કાનમ પ્રદેશમાં આમોદ પાસે ઇંટોલા ગામ આવેલું છે. ત્યાં શ્રીજી મહારાજના પરમભકત એવા જીજીભાઇ રહેતા. તેઓ સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી જેવા મોટા સંતોને સેવીને ખરેખરા ભકત થયેલા.
Gujarati
ઇંટોલાના જીજીભાઇ અને તેમના બળદનો ઉદ્ધાર
કાનમ પ્રદેશમાં આમોદ પાસે ઇંટોલા ગામ આવેલું છે. ત્યાં શ્રીજી મહારાજના પરમભકત એવા જીજીભાઇ રહેતા. તેઓ સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી જેવા મોટા સંતોને સેવીને ખરેખરા ભકત થયેલા. પંચવિષય ને પુરેપુરા પાળતા અને અખંડ શ્રીહરિનું સ્મરણ કરતા. પોતે ખેતીવાડી કરીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવતા થકા જે કોઇ પોતાના યોગમાં આવે એને શ્રી પુર્ણપુરુષોત્તમનારાયણ એવા શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાનની ઓળખાણ કરાવતા. કાયમ પોતાની આવક નો દશમો-વિશમો ભાગ કાઢીને વડતાલ શ્રી લક્ષ્મીનારાયણ દેવ અને શ્રીહરિકૃષ્ણ મહારાજને અર્પણ કરતા.
સમયજતાં જીજીભાઇની આયુષ્ય પુરી થવા આવી તે એકદિવસે રાતે શ્રીહરિ સોનાનો રથ જોડીને એને અંતકાળે તેડવા પધાર્યા. ઇંટોલા ગામમાં બાપુભાઇ નામે વિપ્ર પણ એવા જ સત્સંગી હતા, તેઓ એ સમે એમના ફળીયામાં ખાટલો નાંખીને સુતા હતા, એ વખતે શ્રીહરિએ એમના ફળીમાં સોનાનો રથ ઉતાર્યો. આખાયે ફળિયામાં તેજ નો પૂંજ છવાય જતા બાપુભાઇ તો સફાળા જાગી ગયા. પોતે તો શ્રીહરિના દિવ્ય દર્શન થતા જ ધબોધબ દંડવત કરવા લાગ્યા. એકાએક જ શ્રીહરિના અધરાતે દર્શન થતા પોતે અતિભાવ વિભોર થઇ ગયા. બાપુભાઇએ બે હાથ જોડીને શ્રીહરિની સ્તુતિ કરીને પ્રણામ કરીને શ્રીહરિને પુછ્યુ કે હે પ્રભુ, આમ અધરાતે કયાં પધારો છો? શ્રીજીમહારાજ બોલ્યા કે “તમારા ગામના પ્રેમીહરિભકત એવા જીજીભાઇનું આયુષ્ય પુરુ થઇ ગયુ છે, તો અમે એમને અમારા અક્ષરધામમાં તેડી જવા સારું પધાર્યા છીએ..!” ત્યારે બાપુભાઇ બે હાથ જોડીને બોલ્યા કે “પ્રભું, જીજીભાઇ તો અમારા સત્સંગનો સધિયારો છે, તેઓ અમારા વિસ્તારના સત્સંગને મન-કર્મ-વચને કરીને હાલ બહુ સત્સંગનું બળ પુરુ પાડે છે, તેઓ નવા મુમુક્ષુંઓને સત્સંગની વાત્ય કરીને એમને આપના ભજન કરવા પ્રેરે છે. એમના ઉપદેશથી અનેક જીવો આપના શરણે આવ્યા છે અને આપનું ભજન કરતા થકા સત્સંગના પંચવર્તમાન પાળે છે. આમ એના લીધે સત્સંગને ઘણું બળ મળે છે, માટે હે પ્રભું, હાલ તમે જીજીભાઇ ને અક્ષરધામ ન લઇ જાઓ તો વધારે સારું, કારણ કે ગામમાં એના જેવા બીજા કોઇ બળીયા સત્સંગી નથી.” શ્રીહરિ કહે કે “બાપુભાઇ, અમે છેક અક્ષરધામ થી આવ્યા ને હવે ખાલી રથ તો પાછો લઇ જવાય નહી, તો એમ કરીએ કે જીજીભાઇના એમના બળદના આત્મા ને ધામમાં લઇ જઇએ..!” તે સુંણી બાપુંભાઇએ પુછ્યું કે “મહારાજ, એમના બળદના તો એવા વળી શા પૂણ્ય છે કે એ બળદ ને તમારા ધામની પ્રાપ્તિ થઇ ?” ત્યારે મહારાજ હસતા બોલ્યા કે “એમના બળદે અમારા સંતોની સેવા કરી છે, એકવખતે મુકતાનંદ સ્વામી એમના પચાસ સંતોના મંડળ સાથે તવરાં ના મેળા માં ગયા હતા, ને નર્મદા નદીમાં પાણીનું પુર આવવાથી સંતો ૨-૩ દિવસ ના ભૂખ્યા હતા. એ વખતે જીજીભાઇ એ આ બળદને જોડીને પોતાના ગાડામાં અનાજ ભરીને લઇને ગયા હતા, એની સંતો ખીચડી બનાવીને જમીને તૃપ્ત થયા હતા. અમારા એવા પરમહિતકારી સંતોને જમાડવાના કાર્ય માં એ બળદ ગાડે ઝૂત્યો હતો, એના આ પુણ્ય ને લીધે એને અમારા અક્ષરધામમાં લઇ જઇશું..!” શ્રીહરિ તુંરત જ પોતાના સુવર્ણરથમાં સવાર થઇને ચાલ્યા ને જીજીભાઇને ઘેરથી એમના બળદના આત્માને ધામમાં લઇ ગયા. બાપુભાઇ તો તુંરત જ એમના ઘરેથી જીજીભાઇના ઘરે આવ્યા ને શ્રીજીમહારાજે પોતે સોનાના રથમાં પધારીને ‘તમને અક્ષરધામ તેડવા આવેલા, પરંતુ એમણે વિનંતી કરતા બળદને તેડી જાશું’ એમ દિવ્ય દર્શન દીધાની સઘળી વાત કરી સંભળાવી, બેઉ ભકતો તુંરત જ બળદને બાંધવાની કોઢયમાં આવીને જુએ તો એ બળદ ત્યારે દેહ છોડી ગયેલ હતો. સવાર પડતા ગામજનોને સહુંને આ દિવ્ય પ્રસંગની ખબર પડતા સહુ ઘણા આશ્ચર્ય ને પામ્યા અને કળીકાળમાં શ્રીહરિ એમના આશ્રીત તો ખરાં જ પરંતું એમના સંતો-ભક્તોની સેવા માં આવેલા પશુંઓને પણ દયાએ કરીને પોતાના ધામમાં તેડી જાય છે, એ વાત જાણીને અહોભાવ ને પામ્યા.
કહું કાનમ દેશમાં, એક ઇંટોલા ગામ..! ભકત ભલા કણબી કૂળે, જાણો જીજીભાઇ નામ..! આવ્યા અર્ધી રાતે અવિનાશ, થયો ગામમાં બહુ પ્રકાશ..! એક દ્વિજ ભકત બાપુભાઇ, છોડ્યો રથ એના ફળીમાંઇ..! પછી બોલ્યા શ્રીમહારાજ, અમે આવ્યા જીજીભાઇ કાજ..! તેને તેડી જાશું આજ અમે, સત્ય માનો બાપુભાઇ તમે..! ત્યારે બોલ્યા બાપુભાઇ એમ, એને મેલી જાઓ કહીએ કેમ..! પણ સતંસગ મા એહ જેવા, બીજા નથી શીરામણ દેવા..! ત્યારે નાથ કહે નહી લૈયે, લેશું એના બળદને તૈયે..! ત્યારે બોલ્યા બાપુ હરિજન, પ્રભું એવું શીયું એનું પુણ્ય..! ત્યારે શ્રીહરિ કહે સંત અર્થે, જુત્યો’તો એ રસોઇને રથે..! માટે લઇ જઇશું એને આજ, એમ કહી પધાર્યા મહારાજ..!
- સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામી રચિત ભકતચિંતામણીના પરચા પ્રકરણમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
ईंटोला के जीजीभाई और उनके बैल का उद्धार
कानम प्रदेश में आमोद के निकट ईंटोला नाम का एक गाँव है। वहाँ श्रीजी महाराज के अनन्य भक्त जीजीभाई रहते थे। वे सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी जैसे महान संतों की सेवा-समागम करके सच्चे और निष्ठावान भक्त बने थे। वे पंचवर्तमान का दृढ़तापूर्वक पालन करते और अखंड श्रीहरि का स्मरण करते रहते थे। स्वयं खेती-बाड़ी करके अपनी आजीविका चलाते हुए, जो कोई भी उनके संपर्क में आता, उसे वे साक्षात् पूर्ण पुरुषोत्तम नारायण भगवान स्वामीनारायण की महिमा समझाते और सत्संगी बनाते थे। वे नियमपूर्वक अपनी आय का दसवाँ-बीसवाँ भाग (धर्मादा) निकालकर वड़ताल में श्री लक्ष्मीनारायण देव और श्री हरिकृष्ण महाराज के चरणों में अर्पित करते थे।
समय बीतने पर जब जीजीभाई की आयु पूर्ण होने को आई, तब एक रात श्रीहरि स्वयं स्वर्ण-रथ लेकर उनके अंतिम समय में उन्हें अपने धाम ले जाने हेतु पधारे। ईंटोला गाँव में बापूभाई नाम के एक विप्र भी ऐसे ही निष्ठावान सत्संगी थे। उस समय वे अपने आँगन में खाट बिछाकर सोए हुए थे। श्रीहरि ने अपना स्वर्ण-रथ बापूभाई के आँगन में उतारा। पूरे आँगन में अलौकिक दिव्य प्रकाश फैल जाने से बापूभाई तुरंत जाग गए। श्रीहरि के साक्षात् दिव्य दर्शन होते ही वे बारंबार दंडवत प्रणाम करने लगे। आधी रात को अचानक श्रीहरि के दर्शन पाकर वे भाव-विभोर हो गए। बापूभाई ने दोनों हाथ जोड़कर श्रीहरि की स्तुति की और पूछा, “हे प्रभु! इस आधी रात को आप यहाँ कहाँ पधार रहे हैं?” श्रीजी महाराज बोले, “आपके गाँव के प्रेमी भक्त जीजीभाई की आयु पूर्ण हो गई है, अतः हम उन्हें अपने अक्षरधाम ले जाने के लिए पधारे हैं!” यह सुनकर बापूभाई ने दोनों हाथ जोड़कर प्रार्थना की, “हे प्रभु! जीजीभाई तो हमारे पूरे क्षेत्र के सत्संग का मुख्य आधार और संबल हैं। वे मन, कर्म और वचन से सत्संग को बहुत बल प्रदान करते हैं। वे नए-नए मुमुक्षुओं को सत्संग की महिमा बताकर उन्हें आपका भजन करने की प्रेरणा देते हैं। उनके उपदेश से अनेक जीव आपकी शरण में आए हैं और पंचवर्तमान का पालन करते हुए आपका भजन कर रहे हैं। उनके कारण इस क्षेत्र में सत्संग का बहुत प्रसार हो रहा है। इसलिए हे प्रभु! यदि आप अभी जीजीभाई को अक्षरधाम न ले जाएँ तो सत्संग के हित में बहुत अच्छा होगा; क्योंकि पूरे गाँव और क्षेत्र में उनके जैसा प्रभावशाली और दृढ़ सत्संगी दूसरा कोई नहीं है।”
श्रीहरि ने कहा, “बापूभाई! हम इतनी दूर अक्षरधाम से आए हैं, तो अब खाली रथ लेकर तो लौट नहीं सकते। अतः ऐसा करते हैं कि हम जीजीभाई के स्थान पर उनके बैल की आत्मा को अपने धाम ले चलते हैं!” यह सुनकर बापूभाई ने विस्मय से पूछा, “हे महाराज! उस बैल के ऐसे कौन से महान पुण्य हैं कि उसे आपके परमधाम की प्राप्ति हो रही है?” तब श्रीजी महाराज ने मुस्कुराते हुए कहा, “उस बैल ने हमारे संतों की अनन्य सेवा की है। एक बार मुक्तानंद स्वामी अपने पचास संतों के मंडल के साथ तवरा के मेले में गए थे। उस समय नर्मदा नदी में भीषण बाढ़ आ जाने के कारण संत दो-तीन दिनों से भूखे थे। तब जीजीभाई इसी बैल को अपनी गाड़ी में जोतकर अनाज भरकर ले गए थे, जिसकी खिचड़ी बनाकर संतों ने भोजन किया और तृप्त हुए थे। हमारे ऐसे परम हितकारी संतों को भोजन कराने के सेवा-कार्य में यह बैल गाड़ी में जुता था। इसी महान पुण्य के प्रताप से हम इसे अपने अक्षरधाम ले जा रहे हैं!”
