એકવખતે શ્રીજીમહારાજે ધાંગન્ધ્રા ગામના હરિભકત બેચર પંચોલી અને લખીરામભાઈને બોલાવ્યા.
Gujarati
ધાંગધ્રાના બેચર પંચોલી અને શ્રીજી મહારાજની આજ્ઞા
એકવખતે શ્રીજીમહારાજે ધાંગન્ધ્રા ગામના હરિભકત બેચર પંચોલી અને લખીરામભાઈને બોલાવ્યા. બંને હરિભક્તોએ આવીને મહારાજને વિનય વચને પૂછ્યું કે, “મહારાજ, અમારું શું કામ પડ્યું ?” ત્યારે શ્રીજીમહારાજે કહ્યું, “બેચર પંચોલી, તમારે અને લખીરામભાઈ બંનેને સીથાગામ તમારા વેવાઈને ત્યાં એક પુસ્તક લેવા માટે જવાનુંછે.”
એ વખતે બેચર પંચોલી અને તેમના વેવાઈને કોઈ વ્યવહારિક બાબતે તકરાર થઈ હતી. તેથી બેચર પંચોલી અને તેમના વેવાઈની વચ્ચે થોડા સમયથી અબોલા હતા. કોઈ દિવસ એકબીજાના ઘેર પ્રસંગોપાત્ત પણ જતા નહોતા. પરંતુ બેચર પંચોલીની દૃષ્ટિ તો એકમાત્ર મહારાજના રાજીપા સામે હતી. તેથી તેમણે મહારાજ આગળ કોઈ પણ જાતની આનાકાની કર્યા વગર, આજ્ઞાને સહર્ષ સ્વીકારી લીધી. શ્રીજીમહારાજની રજા લઈ તેઓ લખીરામભાઈ સાથે ગામ સીથા ભણી ચાલ્યા.
સીથા પહોંચ્યા અને બેચર પંચોલીના વેવાઈને ત્યાં જઈ કહ્યું કે, “અમને શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાને તમારે ત્યાં પુસ્તક લેવા માટે મોકલ્યા છે, માટે આપો.” થોડીવાર તેઓ કંઈ જ બોલ્યા નહીં. પછી કહ્યું કે, “એ પુસ્તક તો મારી પાસેથી હળવદના શિવરામ જાની વાંચવા લઈ ગયા હતા એટલે એમની પાસે હશે.” બેચર પંચોલી અને લખીરામભાઈ સીથાથી સીધા જ શિવરામ જાનીને ઘરે જવા નીકળ્યા. હળવદ પહોંચી શિવરામ જાની પાસે પુસ્તકની માંગણી કરી ત્યારે શિવરામ જાનીએ કહ્યું કે, “મારી પાસે પુસ્તક છે જ નહીં. એ પુસ્તક તો મેં ક્યારનુંય તેમને હાથોહાથ સોંપી દીધું છે.” બંને હરિભક્તો ત્યાંથી પાછા સીથા આવ્યા. સીથા આવીને બેચર પંચોલીએ ફરી વખત તેમના વેવાઈને પુસ્તક આપવા વિનંતી કરી. વેવાઈએ વાતને ફેરવી નાંખી અને કહ્યું કે, “અરે.. હાં, મેં તો… એ પુસ્તક લગભગ વાંકાનેરના બ્રાહ્મણને આપ્યું હોય તેવું લાગે છે, માટે એમની પાસેથી લઈ લો.”
શ્રીજીમહારાજના રાજીપાના પ્યાસી એવા બંને હરિભક્તો ફરી પાછા ત્યાંથી સીધા વાંકાનેર ભણી ચાલ્યા. વાંકાનેર જઈ બ્રાહ્મણ હરિભક્તને પુસ્તક અંગે વાત કરી તો તેમણે પણ શિવરામ જાની જેવો જ જવાબ આપ્યો. આવો જવાબ મળવા છતાં બંનેનાં મુખારવિંદ પર હતાશા કે નિરાશાના કોઈ ભાવ ન દેખાયા. ફરી પાછા ચાલતાં-ચાલતાં સીથા ગયા અને વેવાઈ પાસે પુસ્તકની માંગણી કરી ત્યારે તેમણે કહ્યું કે, “હું તો સાવ ભૂલી જ ગયો હતો. એ પુસ્તક તો મેં મોરબીના મકનજીભાઈને લખવા માટે આપ્યું છે. એટલે લગભગ એમની પાસે જ હશે.” બંને હરિભક્તો ત્યાંથી મોરબી જવા નીકળ્યા. મોરબી પહોંચી મકનજીભાઈને ત્યાં ગયા. મકનજીભાઈએ પણ પુસ્તક પાછું આપી દીધું છે એવો જ જવાબ આપ્યો. ત્રણ-ત્રણ વારના ધક્કા થયા છતાંય રાજીપાના ભૂખ્યા એવા બંને અતિ શ્રદ્ધાવાન હરિભક્તો પાછા સીથા આવ્યા.
