લીમલીના સગરામ વાઘરીનો અદભુત સદાચાર (‘ગધેડાની ગાય કરી’), ભાગવત કથાકાર શિવરામ ભટ્ટને ‘ચિત્ત વિષયમાં છે કે વિષય ચિત્તમાં?’ પ્રશ્ન અને ભટ્ટજીનું અખંડાનંદ સ્વામી બનવું.
લીમલી ગામના સગરામ વાઘરી શ્રીજીમહારાજના પરમ આશ્રિત મુક્ત હતા. એક સમયે લીમલીના દરબારે સગરામને બોલાવી પૂછ્યું: “સગરામા! તું હવે સ્વામિનારાયણિયો થયો છે; લોકો કહે છે કે સ્વામિનારાયણ ગધેડાની ગાય બનાવે છે, શું એ સાચું છે?” સગરામ ભગતે નીડર થઈને કહ્યું: “બાપુ! અમે જાતના વાઘરી, અગાઉ શિકાર કરતા અને ધર્મ-નીતિનું ભાન નહોતું. અમે ગધેડા જેવા હતા, પણ ભગવાન સ્વામિનારાયણે ચોરી, વ્યભિચાર, દારૂ, માંસ ત્યાગ કરાવી પાણી-દૂધ ગાળીને પીવાનું શીખવ્યું. અમે હવે જૂ-માંકડને પણ મારતા નથી અને બ્રાહ્મણ જેવો પવિત્ર આચાર પાળીએ છીએ! આપે અગાઉ મને જોડા મૂકવાની જગ્યાએ પણ નહોતો બેસવા દીધો, ને આજે આપના ઢોલિયા પાસે ખુરશી પર બેસાડ્યો છે—શું આ ગધેડાની ગાય કરી ન કહેવાય?” દરબાર તેમની સદાચારનિષ્ઠા જોઈ દંગ રહી ગયા!
એક સમયે લીમલીમાં ભાગવત કથા યોજાઈ, જેમાં શિયાણીના પ્રખર વિદ્વાન શિવરામ ભટ્ટ કથાકાર હતા. ગામલોકોએ કહ્યું: “ભટ્ટજી! આપની કથા સારી છે, પણ અમારા સગરામા જેવી નહીં!” ભટ્ટજીએ સગરામને સભામાં બોલાવી પ્રશ્ન પૂછવા કહ્યું. સગરામે પૂછ્યું: “મહારાજ! વિષય ચિત્તમાં રહ્યો છે કે ચિત્ત વિષયમાં રહ્યું છે?” ભટ્ટજી શાસ્ત્રોના પ્રમાણ વિચારવા લાગ્યા પણ ઉત્તર ન મળતાં બીજા દિવસે જવાબ આપવાનું વચન આપ્યું.
કથા પૂરી કરી ભટ્ટજી મારતે ઘોડે ગઢપુર દોડ્યા અને શ્રીહરિને એ જ પ્રશ્ન પૂછ્યો. શ્રીજીમહારાજે હસીને ઉત્તર આપ્યો: “ગોરમહારાજ! ચિત્ત તો મૂળ નિર્મળ છે, પરંતુ વિષયના સંગે તે વિષયી બને છે અને સારા સત્પુરુષના સંગે તે પવિત્ર બને છે!” ભટ્ટજી પાછા આવી સગરામને એ જ ઉત્તર આપ્યો. સગરામે કહ્યું: “ભટ્ટજી! આ ઉત્તર મારા ભગવાન સ્વામિનારાયણ સિવાય કોઈ ન આપી શકે; આપ ગઢપુર જઈને આવ્યા છો!” ભટ્ટજી સગરામના ચરણોમાં પડી ગયા અને સત્ય સ્વીકારી શ્રીહરિના શરણે થઈ દીક્ષા લઈ ‘અખંડાનંદ સ્વામી’ બન્યા.
- ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણના ભક્તરત્નોમાંથી…
Hindi
લીમલીમાં સગરામ વાઘરીની ગધેડામાંથી ગાય, શિવરામ ભટ્ટ અને ચિત્ત-વિષય પ્રશ્ન
लीमली ग्राम के सगराम वाघरी भगवान स्वामिनारायण के अनन्य निष्ठावान भक्त थे। लीमली के दरबार द्वारा यह पूछने पर कि क्या स्वामिनारायण गधे को गाय बना देते हैं, सगराम ने उत्तर दिया: “बापू! हम पहले मदिरा-मांसाहारी थे, पर प्रभु ने हमें पंचवर्तमान देकर ब्राह्मण जैसा पवित्र जीवन दिया। पूर्व में आप मुझे जूतों के पास भी नहीं बैठने देते थे, आज अपने पास कुर्सी पर बैठाया है—यही तो गधे को गाय बनाना है!”
लीमली में भागवत कथा वाचक शियाणी के प्रकांड विद्वान शिवराम भट्ट से सगराम ने गूढ़ प्रश्न पूछा: “विषय चित्त में रहता है या चित्त विषय में रहता है?” भट्टजी निरुत्तर हो गए और समाधान हेतु तत्काल घोड़े पर सवार होकर गढपुर पहुंचे।
श्रीहरि ने समाधान दिया: “चित्त स्वभावतः निर्मल है, किंतु कुसंग से विषयी और सत्पुरुष के संग से दिव्य बनता है!” जब भट्टजी ने अगले दिन यह उत्तर दिया, तो सगराम ने ताड़ लिया कि यह उत्तर साक्षात स्वामिनारायण भगवान का ही है। शिवराम भट्ट सगराम की भक्ति देखकर नतमस्तक हुए और प्रभु की शरण लेकर ‘अखंडानंद स्वामी’ के नाम से संन्यासी बने।
- भक्त-रत्न ग्रंथ से…
English
Limli Sagram Vaghri Shivram Bhatt
In the village of Limli lived Sagram Vaghri, an enlightened disciple of Bhagwan Swaminarayan from the underprivileged tribal strata. Once, the local chieftain summoned him, skeptically asking whether the popular adage that “Swaminarayan turns donkeys into cows” was true. Sagram replied with fearless dignity: “Bapu! Formerly we hunted animals, consumed meat and alcohol, living like coarse donkeys without moral law. But Bhagwan Swaminarayan purified our lives with sacred vows: we now filter water, harm not even a bedbug, and uphold spiritual austerity surpassing orthodox Brahmins! Previously, you wouldn’t permit me near your servant’s sandals; today, you honor me with a chair beside your cot—is this transformation of character not turning a donkey into a cow?” The ruler was left speechless.
Later, a weeklong Shrimad Bhagavata discourse was held in Limli by renowned scholar Shivram Bhatt of Shiyani. When villagers commented that Sagram’s spiritual wisdom surpassed theoretical recitations, Bhatt summoned Sagram and challenged him to pose a scriptural query. Sagram asked: “Revered pundit, does sensory desire (vishay) reside within consciousness (chitta), or does consciousness reside within sensory desire?” Flummoxed, Bhatt requested a day’s time.
Galloping on horseback to Gadhpur overnight, Bhatt presented the exact philosophical riddle to Bhagwan Swaminarayan. Omniscient Shreehari laughed gently: “O priest! The consciousness (chitta) is innately pure; however, through the association of worldly vices it becomes tainted, and through the holy association of divine satpurushas it becomes spiritually enlightened!” Returning to Limli, Bhatt delivered the answer. Sagram smiled knowingly: “Revered Bhattji, this profound answer is wholly correct, but none in this cosmos except my Lord Swaminarayan could have provided it—you have ridden straight to Gadhpur to obtain this!” Humbled to the core, Shivram Bhatt fell at Sagram’s feet, surrendered to Shreehari, and was initiated as Sadguru Akhandanand Swami!
- Extracted from Gems of Devotees of Bhagwan Swaminarayan…