લોજમાં નીલકંઠ વર્ણીના પ્રથમ દર્શન કરનાર સદગુરુ સુખાનંદ સ્વામી, ઉજ્જૈન-ગ્વાલિયર પ્રચાર, વૃંદાવનના કાયસ્થ શેઠનો પત્ર અને શ્રીહરિની અત્તર લીલા.
સદગુરુ સુખાનંદ સ્વામીનો જન્મ ઉજ્જૈનમાં પવિત્ર નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. પૂર્વજન્મના મુમુક્ષુ હોવાથી સત્ય ગુરુની શોધમાં સોરઠ પધારી ગુરુદેવ રામાનંદ સ્વામી પાસેથી દીક્ષા ગ્રહણ કરી હતી. લોજ ગામની વાવે ધ્યાનાવસ્થામાં બિરાજેલા નીલકંઠ વર્ણીના સર્વપ્રથમ દર્શન સુખાનંદ સ્વામીને થયા હતા. સુકલકડી દેહ, તેજસ્વી ભાલ, કમંડળ અને ગુટકો ધારણ કરેલા વર્ણીરાજને તેઓ પ્રેમપૂર્વક મુક્તાનંદ સ્વામી પાસે આશ્રમમાં લઈ આવ્યા હતા. શ્રીહરિના પૂર્ણ પુરુષોત્તમપણાનો મહિમા વર્ણવતું અમર પદ તેમણે રચ્યું છે: “સહજાનંદકે દર્શન કરકે, મગન ભયે સબ ગુરુજ્ઞાની; અદ્ભુત રૂપ વિચારત મનમેં, નહિં આવે મુખસે બાની… પરબ્રહ્મ પૂરણ પુરુષોત્તમ, સ્વામિનારાયણ સુમરાની; સુખાનંદ શરણે સુખ પાયો, ભજન ભરોસા ઉર આની…”
પોતાના માતા-પિતા અને સ્વજનોને સત્સંગ કરાવવા સુખાનંદ સ્વામી સંવત ૧૮૬૯માં જેતલપુરથી ઉજ્જૈન-ગ્વાલિયર તરફ પધાર્યા. માર્ગમાં એક ગામના ચોરામાં ‘જય સ્વામિનારાયણ’ કહી પોતાની ઝોળી ખીંટીએ લટકાવતાં જ ચોમેર દિવ્ય તેજ પથરાઈ ગયું! ત્યાં ઉતરેલા બે વૈરાગીઓ આ અલૌકિક ચમત્કાર જોઈ સ્વામીના ચરણે નમ્યા અને દીક્ષા પામી ‘રામાનુજાનંદ’ અને ‘ગોપાળાનંદ (નાના)’ બન્યા. ગ્વાલિયર જઈ સ્વામીએ સમગ્ર પરિવારને શ્રીહરિની ઓળખાણ કરાવી સત્સંગી બનાવ્યા.
તે સમયે બંગાળ દેશના એક ધનાઢ્ય કાયસ્થ શેઠે વૃંદાવનમાં આરસનું ભવ્ય મંદિર બનાવી શ્રીરાધાકૃષ્ણની પ્રતિષ્ઠા કરેલી અને અન્નક્ષેત્ર ચલાવતા. મથુરામાં સુખાનંદ સ્વામીનો મેળાપ થતાં સ્વામીએ એક મહિનો કથાવાર્તા કરી શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાનનું સર્વોપરી પ્રગટ સ્વરૂપ સમજાવ્યું. કાયસ્થ શેઠને પૂર્ણ પ્રતીતિ થતાં તેમણે શ્રીહરિ જોગ એક પત્ર, મથુરાના પેંડા અને અત્તરની શીશી આપીને સ્વામીને પ્રભુના હાથોહાથ પહોંચાડવા વિનંતી કરી.
ગ્વાલિયર નજીક સુખાનંદ સ્વામી અક્ષરધામ સિધાવ્યા. તેમના બંને શિષ્યો લોયા પધારી શ્રીહરિને સ્વામીના ધામગમનના સમાચાર તથા કાયસ્થ શેઠનો પત્ર આપ્યો. પત્ર વાંચી અંતર્યામી શ્રીજીમહારાજે જણાવ્યું: “તે કાયસ્થ શેઠનું પણ મૃત્યુ થયું છે, પરંતુ સુખાનંદ સ્વામીના યોગે હવે તેઓ સત્સંગીને ઘેર જન્મ લઈ અક્ષરધામના અધિકારી બનશે.” સંતો અત્તરની શીશી આપવી ભૂલી ગયા હતા, ત્યારે મહારાજે સામેથી તે માંગી લઈ સર્વ સંતોના નાકે રમુજથી ચાંદલા કરી અત્તર ચર્ચ્યું.
- નંદસંતોના જીવનકવનમાંથી…
Hindi
ઉજ્જૈનમાં સદગુરુ સુખાનંદ સ્વામી, ગ્વાલિયર યાત્રા અને કાયસ્થ શેઠનું અત્તર
सद्गुरु सुखानंद स्वामी का जन्म उज्जैन के पवित्र नागर ब्राह्मण परिवार में हुआ था। सोरठ में गुरु रामानंद स्वामी से दीक्षा ग्रहण करने के पश्चात वे लोझ की बावड़ी पर ध्यानस्थ नीलकंठ वर्णी के सर्वप्रथम दर्शन करने वाले संत बने। वे ही वर्णीराज को आदरपूर्वक मुक्तानंद स्वामी के आश्रम लाए थे। उन्होंने प्रभु की महिमा में सुप्रसिद्ध पद “सहजानंदके दर्शन करके, मगन भये सब गुरुज्ञानी” की रचना की।
अपने माता-पिता को सत्संग कराने हेतु संवत १८६९ में वे जेतलपुर से ग्वालियर की ओर प्रस्थान कर गए। मार्ग में एक चौपाल में ‘जय स्वामिनारायण’ कहकर झोली लटकाते ही सर्वत्र दिव्य प्रकाश फैल गया। यह चमत्कार देखकर दो मुमुक्षु वैरागी उनके शिष्य बने (रामानुजानंद और छोटे गोपालानंद)। ग्वालियर पहुंचकर स्वामी ने अपने परिवार को सत्संगी बनाया।
वृंदावन में राधाकृष्ण मंदिर का निर्माण कराने वाले एक बंगाली कायस्थ धनी सेठ को मथुरा में स्वामीजी ने एक मास तक कथा श्रवण कराकर भगवान स्वामिनारायण के साक्षात परब्रह्म स्वरूप का दृढ़ निश्चय कराया। सेठ ने श्रीहरि हेतु एक पत्र, मथुरा के पेड़े और सुगंधित इत्र की शीशी भेंट की।
ग्वालियर में सुखानंद स्वामी ने देहत्याग कर अक्षरधाम प्रस्थान किया। उनके दोनों शिष्य लोया पहुंचे और श्रीहरि को पत्र दिया। प्रभु ने बताया कि वह कायस्थ सेठ भी देहत्याग कर चुका है और स्वामी के योग से सत्संगी कुल में जन्म लेकर परम पद पाएगा। तत्पश्चात श्रीहरि ने स्वयं इत्र की शीशी मांगकर सभी संतों के ललाट व नासिका पर सुगंधित इत्र लगाकर दिव्य आनंद प्रदान किया।
- नंदसंतों के जीवन चरित्र से…
English
Sadguru Sukhanand Swami Ujjain Gwalior
Sadguru Sukhanand Swami was born into a devout Nagar Brahmin family in Ujjain. Seeking spiritual truth, he arrived in the Sorath region and received diksha from Guru Ramanand Swami. Remarkably, at the stepwell of Loj, it was Sukhanand Swami who was the very first saint to lay eyes upon the young ascetic Nilkanth Varni absorbed in deep meditation. Captivated by Varni’s luminous countenance and renunciation, he lovingly brought Him to Sadguru Muktanand Swami’s hermitage. Swami composed the immortal hymn celebrating Shreehari’s divine supremacy: “Sahajanandke darshan karke, magan bhaye sab gurugyani; Parabrahma puran Purushottam, Swaminarayan sumraani…”
In Samvat 1869, longing to introduce his aging parents and kin to Satsang, Sukhanand Swami walked toward Ujjain and Gwalior from Jetalpur. Resting at a village shelter, the moment he hung his ascetic satchel chanting “Jay Swaminarayan”, dazzling celestial light engulfed the entire hall! Witnessing this miracle, two seeking ascetics surrendered at his feet, initiated as Ramanujanand and Gopalanand (Nano). Reaching Gwalior, Swami anchored his entire ancestral family in the faith.
In Mathura, Swami met a wealthy Bengali Kayasth merchant who had constructed a marble temple in Vrindavan and ran open kitchens for pilgrims. For a full month, Sukhanand Swami enlightened the merchant on the supreme divine manifestation of Bhagwan Swaminarayan. Filled with absolute faith, the merchant handed Swami a devotional letter, sacred sweets from Mathura, and a vial of rare fragrant attar (perfume) to be delivered directly into Shreehari’s hands.
While near Gwalior, Sukhanand Swami shed his mortal frame and attained Akshardham. His two disciple ascetics arrived at Loya and delivered the news and letter to Shreehari. Reading the letter, omniscient Shreeji Maharaj revealed: “That pious Kayasth merchant has also departed this world; through his holy bond with Sukhanand Swami, he shall be reborn in a Satsangi family and attain Akshardham.” When the disciples forgot about the attar, playful Shreehari asked for it Himself and joyfully anointed the noses and foreheads of all the assembled sadhus!
- Extracted from Biographies of Nand Saints…