ડાંગરવાના ક્ષત્રિય અગરાજી અને અમરાજી કાકા-ભત્રીજાની જોડીને શ્રીહરિને વિશે અપાર હેત હતું. અવારનવાર તેઓ શ્રીહરિના દર્શને જતા.
Gujarati
ડાંગરવાના અગરાજી અને અમરાજીનો પ્રસંગ
ડાંગરવાના ક્ષત્રિય અગરાજી અને અમરાજી કાકા-ભત્રીજાની જોડીને શ્રીહરિને વિશે અપાર હેત હતું. અવારનવાર તેઓ શ્રીહરિના દર્શને જતા. સંવત ૧૮૭૬ના ફાગણ સુદી પૂનમ (હૂતાશણી)નો ઉત્સવ શ્રીહરિએ મછીયાવમાં કર્યો. આ વખતે આ કાકા-ભત્રીજો બંને ત્યાં પધાર્યા હતા. શ્રીજીમહારાજ મેડા ઉપર સભા કરીને બીરાજ્યા હતા. એ વખતે બેઉ આવીને દંડવત કર્યા ને સન્મુખ બેઠા. અગરોજી કહે કે આજ મહારાજ તમારા થાળ સારું અમારા ઉતારે ખાંડની રસોઇ કરીશું. શ્રીહરિ તમે સંતો ને રસોઇ પીરસજો..! ત્યારે શ્રીજી કહે કે તો રસોઇ ડોઢી જોઇશે..! અગરાજી કહે કે “ભલે મહારાજ, અમે બે ગણી રસોઇ કરાવીશું. આપના પ્રતાપે કાંઇ વાંધો નથી..!” પછી, અગરાજી અને અમરાજીએ સંતોના રસોડે રસોઇનો સામાન પહોંચાડ્યો અને શ્રીજી મહારાજ સારું પોતાને ઉતારે ચાર પ્રકારના ભોજનની રસોઇઓ, રાયતું, પાક ને પાપડ, દૂધ-દહી-સાકર વગેરે તૈયાર કરાવી ને અન્નકૂટ ની પેટે થાળ તૈયાર કરાવ્યો. અગરાજી મહારાજને થાળ જમવા બોલાવવા આવ્યા એટલે શ્રીજીમહારાજ પધાર્યા. બાજોઠ ઉપર શ્રીજી મહારાજ જમવા બેસાર્યા અને વિવિધ વાનગીઓ સાથે થાળ તૈયાર કરીને મુકયો. થાળ જોઇને શ્રીજીમહારાજ કહે કે ભારે મોટો થાળ તૈયાર કર્યો. ત્યારે અગરાજી કહે કે હે મહારાજ, આજ અવસર આવ્યો છે, તે ફરીને આવવાનો નથી. આજ અમારો જન્મ સફળ થયો કે પ્રભું થાળ જમે અને અમે દર્શન કરીએ. આ વખતે બાપુભાઇ પણ આવેલા તે મહારાજે એમને પણ આગ્રહ કર્યો કે જમવા બેસો, ત્યારે બાપુભાઇ કહે કે મહારાજ, દરબારગઢ મા રસોઇ તૈયાર હશે એટલે ત્યા જમીશું. ત્યારે અગરોજી અને અમરાજી કહે કે મહારાજ કહે છે તો ના ન પાડવી, આવો જમવા બેસો. પછી ત્રણેય જમવા બેઠા એટલે મહારાજ પોતાના થાળની પ્રસાદી આપતા જાય. જમીને ચળું કરીને મુખવાસ લઇને શ્રીહરિ દરબારગઢમાં બીરાજ્યા. મહારાજ કહે ખબર કાઢો..? સાધુની રસોઇ ને કેટલી વાર છે? ત્યારે અગરાજીએ ખબર કાઢી એટલે શ્રીહરિ સંતોના ચોકે પીરસવા પધાર્યા. પાકશાળામાં વસ્ત્રો બદલાવીને રેશમની હીર કોરની ધોતી પહેરીને ખેસ આડસોડે નાંખીને પંકિતમાં ઉભા રહ્યા ને બોલ્યા કે “ક્યાં છે ભંડારી સાધુ? લાવો લાડું?” ત્યારે સાધું લાડુંના ત્રાંસ ભરીને આગળ આવ્યા. શ્રીજીમહારાજ બંને હાથ માં બે-બે લાડુ લઇને પંક્તિમાં બંને બાજુ પીરસવા જાય અને બોલતા જાય કે “પરમહંસો લાડું લ્યો.. પરમહંસો લાડુ લ્યો..!” એમ કરતા કરતા સાત વખત પંગત માં ફર્યા ને પછી હાથ ધોઇ રુમાલથી લુછીને વસ્ત્રો પહેરીને પોતાને આસને પધાર્યા. પાર્ષદે જળનો લોટો લાવી દીધો એટલે જળ ધરાવી પોઢયા. ત્રીજો પહોર થયો ત્યારે તળાવની દક્ષિણાદી બાજુ લીમડા છે ત્યાં એના હેઠે ઢોલીયે આવીને બીરાજ્યા ને સભા કરી. એ વખતે અગરાજી અને અમરાજીએ કિનખાબની ડગલી અને સુરવાળ પહેરાવ્યા અને ખંભે ભારે શેલું ધરાવ્યું અને માથે પાઘ બંધાવી શાલ ઓઢાડી અને ફૂલના હાર પહેરાવ્યા. શ્રીહરિ ના ગૌર કપાળમાં કુમકુમ નો ચાંદલો કરીને કપૂરની આરતિ ઉતારી અને ચરણે પગે લાગી બંને એ વારાફરતી ચરણારવિંદ ને છાતીમાં લીધા. શ્રીહરિ અગરાજી અને અમરાજી બંને ઉપર અતિ રાજી થયા.
