ધોરાજીમાં વકાભાઈના મનનો ઘાટ જાણી શ્રીહરિ ભીમા કુંભારના ઓટલે પધાર્યા, ગોંડલના રાજા દેવાજીએ દરબારી વૈભવ છોડી કુંભારના આંગણે શ્રીહરિના ચરણકમળ પૂજ્યા.
સંવત ૧૮૫૬માં ગોંડલ રાજ્યની ગાદી પર રાજા દેવાજી બેઠા અને તેમના શૂરવીર અનુજ હઠીસિંહ રાજ્યના સેનાપતિ બન્યા. બંને ભાઈઓ સદગુરુ રામાનંદ સ્વામીના શિષ્ય હતા અને સંવત ૧૮૫૮માં જેતપુરમાં શ્રીસહજાનંદ સ્વામીના પટ્ટાભિષેક વખતે હઠીસિંહે શ્રીહરિને ઉત્તમ અશ્વ ભેટ ધર્યો હતો.
એકવખતે શ્રીહરિ ધોરાજી પધાર્યા અને વકાભાઈ ખીમાણીને ઘેર ઉતર્યા. વકાભાઈના મનમાં સંકલ્પ થયો કે જો ગોંડલ નરેશ દેવાજી દર્શને આવશે તો રાજાના સન્માનમાં મારે મોટો ખર્ચ થશે! અંતર્યામી શ્રીહરિ આ જાણી તુરંત ઊભા થઈ ગામના છેવાડે રહેતા ગરીબ હરિભક્ત ભીમા કુંભારના ઘેર પધાર્યા અને પીપળાના છાંયે ઓટલા પર ગુણિયું (કોથળો) પાથરીને તેના પર બિરાજ્યા.
આ બાજુ રાજા દેવાજી પોતાના લશ્કર, અરબ સૈનિકો અને મંત્રીઓ સાથે ભવ્ય સવારી સજી દર્શનાર્થે નીકળ્યા. ખીમાણીના વાસ પાસે આવી જાણ્યું કે પ્રભુ તો કુંભારના ઘેર પધાર્યા છે! મંત્રીઓએ રાજનીતિ આગળ ધરી કહ્યું, “મહારાજ! આપ રાજા થઈને કુંભાર જેવા હલકા ગણાતા વર્ગના ઘેર ન જઈ શકો.” ત્યારે રાજા દેવાજીએ નિર્માની બની ગર્જના કરી: “રાજા કહે શ્રીહરિ જ્યાં બિરાજે, જિજ્ઞાસુ તે સ્થાન જતાં ન લાજે..! જશું પ્રભુને મળવા અમે તો, ન આવશો ત્યાં તમને ગમે તો..!”
રાજા દેવાજી ભીમા કુંભારના આંગણે પધાર્યા અને રાજવી દમામ છોડી જમીન પર બેસી શ્રીહરિના ચરણોમાં દોઢસો રૂપિયા રોકડા ભેટ ધર્યા. તેમના પુત્ર કુંવર નથુજીને તરસ લાગતાં શ્રીહરિએ પોતાના માટીના પાત્રમાંથી પ્રસાદીનું અમૃતતુલ્ય જળ પાયું અને તે પાત્ર રાજાને ભેટ આપ્યું. શ્રીહરિએ એ દોઢસો રૂપિયા ભીમા કુંભારને અર્પણ કર્યા. ત્યારબાદ રાજા દેવાજીના ભાવભર્યા આમંત્રણથી શ્રીહરિ ગોંડલ પધાર્યા અને રાજમહેલના બાગમાં કૂવામાં સંતો-સખાઓ સાથે સ્નાન કરી તે પાવન ભૂમિને તીર્થ બનાવી દીધી.
