પીપળી દરબાર દાદાભાઈ દ્વારા મોતીના થાળ અને તોરણોથી શ્રીહરિનું ભવ્ય સામૈયું, રાત્રિ સભામાં સંત-અસંત ભેદ અને ભવાયા મંડળીને પંચવર્તમાન આપી ઉદ્ધાર.
સંવત ૧૮૬૧માં શ્રીજીમહારાજ બુધેજ, ગોરાડ અને મીતલી થઈ સંધ્યાકાળે પીપળી પધાર્યા. ભક્તરાજ દાદાભાઈ દરબારે ગામના ગોંદરે આસોપાલવના તોરણ બંધાવ્યા, કેળના સ્તંભ રોપાવ્યા, મશાલો અને દીવાઓ પ્રગટાવી વાજતે-ગાજતે ભવ્ય સામૈયું કર્યું. સ્ત્રીઓએ મોતીના થાળ ભરી મેડીઓ પરથી પ્રભુને વધાવ્યા. દાદાભાઈએ દરબારગઢમાં શ્રીહરિને પોંખી પલંગ પર બિરાજમાન કરી વિવિધ વાનગીઓનો થાળ જમાડ્યો. રાત્રે સભામાં મુક્તાનંદ સ્વામીએ કીર્તનગાન કર્યું અને શ્રીહરિએ પારસમણિ અને સામાન્ય પથ્થરનો દૃષ્ટાંત આપી સાચા સંત અને અસંતનો ભેદ સમજાવ્યો.
સંવત ૧૮૭૨માં શ્રીહરિ ગઢપુરથી વડતાલ પધારતાં પુનઃ પીપળી પધાર્યા. હરિલીલામૃતમાં નોંધ્યું છે: “ગયા પીપળિયે પરમેશ, દયાસાગર દીનજનેશ..!”
તે રાત્રે ગામમાં એક ભવાયા (તરગાળા) મંડળી આવેલી, જેણે આખી રાત ચોકમાં વસંત-હોળીના ગીતો ગાયા. પ્રભુએ ઢોલિયે પોઢીને એ ગીતો સાંભળ્યા. સવારે શ્રીહરિએ તે ભવાયાઓને પોતાની પાસે બોલાવી પૂછ્યું: “તમે ગામેગામ રમત રમો છો, તેમાં તમને શું મળે?” એક ભવાયાએ હાથ જોડી કહ્યું: “મહારાજ! માંડ પેટનું અન્ન અને વસ્ત્ર મળે છે. ક્યારેક પાંચ પૈસા મેળવવા મુખમાંથી હલકા વેણ બોલવા પડે છે, જેના પાપમાંથી કરોડો કલ્પ સુધી પણ છૂટી શકાય નહીં! પરંતુ હે પ્રભુ, આપ તો અનાથના નાથ છો; આપ ધારો તો અમારા પાપ તત્કાળ બાળી શકો છો. આજે અમે આપની સમક્ષ ગાઈએ છીએ, અમને આપના શરણે લો!”
તેમની દીન વાણી સાંભળી શ્રીજીમહારાજે કૃપા કરી ઉપદેશ આપ્યો: “જે માનવી સાચા સંતનો સંગ કરે અને દારૂ, માંસ, ચોરી, વ્યભિચાર તથા અભક્ષ્ય આહાર ત્યજી પંચવર્તમાન પાળે, તેનો તત્કાળ ઉદ્ધાર થાય છે.” ભવાયાઓએ શુદ્ધ હૃદયથી ભજન ગાઈ શ્રીહરિને રીઝવ્યા અને પંચવર્તમાન ગ્રહણ કર્યા. પ્રભુએ તેમને વસ્ત્રો અને ધન આપી ધન્ય કર્યા.