બેચર પંચોલીએ અને લખીરામભાઈએ વેવાઈને કહ્યું કે, “પુસ્તક અમારા માટે નહિ, પરંતુ ભગવાન સ્વામિનારાયણ માટે જોઈએ છે. જો આપવાની ઇચ્છા ન હોય તો ના પાડી દો, વાંધો નહિ, પણ હવે અમને ધક્કા ન ખવરાવો તો સારું.” ત્યારે વેવાઈએ લખીરામભાઈને એક બાજુ બોલાવ્યા અને વાત કરી કે, “પુસ્તક તો મારા ઘરમાં જ છે પરંતુ મારા વેવાઈ (બેચર પંચોલી)ને અને મારે વ્યવહારિક બાબતે તકરાર થઈ હતી ત્યારથી અમારે કોઈ સંબંધ રહ્યો નથી. તેઓ સમાજમાં આગળ પડતાં મોટા માણસ છે અને અમે નાના કહેવાઈએ. સમાજમાં કોઈ અમારી ગણતરી કરતા નથી એટલે હું પુસ્તક આપવાનાં બહાનાં બનાવતો હતો. પણ જો બેચર પંચોલી મને પાંચસો દંડવત કરે તો હું તેમને પુસ્તક આપું.”
લખીરામભાઈએ બધી વાત બેચર પંચોલીને કરી. જેમની વૃત્તિ હંમેશાં શ્રીજીમહારાજના રાજીપા તરફ જ મંડાયેલી હતી એવા ભક્તરાજ બેચર પંચોલી તરત જ બે હાથ જોડી બોલ્યા કે, “મારે તો પુસ્તક લઈ જઈ શ્રીજીમહારાજને રાજી કરવા છે. એના માટે તમે કહેશો તેટલા દંડવત કરવા તૈયાર છું.” આટલું બોલતાંની સાથે બેચર પંચોલી તેમના વેવાઈના પગમાં દંડવત કરવામાંડ્યા.
થોડા દંડવત થયા ત્યાં તો બેચર પંચોલીનું નિર્માનીપણું અને રાજી કરવાની ગરજ જોઈ, વેવાઈનું હૃદય દ્રવી ઊઠ્યું. બે હાથે બેચર પંચોલીને પકડી લીધા અને બાથમાં ઘાલી ભેટી પડ્યા. વેવાઈના મુખમાંથી અહોભાવ સાથેના ઉદગારો સરી પડ્યા કે, “તમે તો ખરેખરા શ્રીસ્વામિનારાયણ ભગવાનના શિષ્ય છો. ધન્ય હો તમારી મહારાજને રાજી કરવાની ભૂખ અને ગરજને ! ધન્ય હો તમારી આજ્ઞાને અધ્ધર ઝીલવાની તૈયારીને ! લ્યો આ પુસ્તક અને આજથી હું આપણા વચ્ચે જે કંઈ બન્યું હતું તે ભૂલી જાઉં છું. તમે આજના અમારા મહેમાન છો માટે ઘરે ઠાકોરજી જમાડીને જાવ.”
આમ, શ્રીહરિના રાજીપા સારું હરિભકત શ્રી બેચર પંચાળી નિર્માનીપણે પોતાના વેવાઇ ને દંડવત કરતા પણ અચકાંયા નહી ને પુસ્તક લાવીને શ્રીહરિના ચરણે ધર્યું. એમની આવી નિષ્ઠા જોઇને શ્રીહરિ એમના ઉપર અતિ રાજી થયા.
- શ્રીસ્વામિનારાયણ ભગવાનના ભકતરત્નો માંથી….
