્યું છે: બહુ ભક્ત બગસરે ગામ, કોળી હરિપાલ સુતરામ..! રૈયો કાનો ભગો ઉકો રાણો, ભક્ત સંધો ભગો કૃષ્ણ જાણો..!! ભક્ત વેલો મેપો જોધો જન, કુરજી હરજી એ પાવન..! દેવશી આદિ દૈ સતવારા, ભક્ત નાઇ રાજો માવો સારા..!!
Hindi
बगसरा के मुक्तराज मेपा भगत सथवारा का अक्षरधाम गमन और भाई वेला के साथ समाधान
बगसरा गांव में सद्गुरु कृपानंद स्वामी और गुणातीतानंद स्वामी के पावन सत्संग से अनेक सत्संगी परिवार जुड़े थे, जिनमें सथवारा परिवार के वेलाभाई और उनके भाई मेपाभाई प्रमुख थे। वे साधारण किसान थे और साग-भाजी की खेती करते थे। गढपुर की लक्ष्मीवाड़ी में श्रीजीमहाराज के लिए सब्जियां उगाने हेतु वे उत्तम बीज प्रेमपूर्वक पहुंचाते थे।
एक समय बगसरा में भक्तराज मेपाभक्त अत्यंत अस्वस्थ हो गए। अंतिम समय जानकर परिवार के सभी लोग उनके समीप एकत्र हुए। उसी समय मेपाभक्त को श्रीजीमहाराज के प्रत्यक्ष दर्शन हुए। प्रभु माणकी घोड़ी पर सवार होकर संतों सहित पधारे थे! मेपाभक्त ने परिजनों से कहा, “देखो, महाराज माणकी पर चढ़कर संतों सहित मुझे लेने आए हैं। मेरे भाई वेला को शीघ्र बुलाओ; उससे मेरा जो मनमुटाव था, धाम जाने से पूर्व आज मुझे उससे क्षमा मांगकर सब गिले-शिकवे मिटाने हैं।”
वेलाभाई आए तो मेपाभाई ने हाथ जोड़कर कहा, “भाई ! जय स्वामिनारायण ! आज से सारा मनमुटाव समाप्त, भूल-चूक क्षमा करना। मैं प्रभु के साथ अक्षरधाम जा रहा हूं।” वेलाभाई ने कहा, “भाई ! क्या देह छोड़ना तुम्हारे हाथ में है ? इसका क्या प्रमाण है ?” मेपाभाई ने कहा, “यह साक्षात प्रभु और संतों की उपस्थिति ही प्रमाण है।”
वेलाभाई ने कहा, “पौष मास की कड़ाके की ठंड है, अतः सुबह तक रुकने की प्रार्थना महाराज से करो।” मेपाभक्त की प्रार्थना पर श्रीहरि ने हंसकर कहा, “ठीक है, हम प्रातःकाल पुनः आएंगे,” और अंतर्धान हो गए।
रात्रि में मेपाभाई की धर्मपत्नी ने कहा, “आप मेरी या बच्चों की कोई चिंता न करें, मैं मेहनत-मजदूरी करके निर्वाह कर लूंगी; आप केवल प्रभु के स्वरूप में लीन रहिए।” प्रातःकाल जब सब एकत्रित हुए, तब मेपाभक्त के मुख से निकला, “ओय रे माड़ी रे माड़ी (हे मेरी मां)!” भाई वेलाभाई ने टोका, “भाई ! अंत समय में ‘मां’ क्यों पुकारते हो ? स्वामिनारायण भगवान का स्मरण करो!”
तब मेपाभक्त ने कहा, “भाई ! मैं भी भगवान को ही पुकार रहा हूं। सद्गुरु ब्रह्मानंद स्वामी ने प्रभाती पद में गाया है—‘भरी सभामां भूधरजी tame, थया छो मारी माड़ी रे…’ (हे प्रभु ! आप ही भरी सभा में मेरी माता बने हैं)। मैं उसी पद के अनुसार अपने प्रभु को माता रूप में स्मरण कर रहा हूं!” ऐसा कहकर प्रभु की दिव्य मूर्ति में चित्त जोड़कर मेपाभक्त ने देहत्याग किया और श्रीहरि के साथ अक्षरधाम में सिधार गए।
सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी ने ‘श्रीभक्तचिंतामणि’ के ११४वें प्रकरण में बगसरा के वेलाभाई व मेपाभाई का विशेष स्मरण किया है।
English
Mepa Bhagat Sathwara of Bagasara: Departure on Manki and Reconciliation with Brother Velo
In the town of Bagasara, through the holy fellowship of Sadguru Krupanand Swami and Gunatitanand Swami, many families embraced the Satsang faith. Prominent among them were two brothers from the Sathwara farming community, Vela Bhagat and Mepa Bhagat. Though financially humble, they cultivated vegetables with great love and frequently supplied quality seeds to Gadhada for cultivating vegetables in the sacred Lakshmi Vadi for Shreeji Maharaj.
On one occasion, Mepa Bhagat fell critically ill. Recognizing his approaching end, relatives and friends gathered around his bedside. Suddenly, Mepa Bhagat was blessed with the divine vision of Shreeji Maharaj, who arrived majestically mounted upon His beloved mare Manki, accompanied by a celestial retinue of sadhus! Mepa Bhagat proclaimed to his family, “Behold! Shreeji Maharaj has arrived on Manki to escort me to Akshardham. Please call my brother Velo immediately; we have had an estranged relationship (abola), and before leaving for Akshardham, I wish to reconcile and seek his forgiveness.”
When Vela Bhagat arrived, Mepa folded his hands with tears of affection: “O brother! Jai Shree Swaminarayan! Today I set aside all grievances; please forgive whatever mistakes I may have made. Shreehari has personally arrived to take me to Akshardham.” Vela Bhagat wondered aloud, “Brother, is casting off the body so simple, like snapping a thread? What is the proof that Maharaj has arrived?” Mepa answered, “The visible presence of Maharaj and the sadhus right here is the proof!”
Vela Bhagat proposed, “The biting cold of the winter month of Posh is harsh tonight; pray to Shreeji Maharaj to delay your departure until morning.” Mepa Bhagat made the prayer, and compassionate Shreehari smiled and replied, “Very well, We shall return in the morning,” before disappearing from physical sight.
During the night, Mepa’s devoted wife reassured him: “Do not worry about me or the children; I will support the family through honest physical labor. Keep your consciousness wholly immersed in Shreeji Maharaj.” In the morning, the relatives gathered once more. As his final moments arrived, Mepa Bhagat uttered, “Oy re madi re madi (O my Mother)!” Vela Bhagat gently corrected him, “Brother! Why do you cry out for mother at this sacred hour? You should be remembering Bhagwan Swaminarayan!”
Mepa Bhagat replied with profound spiritual depth: “Brother! I am indeed remembering Bhagwan Swaminarayan! Has not Sadguru Brahmanand Swami sung in his morning hymn (prabhati): ‘Bhari sabhama bhudharji tame, thaya chho mari madi re…’ (‘O Lord of the Earth! In the full assembly, You alone became my loving mother!’)? I am calling upon Him, my true eternal Mother!” Immersed in this exalted contemplation of the Lord, Mepa Bhagat discarded his mortal frame and departed joyfully with Shreeji Maharaj to Akshardham.
Sadguru Nishkulanand Swami has commemorated Mepa Bhagat and Vela Bhagat of Bagasara in Chapter 114, verses 4-5 of the ‘Shree Bhaktachintamani’.