અમદાવાદ અને વડતાલના પ્રથમ પૂજારી સદગુરુ નારાયણાનંદ બ્રહ્મચારીજીની અનન્ય સેવા, સુરતના વલ્લભ જાનીના પરિવારનું ત્યાગાશ્રમ અને લક્ષ્મીજી દ્વારા અંતકાળની આગાહી.
સદગુરુ નારાયણાનંદ બ્રહ્મચારીજી શ્રીહરિના પરમ કૃપાપાત્ર મુક્ત હતા. સંવત ૧૮૭૮માં અમદાવાદ મંદિરમાં નરનારાયણ દેવ તથા સંવત ૧૮૮૧માં વડતાલ મંદિરમાં લક્ષ્મીનારાયણ દેવની પ્રતિષ્ઠા થઈ ત્યારે બંને મહાતીર્થોના સર્વપ્રથમ મુખ્ય પૂજારી તરીકે શ્રીહરિએ નારાયણાનંદ બ્રહ્મચારીજીની વરણી કરી હતી. સંવત ૧૮૮૧થી તેઓ વડતાલમાં સ્થાયી થઈ અહર્નિશ દેવોની પ્રત્યક્ષ ભાવથી સેવા કરતા.
સંવત ૧૯૧૨માં જ્યારે આચાર્ય પ્રવર શ્રી રઘુવીરજી મહારાજે વડતાલમાં ચાતુર્માસ પર્યંત વિશાળ ‘સત્સંગિજીવન છાવણી’ યોજી, ત્યારે દેશ-દેશાવરથી પધારેલા હજારો સંતો-હરિભક્તોના ઉતારા અને ભોજનની સમગ્ર વ્યવસ્થા નારાયણાનંદ બ્રહ્મચારીજીએ સંભાળી હતી. તેમની અદ્ભુત કાર્યદક્ષતા જોઈ ગોપાળાનંદ સ્વામી, ગુણાતીતાનંદ સ્વામી, નિત્યાનંદ સ્વામી અને અદ્ભુતાનંદ સ્વામી અતિ પ્રસન્ન થયા હતા. ગોપાળાનંદ સ્વામી પ્રસ્થાપિત મહાપૂજામાં તેમને “ઋગ્વેદધારી” કહી પૂજવામાં આવે છે.
એક સમયે સુરત કતારગામના વિપ્ર વલ્લભ જાની (ડાકોરિયા) ડાકોર જતાં વડતાલ રોકાયા અને ગોપાળાનંદ સ્વામીના યોગથી સંસાર ત્યાગી થયા. તેમના સંબંધીઓ તથા ત્રણ સાળાઓ તેમને ઘેર પાછા લઈ જવા દિલ્હીના બાદશાહ જેવા રૂઆબથી વડતાલ આવ્યા. તે સમયે નારાયણાનંદ બ્રહ્મચારીજીએ સંસારની ક્ષણભંગુરતા અને ભગવાનના મહિમાનો એવો અસ્ખલિત વાગ્પ્રવાહ વહાવ્યો કે ત્રણેય સાળાઓ પણ સંસાર છોડી ત્યાં જ ત્યાગી થયા! તેઓ બ્રહ્મચારી માધવપ્રિયાનંદજી, મુકુંદપ્રિયાનંદજી અને પવિત્રાનંદજી બન્યા. એટલું જ નહીં, વલ્લભ જાનીના ત્રણ પુત્રો પણ બ્રહ્મચારી દીક્ષા પામ્યા. આમ સુરતના સાઠ જેટલા બ્રહ્મચારીઓ સંપ્રદાયમાં “વલ્લભકુળના બ્રહ્મચારી” તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા અને દેવોની સેવામાં જોડાયા.
જીવનપર્યંત દેવોની પવિત્ર સેવા કરી વૃદ્ધાવસ્થામાં એક દિવસ તેઓ વડતાલ મંદિરમાં પડી ગયા. ત્યારે સાક્ષાત લક્ષ્મીજીએ પ્રગટ થઈ તેમને હાથ પકડી ઊભા કર્યા અને કહ્યું: “તમે જીવનભર અમારી અનન્ય ભાવથી સેવા કરી છે. આવતીકાલે બપોરે શ્રીજીમહારાજ, અમે તથા મુળજી બ્રહ્મચારી તમને અક્ષરધામ તેડવા આવીશું.” સંવત ૧૯૨૦ પોષ વદ અમાસના દિવસે શ્રીહરિ મુક્તો સહિત પધારી નારાયણાનંદ બ્રહ્મચારીજીને દિવ્ય ધામમાં તેડી ગયા. સદગુરુ મંજુકેશાનંદ સ્વામીએ નંદમાળામાં ગાયું છે: “નારાયણાનંદ પરમ ઉદાર રે…!”
