માનકૂવાના મૂળજી અને કૃષ્ણજીની બે-બે વાર ઘર મોકલવા છતાં અડગ વૈરાગ્યભાવના, ઘેલા નદીના કાંઠે ભજન, સર્વજ્ઞાનાનંદ અને ઘનશ્યામાનંદ સ્વામી દીક્ષા તથા અમદાવાદ મહંતપદ.
કચ્છના માનકૂવા ગામના મૂળજી અને કૃષ્ણજી નામના બે યુવાનો સંઘ સાથે ગઢપુર આવ્યા. શ્રીજીમહારાજનાં દર્શન થતાં જ અંતરમાં દિવ્ય વૈરાગ્ય જાગ્યો અને સંસાર ત્યજી સમર્પિત થવાનો નિશ્ચય કર્યો. માવતરના કાગળો આવતાં શ્રીહરિએ તેમને માતા-પિતાની સંમતિ લાવવા પાછા મોકલ્યા. પરંતુ તેઓ ઘેર જવાને બદલે વંથળીમાં લાધા સુતારને ત્યાં છ મહિના સુધી મજૂરી કરીને રહ્યા પણ સંસારમાં પાછા ન વળ્યા!
એકવાર માનકૂવામાં અદાભાઈ દરબારને ઘેર સભામાં મહારાજે પૂછ્યું: “આજે તો સહુને ત્યાગી કરવા છે!” બંને ભાઈઓ દોડીને આગળ આવ્યા. પરંતુ પ્રભુએ તેમની કસોટી કરતાં કહ્યું: “તમે બંને અમારી આજ્ઞાથી ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહો.” બે-બે વાર પાછા મોકલ્યા છતાં તેમનો વૈરાગ્ય જરાય ઘટ્યો નહીં. તેમણે વિચાર્યું કે દુર્લભ મનુષ્યદેહ મળ્યો છે, તો મોહના બંધન આપણે જાતે જ કાપી નાખવાં જોઈએ. બંનેએ જાતે જ વસ્ત્રો ભગવાં રંગાવી લીધાં અને ગઢપુર પહોંચ્યા!
શ્રીજીમહારાજે અજાણ બની પૂછ્યું: “તમે કોના પરમહંસ છો?” બંનેએ કહ્યું: “આપના છીએ.” મહારાજે પાર્ષદોને કહી બંનેને દરબાર બહાર કઢાવી મૂક્યા. બંને ભાઈઓ ઘેલા નદીને સામે કાંઠે બેસી બુલંદ અવાજે હૃદયદ્રાવક ભજનો ગાવા લાગ્યા. નીરવ શાંતિમાં તેમના વિરહના સૂર અક્ષર ઓરડીમાં ઢોલિયે પોઢેલા શ્રીહરિના હૃદયને હચમચાવી ગયા! પ્રભુ તેમના પૂર્વના સંચિત સંસ્કારો બાળી શુદ્ધ સુવર્ણ બનાવી રહ્યા હતા.
શ્રીહરિએ તત્કાળ પાર્ષદોને મોકલી બંનેને તેડાવ્યા અને સામે ચાલી વહાલથી ભેટી પડ્યા. બીજે દિવસે વિધિવત દીક્ષા આપી એકનું નામ ‘સર્વજ્ઞાનાનંદ સ્વામી’ અને બીજાનું નામ ‘ઘનશ્યામાનંદ સ્વામી’ પાડ્યું. સર્વજ્ઞાનાનંદ સ્વામીની કાર્યકુશળતા જોઈ શ્રીહરિએ તેમને અમદાવાદ મંદિરના પ્રથમ મહંત બનાવ્યા. ૬૦ શિષ્યોનો પરિવાર અને મહંતપદ જેવો માન-મરતબો હોવા છતાં, તેઓ વડતાલમાં ગોપાળાનંદ સ્વામીનો સામાન્ય સાધુની જેમ સંગ કરવા પહોંચી જતા—એટલી તેમની પરમ મુમુક્ષુતા હતી!