🙇🏻♂️🙏
Hindi
ध्रांगध्रा के बेचर पंचोली और श्रीजी महाराज की आज्ञा
एक समय श्रीजी महाराज ने ध्रांगध्रा गाँव के अनन्य हरिभक्त बेचर पंचोली और लखीरामभाई को अपने पास बुलवाया। दोनों हरिभक्तों ने आकर महाराज के श्रीचरणों में वंदन किया और विनीत भाव से पूछा, “महाराज! हमारे लिए क्या आज्ञा है?” तब श्रीजी महाराज ने कहा, “बेचर पंचोली! आपको और लखीरामभाई दोनों को सीथा गाँव में आपके समधी (वेवाई) के यहाँ से एक ग्रंथ (पुस्तक) लाने जाना है।”
उस समय बेचर पंचोली और उनके समधी के बीच किसी सांसारिक-व्यावहारिक बात को लेकर अनबन चल रही थी। इस कारण काफी समय से दोनों के बीच बोलचाल बंद थी। वे किसी प्रसंग या उत्सव में भी कभी एक-दूसरे के घर नहीं जाते थे। किंतु बेचर पंचोली की दृष्टि तो केवल और केवल श्रीजी महाराज की प्रसन्नता (राजीपा) पर टिकी थी। इसलिए उन्होंने महाराज के सम्मुख तनिक भी संकोच या आनाकानी किए बिना, प्रभु की आज्ञा को सहर्ष सिर-माथे स्वीकार कर लिया। श्रीजी महाराज की आज्ञा लेकर वे लखीरामभाई के साथ सीथा गाँव की ओर चल पड़े।
सीथा पहुँचकर वे बेचर पंचोली के समधी के घर गए और उनसे कहा, “हमें भगवान श्री स्वामिनारायण ने आपके यहाँ से एक पुस्तक लेने भेजा है, कृपा करके वह पुस्तक हमें दे दीजिए।” पहले तो समधी कुछ देर मौन रहे, फिर बोले, “वह पुस्तक तो हलवद के शिवराम जानी पढ़ने के लिए ले गए थे, इसलिए उन्हीं के पास होगी।” बेचर पंचोली और लखीरामभाई सीथा से सीधे हलवद शिवराम जानी के घर पहुँचे। जब उन्होंने वहाँ जाकर पुस्तक माँगी, तो शिवराम जानी बोले, “वह पुस्तक तो मेरे पास है ही नहीं। मैं तो कब की वह पुस्तक उन्हें वापस सौंप चुका हूँ।” दोनों हरिभक्त वहाँ से पुनः सीथा लौटे। सीथा आकर बेचर पंचोली ने फिर से अपने समधी से पुस्तक देने की प्रार्थना की। समधी ने बात घुमाते हुए कहा, “अरे हाँ… मुझे लगता है कि वह पुस्तक मैंने वांकानेर के एक ब्राह्मण को दे दी थी, आप उनसे ले आइए।”
श्रीजी महाराज के राजीपे के प्यासे दोनों हरिभक्त बिना किसी उद्वेग के सीधे वांकानेर की ओर चल दिए। वांकानेर जाकर जब ब्राह्मण हरिभक्त से बात की, तो उन्होंने भी शिवराम जानी जैसा ही उत्तर दिया कि पुस्तक उनके पास नहीं है। इतना भटकने के बाद भी दोनों भक्तों के मुखारविंद पर तनिक भी निराशा या खिन्नता का भाव नहीं आया। वे दोनों फिर पैदल चलते हुए सीथा पहुँचे और समधी से पुस्तक माँगी। तब समधी ने फिर बहाना बनाते हुए कहा, “मैं तो बिलकुल भूल ही गया था! वह पुस्तक तो मैंने मोरबी के मकनजीभाई को प्रतिलिपि (लिखने) करने के लिए दी है, वह निश्चित ही उनके पास होगी।” दोनों हरिभक्त वहाँ से मोरबी की ओर रवाना हो गए। मोरबी पहुँचकर जब मकनजीभाई से मिले, तो उन्होंने भी यही कहा कि वे पुस्तक बहुत पहले लौटा चुके हैं। इस प्रकार तीन-तीन बार व्यर्थ चक्कर लगाने पर भी, महाराज की प्रसन्नता के अभिलाषी दोनों परम श्रद्धालु हरिभक्त धैर्यपूर्वक पुनः सीथा लौटे।