- બ્રહ્મના ઉપાસક બ્રહ્મચારીઓમાંથી…
Hindi
વડતાલમાં સદગુરુ નારાયણાનંદ બ્રહ્મચારી, સુરતના વલ્લભકુળ અને લક્ષ્મીજીના દર્શન
सद्गुरु नारायणानंद ब्रह्मचारीजी श्रीहरि के परम कृपापात्र मुक्त थे। संवत १८७८ में अहमदाबाद में श्री नरनारायण देव तथा संवत १८८१ में वडताल में श्री लक्ष्मीनारायण देव की प्रतिष्ठा के समय श्रीजीमहाराज ने उन्हें दोनों मंदिरों का सर्वप्रथम मुख्य पुजारी नियुक्त किया था। संवत १८८१ से वे वडताल में रहकर अहर्निश प्रत्यक्ष भाव से देवों की सेवा-अर्चन करते थे।
संवत १९१२ में आचार्य रघुवीरजी महाराज द्वारा वडताल में आयोजित विशाल चातुर्मास सत्संगिज्जीवन छावनी की समस्त व्यवस्था नारायणानंदजी ने ऐसी कुशलता से संभाली कि गोपालानंद स्वामी, गुणातीतानंद स्वामी और नित्यानंद स्वामी अत्यंत प्रसन्न हुए। गोपालानंद स्वामी प्रस्थापित महापूजा में उन्हें “ऋग्वेदधारी” कहकर वंदन किया गया है।
एक बार सूरत कतारगाम के विप्र वल्लभ जानी वडताल में गोपालानंद स्वामी के योग से विरक्त होकर त्यागी बन गए। उन्हें बलपूर्वक घर लौटाने आए उनके तीनों साले जब अभिमानपूर्वक आए, तब नारायणानंद ब्रह्मचारीजी ने वैराग्य का ऐसा ओजस्वी उपदेश दिया कि वे तीनों साले भी संसार त्यागकर ब्रह्मचारी बन गए (माधवप्रियानंदजी, मुकुंदप्रियानंदजी, पवित्रानंदजी)। आगे चलकर वल्लभ जानी के तीन पुत्रों सहित सूरत के लगभग ६० ब्रह्मचारी संप्रदाय में “वल्लभकुल के ब्रह्मचारी” के नाम से विख्यात हुए और मंदिरों की देव-सेवा में प्रवृत्त हुए।
जीवनभर देवों की सेवा करते हुए वृद्धावस्था में जब वे एक दिन मंदिर में गिरे, तब साक्षात लक्ष्मीजी ने प्रकट होकर उन्हें सहारा देकर उठाया और कहा: “कल दोपहर श्रीजीमहाराज, हम और मूलजी ब्रह्मचारी आपको लेने पधारेंगे।” संवत १९२० पौष वदी अमावस्या को श्रीहरि स्वयं पधारकर उन्हें दिव्य अक्षरधाम ले गए।
- नंदसंत चरित्र से…
English
Sadguru Narayanand Brahmachari Vadtal
Sadguru Narayanand Brahmachari was an exalted divine soul intimately close to Bhagwan Swaminarayan. When the magnificent temples of Ahmedabad (Samvat 1878) and Vadtal (Samvat 1881) were consecrated, Shreehari personally appointed Narayanand Brahmachari as the very first chief head-priest (mukhya pujari) of Shree Nar-Narayan Dev and Shree Laxmi-Narayan Dev respectively. From Samvat 1881 onward, he resided permanently in Vadtal, serving the deities with living, tangible devotion.
In Samvat 1912, when Acharya Raghuvirji Maharaj convened the grand four-month Satsangi Jivan Chhavni in Vadtal, the monumental task of organizing accommodations and hospitality for thousands of visiting saints and devotees was entrusted to Narayanand Brahmachari. His flawless dedication and administrative mastery delighted senior satpurushas including Sadguru Gopalanand Swami, Sadguru Gunatitanand Swami, Sadguru Nityanand Swami, and Sadguru Adbhutanand Swami. In the sacred Maha Puja ritual instituted by Gopalanand Swami, he is venerated as the embodiment of the Rigveda (Rigveda-dhari).
Once, a devout Brahmin named Vallabh Jani (Dakoriya) from Katargam, Surat, broke worldly ties in Vadtal under the spiritual influence of Gopalanand Swami. When his three brothers-in-law arrived with imperial arrogance to drag him back home, Narayanand Brahmachari spoke on the transience of material existence with such electrifying eloquence that all three brothers-in-law instantly renounced the world on the spot, becoming Brahmachari Madhavpriyanandji, Mukundpriyanandji, and Pavitranandji! Soon after, Vallabh Jani’s three sons also embraced monastic life. In this manner, around sixty renunciants from Surat entered the fellowship, famously known across the Sampradaya as the “Vallabhkul Brahmacharis” dedicated to temple worship.
In his frail old age, having served the deities with immaculate purity, he stumbled and fell within Vadtal mandir one day. Suddenly, Goddess Laxmiji personally manifested, held him up with divine grace, and prophesied: “You have served Us with selfless love throughout your life. Tomorrow at noon, Shreeji Maharaj, Mulji Brahmachari, and I shall arrive to take you to Akshardham.” On Posh Vad Amavasya, Samvat 1920, Shreehari arrived with His liberated hosts and escorted him to the eternal Akshardham. Sadguru Manjukeshanand Swami celebrated him in the Nandmala: “Narayanand param udaar re…!”
- Extracted from Biographies of Worshippers of the Divine…