અમદાવાદ માં પણ જ્યારે લોલંગરબાવાની ઉપાધી થઇ ત્યારે અગરાજી અને અમરાજી પાર્ષદો સાથે રહીને ખડેપગે રહ્યા હતા. એ વખતે સંતોની રક્ષા કરવા અગરાજીએ નિડર પણે તલવાર એકજ ઝાટકે એક બાવાના બંને પગ કાપી નાંખ્યા હતા. જેતલપુર યજ્ઞમાં પણ પોતે ક્ષત્રિય ધર્મ બજાવીને સહુંનું રક્ષણ કર્યું હતું. આ સારું જ શ્રીહરિ જ્યારે ડાંગરવા પધાર્યા ત્યારે અગરાજી અને અમરાજીનું સન્માન કરીને પોતાના હાથે જ પાઘ બાંધીને નવાજ્યા હતા
- શ્રીકચ્છલીલા અધ્યાય ૭૦ અને હરિચરિત્રામૃત સાગર પુર ૧૨ તરંગ ૭૪થી૮૩ માંથી……
🙏
Hindi
डांगरवा के अगराजी और अमराजी का प्रसंग
डांगरवा के क्षत्रिय अगराजी और अमराजी चाचा-भतीजे की जोड़ी का श्रीहरि के प्रति अपार स्नेह था। वे प्रायः श्रीहरि के दर्शन करने जाया करते थे। संवत १८७६ के फाल्गुन शुक्ल पूर्णिमा (हुताशनी/होली) का उत्सव श्रीहरि ने मच्छियाव गाँव में मनाया। उस समय ये दोनों चाचा-भतीजा वहाँ पधारे थे। श्रीजी महाराज अटारी (मेडा) पर सभा सजाकर विराजमान थे। उस समय दोनों ने आकर दंडवत प्रणाम किया और सम्मुख बैठ गए। अगराजी ने प्रार्थना की, “हे महाराज! आज आपके थाल के लिए हम अपने निवास पर खांड (शर्करा) की प्रसादी तैयार करेंगे। श्रीहरि, आप संतों को रसोई परोसिए!” तब श्रीजी महाराज ने कहा, “तो फिर रसोई डेढ़ गुनी बनानी पड़ेगी!” अगराजी ने कहा, “भले महाराज, हम दोगुनी रसोई तैयार करवाएँगे। आपके प्रताप से कोई कमी नहीं है!” तदनंतर, अगराजी और अमराजी ने संतों की रसोई में समस्त सामग्री पहुँचाई और श्रीजी महाराज के लिए अपने निवास पर चार प्रकार के भोजन, रायता, पाक, पापड़, दूध, दही, मिश्री आदि तैयार करवाकर अन्नकूट की भाँति भव्य थाल सजाया।
अगराजी जब महाराज को थाल आरोगने के लिए बुलाने आए, तब श्रीजी महाराज पधारे। श्रीजी महाराज को बाजोट पर भोजन हेतु पधराया गया और विविध व्यंजनों से सुसज्जित थाल उनके समक्ष रखा गया। थाल देखकर श्रीजी महाराज ने कहा, “अरे, बहुत बड़ा थाल तैयार किया है!” तब अगराजी बोले, “हे महाराज! आज यह दुर्लभ अवसर आया है, यह बार-बार नहीं आएगा। आज हमारा जन्म सफल हो गया कि प्रभु थाल आरोग रहे हैं और हम दर्शन का लाभ ले रहे हैं।” उस समय बापूभाई भी आए हुए थे, तो महाराज ने उनसे भी आग्रह किया कि भोजन करने बैठें। तब बापूभाई ने कहा, “महाराज, दरबारगढ़ में भोजन तैयार होगा, इसलिए हम वहीं जीम लेंगे।” तब अगराजी और अमराજી ने कहा, “महाराज कह रहे हैं तो ना मत कहिए, आइए भोजन करने बैठिए।” फिर तीनों साथ में भोजन करने बैठे और महाराज अपने थाल में से प्रसादी देते जाते थे। भोजन करके, आचमन कर और मुखवास लेकर श्रीहरि दरबारगढ़ पधारे।