बेचर पंचोली और लखीरामभाई ने समधी से नम्रतापूर्वक कहा, “यह पुस्तक हमारे अपने लिए नहीं, अपितु स्वयं भगवान स्वामिनारायण के लिए चाहिए। यदि आपकी देने की इच्छा न हो तो स्पष्ट मना कर दीजिए, हमें कोई आपत्ति नहीं; किंतु अब हमें इस प्रकार व्यर्थ के चक्कर न लगवाएँ तो अच्छा होगा।” तब समधी ने लखीरामभाई को एक ओर एकांत में बुलाया और रहस्य खोलते हुए कहा, “पुस्तक तो वास्तव में मेरे घर में ही रखी है। किंतु मेरे समधी (बेचर पंचोली) और मेरे बीच व्यावहारिक मतभेद हो जाने के कारण हमारा कोई संबंध नहीं रहा। वे समाज में बहुत प्रतिष्ठित और बड़े व्यक्ति माने जाते हैं और हम साधारण गिने जाते हैं। समाज में हमारा कोई मान नहीं है, इसीलिए मैं पुस्तक देने में यह सब बहाने बना रहा था। किंतु यदि बेचर पंचोली मुझे पाँच सौ दंडवत प्रणाम करें, तो ही मैं यह पुस्तक उन्हें दूँगा।”
लखीरामभाई ने यह पूरी बात आकर बेचर पंचोली को बताई। जिनकी वृत्ति प्रतिक्षण केवल श्रीजी महाराज के राजीपे में ही लीन रहती थी, ऐसे भक्तराज बेचर पंचोली ने तत्काल दोनों हाथ जोड़े और बोले, “मुझे तो किसी भी मूल्य पर पुस्तक ले जाकर श्रीजी महाराज को राजी करना है। इसके लिए आप जितने कहेंगे, मैं उतने दंडवत करने को तैयार हूँ।” इतना कहते ही बेचर पंचोली ने अपने समधी के चरणों में साष्टांग दंडवत प्रणाम करना आरंभ कर दिया।
अभी कुछ ही दंडवत हुए थे कि बेचर पंचोली की अगाध निरभिमानता और प्रभु को प्रसन्न करने की तड़प देखकर समधी का हृदय पिघल गया। उन्होंने दोनों हाथों से बेचर पंचोली को उठाया और भावविभोर होकर गले से लगा लिया। समधी के मुख से विस्मय और अहोभाव के शब्द फूट पड़े, “आप ही वास्तव में भगवान श्री स्वामिनारायण के सच्चे शिष्य हैं! धन्य है महाराज को राजी करने की आपकी यह भूख और लगन! और धन्य है प्रभु की आज्ञा को पलक झपकते ही शिरोधार्य करने की आपकी यह निष्ठा! लीजिए, यह पुस्तक संभालिए। आज से हमारे बीच का सारा बैर-विरोध समाप्त होता है, मैं सब कुछ भूल गया हूँ। आज आप हमारे परम सम्मानीय अतिथि हैं, अतः घर में पधारे ठाकुरजी का थाल-प्रसाद ग्रहण करके ही प्रस्थान कीजिएगा।”
इस प्रकार, श्रीहरि की प्रसन्नता के लिए हरिभक्त श्री बेचर पंचोली ने लेशमात्र संकोच किए बिना अत्यंत निरभिमानी भाव से अपने समधी को दंडवत प्रणाम किए और वह पवित्र पुस्तक लाकर श्रीहरि के श्रीचरणों में समर्पित कर दी। उनकी ऐसी अनन्य आज्ञाकारिता और समर्पण देखकर श्रीजी महाराज उन पर अत्यंत प्रसन्न हुए।
- ‘श्री स्वामिनारायण भगवान के भक्तरत्न’ से…
🙏
English
Bechar Pancholi of Dhrangadhra and Obedience to Shriji Maharaj
Once, Shriji Maharaj summoned two devoted disciples from the town of Dhrangadhra, Bechar Pancholi and Lakhirambhai. Both devotees arrived, bowed reverently at Maharaj’s lotus feet, and asked with utmost humility, “Maharaj, how may we serve You?” Shriji Maharaj replied, “Bechar Pancholi, both you and Lakhirambhai must travel to the village of Sitha to fetch a holy scripture (pustak) from your son-in-law’s father (your vevai).”