- નંદસંતોના જીવનકવનમાંથી…
Hindi
માનકૂવામાં મૂળજી-કૃષ્ણજીની અડગ સાધુતા, ઘેલા તટે ભજન અને સર્વજ્ઞાનાનંદ સ્વામી
कच्छ के मानकुवा ग्राम के मूलजी और कृष्णजी नामक दो युवकों ने गढपुर में श्रीजीमहाराज के दर्शन कर संन्यास का निश्चय किया। माता-पिता की अनुमति न होने के कारण प्रभु ने उन्हें दो बार घर लौटाया, किंतु वे घर जाने के बजाय वंथली में एक सत्संगी बढ़ई के यहां छह मास मजदूरी करते रहे पर संसार में नहीं लौटे।
मानकुवा में जब प्रभु ने गृहस्थाश्रम में रहने की आज्ञा दी, तब भी उनका वैराग्य लेशमात्र कम नहीं हुआ। उन्होंने स्वयं वस्त्रों को गेरुए रंग में रंगकर परमहंस का वेष धारण किया और गढपुर पहुंचे। श्रीहरि ने परीक्षा लेते हुए उन्हें दरबार से बाहर निकलवा दिया। दोनों भाई घेला नदी के उस पार बैठकर विरह-भाव से उच्च स्वर में कीर्तन गाने लगे। उनके करुण स्वर सुनकर प्रभु का हृदय द्रवित हो उठा।
श्रीजीमहाराज ने दोनों को आदरपूर्वक बुलाकर हृदय से लगा लिया और विधिवत दीक्षा देकर ‘सर्वज्ञानानंद स्वामी’ एवं ‘घनश्यामानंद स्वामी’ नाम प्रदान किए। सर्वज्ञानानंद स्वामी के प्रशासनिक कौशल को देखकर प्रभु ने उन्हें अहमदाबाद मंदिर का प्रथम महंत बनाया। आगे चलकर महंत पद और ६० शिष्यों के मान-सम्मान को त्यागकर वे सामान्य साधु की भांति वडताल में सद्गुरु गोपालानंद स्वामी का सत्संग करने पहुंच जाते थे।
- नंदसंत चरित्र से…
English
Mankuva Mulji Krishna Sarvagnanand Swami
From the village of Mankuva in Kutch, two young seekers named Mulji and Krishna journeyed with a pilgrimage caravan to Gadhpur. The moment their eyes fell upon Bhagwan Swaminarayan, intense spiritual dispassion (vairagya) ignited within their hearts. When anxious letters arrived from their parents demanding their return, Shreehari instructed them: “You cannot remain here without written permission from your parents; return home.” Leaving Gadhpur, they chose not to go home; instead, they worked as humble laborers for six months under Satsangi carpenter Ladha Suthar in Vanthali without their resolution wavering in the least!
Later, during an assembly at Adabhai Darbar’s residence in Mankuva, Shreehari tested the assembly: “Today, We wish to initiate everyone as ascetics!” Both brothers eagerly stepped forward. Yet Shreehari tested their spiritual mettle again, ordering them to remain householders. Undeterred, realizing the priceless value of human birth, both brothers dyed their own garments in ochre, declared themselves Paramhansas of Shreehari, and walked back to Gadhpur!
Pretending ignorance, Shreeji Maharaj asked: “Whose paramhansas are you?” They replied: “We are Yours, Maharaj!” Testing them to the utmost, Shreehari ordered His attendants to escort them out of the court. Crossing the Ghela river, the brothers sat on the opposite sandy bank in the dead of night, pouring their hearts out in soulful devotional singing. Their melodious, yearning voices pierced the quiet night, stirring Shreehari’s heart in Akshar Ordi as He burned away their past karmas to refine pure spiritual gold.
Shreehari immediately sent attendants to bring them back, rushed forward to embrace them warmly, and formally initiated them as Sadguru Sarvagnanand Swami and Sadguru Ghanshyamanand Swami! Recognizing Sarvagnanand Swami’s administrative capability and devotion, Shreehari appointed him the very first Mahant of the Ahmedabad temple. Demonstrating monumental detachment later in life, Sarvagnanand Swami renounced the Mahantship, honors, and sixty disciples to sit as a humble, ordinary sadhu in Vadtal absorbing the divine discourses of Sadguru Gopalanand Swami!
- Extracted from Biographies of Nand Saints…