महाराज ने पूछा, “पता लगाओ, साधुओं की रसोई में कितनी देर है?” अगराजी ने जानकारी प्राप्त की, जिसके बाद श्रीहरि संतों के चौक में परोसने के लिए पधारे। पाकशाला में वस्त्र बदलकर, रेशमी किनारी वाली धोती पहनकर और दुपट्टा (खेस) आड़सोड में डालकर वे पंगत में खड़े हो गए और पुकारे, “कहाँ हैं भंडारी साधु? लाओ लड्डू!” तब साधु लड्डू से भरे थाल लेकर आगे आए। श्रीजी महाराज दोनों हाथों में दो-दो लड्डू लेकर पंगत के दोनों ओर परोसने लगे और बोलते जाते, “परमहंसों लड्डू लो… परमहंसों लड्डू लो…!” इस प्रकार वे सात बार पंगत में घूमे। इसके पश्चात् हाथ धोकर, रुमाल से पोंछकर, वस्त्र बदलकर अपने आसन पर पधारे। पार्षद ने जल का लोटा लाकर दिया, तो जल ग्रहण कर शयन किया।
तीसरे पहर में तालाब के दक्षिण दिशा की ओर स्थित नीम के वृक्ष के नीचे ढोलिए (पलंग) पर विराजमान होकर महाराज ने सभा की। उस समय अगराजी और अमराजी ने महाराज को किनखाब की डगली (अंगरखा) और सुरवाल पहनाई, कंधे पर भारी दुपट्टा (शेलु) धराया, सिर पर पाघ बाँधी, शॉल ओढ़ाई और पुष्पों के सुंदर हार पहनाए। श्रीहरि के गौर ललाट पर कुमकुम का तिलक लगाकर कपूर की आरती उतारी और चरणों में वंदन कर दोनों ने बारी-बारी से महाराज के चरणारविंद अपने वक्षस्थल से लगाए। श्रीहरि अगराजी और अमराजी दोनों पर अति प्रसन्न हुए।
अहमदाबाद में भी जब लोलंगर बावा का उपद्रव हुआ था, तब अगराजी और अमराजी पार्षदों के साथ डटकर खड़े रहे थे। उस समय संतों की रक्षा करने के लिए अगराजी ने निर्भीक होकर तलवार के एक ही वार से एक बावा के दोनों पैर काट दिए थे। जेतलपुर यज्ञ में भी उन्होंने क्षत्रिय धर्म निभाते हुए सभी की रक्षा की थी। इसी कारण जब श्रीहरि डांगरवा पधारे, तब उन्होंने अगराजी और अमराजी का विशेष सम्मान करते हुए अपने कर-कमलों से पाघ बाँधकर उन्हें नवाज़ा था।
- श्रीकच्छलीला अध्याय ७० और हरिचरित्रामृत सागर पूर १२ तरंग ७४-८३ से…
🙏
English
The Episode of Agraji and Amraji of Dangarwa
Agraji and his nephew Amraji, Kshatriya devotees from the village of Dangarwa, possessed boundless love and devotion for Shri Hari. They frequently traveled to have His divine darshan. In Samvat 1876, Shri Hari celebrated the festival of Fagan Sudi Poonam (Hutashani/Holi) in the village of Machhiav. On this holy occasion, both uncle and nephew arrived there. Shriji Maharaj was presiding over an assembly on the upper floor (medo). Both devotees offered prostrations (dandvat) and sat reverently before Him. Agraji prayed, “O Maharaj, today for Your thaal (sacred food offering), we shall prepare a feast sweetened with sugar at our lodging. O Shri Hari, please graciously serve the meals to the saints!” Hearing this, Shriji Maharaj said, “Then one-and-a-half times more food will be required!” Agraji joyfully replied, “Certainly, Maharaj, we will prepare double the amount! By Your grace, there is no shortage of anything!” Agraji and Amraji then supplied all the provisions to the saints’ kitchen. At their own quarters, they had four varieties of sumptuous food prepared for Shriji Maharaj, including raita, sweets (paak), papad, milk, curd, and sugar crystals, arranging a grand thaal akin to an annakut.