- શ્રીહરિલીલામૃત કળશ ૧ વિશ્રામ ૬ માંથી…
Hindi
ધોરાજીમાં વકાભાઈ ખીમાણીનો સંકોચ, ભીમા કુંભારના ઓટલે શ્રીહરિ અને રાજા દેવાજીની ભક્તિ
संवत १८५६ में गोंडल के सिंहासन पर राजा देवाजी आरूढ़ हुए और उनके वीर भ्राता हठीसिंह सेनापति बने। दोनों भाई रामानंद स्वामी के निष्ठावान शिष्य थे।
एक बार श्रीहरि धोराजी पधारे और वकाभाई खीमाणी के घर ठहरे। वकाभाई के मन में चिंता हुई कि यदि राजा देवाजी दर्शनार्थ आए तो राजसी आवभगत में बहुत व्यय होगा! अंतर्यामी श्रीहरि तुरंत उठकर गाँव के निर्धन भक्त भीमा कुम्हार के घर पहुँचे और पीपल की छाँव में टाट बिछाकर बैठ गए।
उधर राजा देवाजी सेना और मंत्रियों सहित प्रभु दर्शन हेतु निकले। जब ज्ञात हुआ कि प्रभु कुम्हार के घर विराजे हैं, तब मंत्रियों ने राजमर्यादा का तर्क देकर वहाँ जाने से रोका। राजा देवाजी ने निर्भीक होकर कहा: “जहाँ साक्षात् परमेश्वर विराजमान हों, वहाँ जाने में सच्चा जिज्ञासु कभी लज्जित नहीं होता। हम तो प्रभु चरणों में अवश्य जाएँगे!”
राजा देवाजी ने भीमा कुम्हार के आँगन में भूमि पर बैठकर प्रभु चरणों में डेढ़ सौ रुपये अर्पित किए। राजकुमार नथुजी को प्यास लगने पर श्रीहरि ने अपने मिट्टी के पात्र से प्रसादी जल पिलाया और वह पात्र राजा को आशीर्वाद स्वरूप भेंट किया। प्रभु ने वे संपूर्ण रुपये भीमा कुम्हार को दिलवाए। इसके पश्चात श्रीहरि गोंडल पधारे और राजमहल के उद्यान के कूप में संतों सहित स्नान कर उस स्थान को पावन तीर्थ बना दिया।
- श्रीहरिलीलामृत कलश १ विश्राम ६ से…
English
Dhoraji Bhima Kumbhar Raja Devaji Gondal
In Samvat 1856, King Devaji ascended the royal throne of Gondal, appointing his valiant younger brother Hathisinh as commander-in-chief. Both noble brothers were devoted disciples of Sadguru Ramanand Swami, and during Sahajanand Swami’s formal investiture in Jetpur in Samvat 1858, Hathisinh had presented a prized stallion to Shreehari.
On one occasion, Shreehari visited Dhoraji and stayed at the residence of Vakabhai Khimani. An anxious thought crossed Vakabhai’s mind: “If King Devaji arrives for darshan, the lavish royal protocol will impose a heavy financial burden upon me!” Discerning this mental calculation, omniscient Shreehari immediately rose and walked to the humble hut of an impoverished potter devotee, Bhima Kumbhar, seating Himself upon a rough burlap sack spread under the cooling shade of a peepal tree.
Meanwhile, King Devaji set forth in royal splendor accompanied by his Arab cavalry, state ministers, and royal drummers. Arriving near Khimani’s street, he learned that the Lord had moved to the potter’s dwelling. His prime minister cautioned, “Your Majesty! Royal decorum dictates that a sovereign monarch should never set foot in the humble home of a lowly potter!” King Devaji cast aside all ego and resolutely proclaimed: “Where the Supreme Lord resides, a sincere seeker never hesitates to step; We shall definitely proceed to meet our Lord; you may stay behind if you wish!”
King Devaji entered Bhima Kumbhar’s courtyard, humbly seated himself on the bare earth before Shreehari, and placed one hundred and fifty silver rupees at the Lord’s feet. When young Prince Nathuji grew thirsty, Shreehari personally offered sanctified water from His own earthenware cup and gifted the sacred vessel to the King. Shreehari then distributed all one hundred and fifty rupees to the impoverished potter Bhima. Later, upon the King’s loving invitation, Shreehari visited Gondal palace, bathing with His sadhus in the royal orchard well and sanctifying the grounds as an eternal pilgrimage site.
- Extracted from Shreehari Leelamrut, Kalash 1, Vishram 6…