- શ્રીહરિચરિત્રામૃત સાગર પૂર ૫ અને પૂર ૧૬માંથી…
Hindi
પીપળીમાં દાદાભાઈ દરબારનો સત્કાર, મોતીના થાળ અને ભવાયા મંડળીનો ઉદ્ધાર
संवत १८६१ में श्रीजीमहाराज संध्या समय पीपळी पधारे। भक्तराज दादाभाई दरबार ने आम्र-तोरण और दीपमालाओं से प्रभु का भव्य स्वागत किया। नगर की महिलाओं ने मोतियों के थाल से प्रभु की आरती उतारी। दादाभाई के दरबार में श्रीहरि को छप्पन भोग परोसे गए और रात्रि सभा में प्रभु ने पारसमणि का दृष्टांत देकर सच्चे संत और असंत के भेद को स्पष्ट किया।
संवत १८७२ में श्रीहरि पुनः पीपळी पधारे। उस रात्रि गांव के चौक में एक भवाया (लोक-कलाकार) मंडली ने वसंत-होली के लोकगीत गाए। प्रातःकाल श्रीहरि ने उन्हें अपने पास बुलाकर आजीविका के बारे में पूछा। प्रमुख कलाकार ने हाथ जोड़कर कहा: “महाराज! पेट भरने हेतु कभी-कभी अश्लील वचन बोलने पड़ते हैं, जिससे घोर पाप बंधते हैं। किंतु आप तो दीनदयालु हैं; आज हम आपके सम्मुख गा रहे हैं, हमें अपनी शरण में ले लीजिए!”
प्रभु ने दयार्द्र होकर उपदेश दिया: “जो मनुष्य मदिरा, मांस, चोरी, परस्त्रीगमन और अभक्ष्य आहार त्यागकर पंचवर्तमान पालता है, उसका तत्काल उद्धार हो जाता है।” उन कलाकारों ने पंचवर्तमान अंगीकार किए। श्रीहरि ने उन्हें वस्त्र व धन देकर पावन किया।
- श्रीहरिचरित्रामृत सागर पुर ५ एवं पुर १६ से…
English
Pipli Dadabhai Darbar Bhavaya Mandali
In Samvat 1861, Bhagwan Swaminarayan arrived at dusk in the village of Pipli. Chieftain Dadabhai Darbar adorned the outskirts with festive mango-leaf torans, banana pillars, torches, and rows of oil lamps, orchestrating a grand musical welcome. Women stood atop terrace balconies carrying ceremonial plates filled with pearls (moti na thal) to welcome the Lord. In the royal residence, Dadabhai served a sumptuous feast. In the evening assembly, Sadguru Muktanand Swami sang hymns, and Shreehari delivered a profound sermon distinguishing genuine saints from worldly ascetics using the analogy of a genuine philosopher’s stone (parasmani) versus ordinary rocks.
In Samvat 1872, traveling from Gadhpur to Vadtal, Shreehari graced Pipli once more, as chronicled in the Harileelamrut: “Gaya Pipliye Paramesh, Dayasagar deenjanesh…!”
That night, a traveling troupe of folk artists (bhavayas) staged performances and sang Holi folk songs in the village square. Resting upon His cot, Shreehari listened to their singing. The next morning, Shreehari summoned the artists and inquired about their livelihood. Folding his hands, the lead performer confessed: “O Lord! We barely scrape together enough food and clothing. To please audiences, we often speak vulgar words, incurring grave sins from which billions of kalpas cannot free us! But O Compassionate Master, You are the redeemer of the fallen; take us under Your divine shelter today!”
Moved by their genuine plea, Shreeji Maharaj instructed them: “One who seeks the refuge of a true Satpurush and firmly adheres to the five holy vows (Panch Vartman—abstaining from alcohol, meat, theft, adultery, and impure food) attains immediate redemption!” The artists sang devotional hymns before Shreehari, accepted the sacred vows, and were blessed with sanctified gifts and money.
- Extracted from Shreehari Charitramrut Sagar, Pur 5 & Pur 16…