When Agraji came to invite Maharaj for the meal, Shriji Maharaj arrived at their lodging. Maharaj was seated upon a wooden seat (bajoth), and the lavish thaal laden with diverse delicacies was presented before Him. Seeing the feast, Shriji Maharaj remarked, “You have prepared a massive thaal!” Agraji humbly responded, “O Maharaj, such a divine opportunity has come today and may never come again. Our human birth has been redeemed today as the Lord accepts our offering while we behold Your divine form.” At that moment, Bapubhai also arrived, and Maharaj urged him to sit down for the meal as well. Bapubhai hesitated, saying, “Maharaj, food will be ready at the Darbargadh, so I shall dine there.” Agraji and Amraji insisted, “When Maharaj Himself invites you, one must not refuse. Please come and dine with us.” All three sat together, and Maharaj lovingly shared sanctified food (prasadi) from His own thaal with them. After dining, performing achaman, and taking mukhvas, Shri Hari retired to the Darbargadh.
Maharaj then asked, “Go find out how much longer before the sadhus’ meal is ready.” Agraji went to inquire and brought back the news. Shri Hari then proceeded to the courtyard to serve the saints personally. In the kitchen area, He changed His garments, adorning a silk-bordered (heer kor) dhoti and tying a decorative sash (khes) across His torso. Standing before the rows of saints, He called out, “Where is the bhandari sadhu? Bring the laddus!” The sadhus stepped forward carrying platters heaped with laddus. Shriji Maharaj held two laddus in each hand and walked between the lines, serving both sides while joyously proclaiming, “Paramhamsas, take laddus! Paramhamsas, take laddus!” He traversed the dining lines seven times in this manner. Afterward, He washed His hands, dried them with a kerchief, changed His attire, and returned to His seat. A parshad brought a pitcher of water, and after drinking, Maharaj rested.
During the third quarter of the day (late afternoon), Maharaj went to the southern side of the village pond, where He sat on a cot under a neem tree and held an assembly. On this occasion, Agraji and Amraji offered Him ornate kinkhab (brocade) garments—a dagli (tunic) and surval (trousers)—draped a rich shelu (shawl) across His shoulders, tied an elegant pagh (turban) upon His head, adorned Him with a warm shawl, and offered fragrant flower garlands. They applied a kumkum tilak upon Shri Hari’s fair forehead, performed the camphor arti, bowed at His feet, and each lovingly pressed His divine lotus feet (charanarvind) to their chests. Shri Hari was immensely pleased with both Agraji and Amraji.
Earlier, during the violent disturbance caused by Lolangar Bawa in Ahmedabad, Agraji and Amraji had stood vigilant alongside the parshads to defend the fellowship. In protecting the holy saints, Agraji fearlessly severed both legs of an attacking ascetic with a single stroke of his sword. During the historic Jetalpur Yagna as well, he fulfilled his Kshatriya duty and guarded the devotees. Pleased by their unwavering devotion and valor, when Shri Hari visited Dangarwa, He honored Agraji and Amraji by tying turbans upon their heads with His own holy hands.
- From Shri Kutch Leela Chapter 70 and Haricharitramrut Sagar Pur 12, Tarang 74-83…
🙏