At that time, Bechar Pancholi and his vevai were embroiled in a bitter personal dispute over worldly matters. Consequently, a cold estrangement had persisted between them for a long time; neither visited the other’s home even during social functions. Yet Bechar Pancholi’s gaze was steadfastly fixed only upon pleasing Shriji Maharaj (rajipo). Without the slightest hesitation or objection, he joyfully accepted Maharaj’s command. Taking leave of Shriji Maharaj, he and Lakhirambhai set out on foot toward the village of Sitha.
Upon reaching Sitha, they visited the relative’s home and said, “Bhagwan Swaminarayan has sent us to collect a sacred book from you; please bestow it upon us.” For a few moments, the relative maintained silence. Then he replied, “Shivram Jani of Halvad had borrowed that book from me to read; it must be with him.” Bechar Pancholi and Lakhirambhai immediately turned and walked straight from Sitha to Halvad. Finding Shivram Jani, they requested the scripture, but Shivram Jani said, “The book is not with me at all. I returned it to him by hand a long time ago!” The two devotees walked all the way back to Sitha. When Bechar Pancholi requested the book once more, the relative changed his story, saying, “Oh yes… now I remember! I believe I gave that book to a Brahmin in Wankaner; please retrieve it from him.”
Thirsting solely for the divine pleasure of Shriji Maharaj, the two devotees set off immediately for Wankaner without an utterance of frustration. Arriving in Wankaner, they met the Brahmin devotee, who gave the very same reply as Shivram Jani—he did not have the book. Despite these repeated disappointments, not a trace of irritation or despair appeared on their serene faces. Walking back once again to Sitha, they asked the relative for the scripture. This time he remarked, “I had completely forgotten! I sent that book to Makanjibhai of Morbi to be transcribed; it is surely with him.” Undeterred, both devotees set out for Morbi. Reaching Morbi, they visited Makanjibhai, only to be told that he too had already returned the scripture long ago. Having been sent on three wild, exhausting journeys, these deeply devoted souls returned once again to Sitha.
Bechar Pancholi and Lakhirambhai said gently to the relative, “We seek this book not for our personal gain, but for Bhagwan Swaminarayan Himself. If you do not wish to give it, simply decline; we will not mind. But please do not subject us to endless, futile journeys.” Hearing this, the relative took Lakhirambhai aside and confessed in private, “The scripture is right here inside my home. However, my relative (Bechar Pancholi) and I had a falling out over social affairs, and we severed all ties. He is regarded as an affluent, prominent figure in society, whereas we are considered ordinary. Nobody gives us importance in society, which is why I fabricated all these excuses to avoid giving the book. But if Bechar Pancholi performs five hundred prostrations (dandvat pranam) before me, only then will I hand over the book.”
Lakhirambhai conveyed the condition to Bechar Pancholi. Having aligned his entire consciousness solely to the divine pleasure of Shriji Maharaj, the devout Bechar Pancholi immediately folded his hands and declared, “My sole aim is to secure the book and please Shriji Maharaj. For that noble goal, I am willing to perform as many prostrations as he demands!” Saying so, Bechar Pancholi immediately fell to the floor and began offering humble dandvats at his relative’s feet.
He had performed only a few prostrations when the relative’s heart melted completely upon witnessing Bechar Pancholi’s profound egolessness (nirmanipanu) and earnest yearning to please God. With both hands, he lifted Bechar Pancholi up and embraced him with overflowing emotion. Words of deep reverence burst from the relative’s lips: “You are indeed a true disciple of Bhagwan Swaminarayan! Blessed is your divine hunger to please Maharaj! Blessed is your unconditional readiness to obey His holy command! Here, take this sacred scripture, and from this day forth, I erase every remnant of past resentment between us. Today, you are our honored guests; please partake of the sanctified food (thal) of Thakorji before you leave.”
Thus, solely for the divine rajipo of Shri Hari, Haribhakt Shri Bechar Pancholi did not hesitate in the slightest to bow down with absolute humility before his estranged relative, successfully bringing the sacred scripture and laying it at the holy feet of Shri Hari. Beholding such unparalleled obedience and devotion, Shri Hari was immensely pleased with him.
- From ‘Bhaktaratno of Bhagwan Swaminarayan’…
🙏