श्रीहरि तुरंत अपने स्वर्ण-रथ में सवार होकर चले और जीजीभाई के घर से उनके बैल की आत्मा को लेकर अपने अक्षरधाम पधारे। बापूभाई तुरंत अपने घर से जीजीभाई के घर दौड़े आए और उन्हें सारी बात बताई कि किस प्रकार श्रीजी महाराज स्वयं स्वर्ण-रथ लेकर उन्हें लेने आए थे, परंतु बापूभाई की प्रार्थना पर महाराज ने बैल को धाम में ले जाने का निर्णय किया। जब दोनों भक्त बैल की कोठरी (गौशाला) में जाकर देखने लगे, तो देखा कि बैल ने उसी क्षण अपना नश्वर देह त्याग दिया था। प्रातःकाल जब गाँव वालों को इस अलौकिक प्रसंग का पता चला, तो सभी आश्चर्यचकित हो गए। कलियुग में श्रीहरि केवल अपने आश्रित मनुष्यों का ही नहीं, अपितु अपने संतों-भक्तों की सेवा में लगे मूक पशुओं का भी ऐसी अपार करुणा करके मोक्ष कर देते हैं—यह जानकर सभी लोग अहोभाव और भक्ति-भाव से भर गए।
कहुं कानम देशमां, एक ईंटोला गाम! भक्त भला कणबी कूळे, जाणो जीजीभाई नाम! आव्या अर्धी राते अविनाश, थयो गाममां बहु प्रकाश! एक द्विज भक्त बापूभाई, छोड्यो रथ एना फळीमांइ! पछी बोल्या श्रीमहाराज, अमे आव्या जीजीभाई काज! तेने तेडी जाशुं आज अमे, सत्य मानो बापूभाई तमे! त्यारे बोल्या बापूभाई एम, एने मेली जाओ कहीए केम! पण सत्संगमां एह जेवा, बीजा नथी शीरामण देवा! त्यारे नाथ कहे नहीं लैये, लेशुं एना बळदने तैये! त्यारे बोल्या बापू हरिजन, प्रभु एवं शीयूं एनुं पुण्य! त्यारे श्रीहरि कहे संत अर्थे, जुत्यो’तो ए रसोइने रथे! माटे लइ जइशुं एने आज, एम कही पधार्या महाराज!
- सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी रचित ‘भक्तचिंतामणि’ के परचा प्रकरण से…
🙏
English
Jijibhai of Intola and the Salvation of His Ox
In the Kanam region near Amod lies the village of Intola. There lived an exemplary devotee of Shriji Maharaj named Jijibhai. By serving and associating with eminent saints like Sadguru Muktanand Swami, he had evolved into a steadfast and genuine devotee. He observed the five sacred vows (panch-vartaman) with utmost purity and constantly remembered Shri Hari. Earning his living through farming, he introduced whoever crossed his path to Bhagwan Swaminarayan as the manifest Supreme Lord, Purna Purushottam Narayan. Faithfully every year, he set aside a tenth or twentieth portion of his income (dharmada) and offered it at the feet of Shri Lakshmi-Narayan Dev and Shri Harikrishna Maharaj in Vadtal.
With the passage of time, as Jijibhai’s lifespan drew to a close, Shri Hari arrived one midnight on a golden chariot to escort his soul to Akshardham. In Intola village, there lived another devoted Brahmin satsangi named Bapubhai. At that hour, Bapubhai was asleep on a cot in his courtyard. Shri Hari descended with His radiant golden chariot right into Bapubhai’s courtyard. The entire courtyard was bathed in a brilliant flood of divine light, causing Bapubhai to awaken with a start. The moment he beheld the divine darshan of Shri Hari, he began prostrating repeatedly (dandvat) in overwhelming reverence. Blessed with the divine sight of Shri Hari at midnight, he was filled with profound ecstasy. Folding his hands, Bapubhai prayed and asked, “O Lord! Where are You journeying at this late hour of the night?” Shriji Maharaj replied, “The earthly lifespan of Jijibhai, the loving devotee of your village, is complete. Therefore, We have come to take him to Our Akshardham!” With folded hands, Bapubhai earnestly pleaded, “O Prabhu! Jijibhai is the principal pillar and strength of satsang in our region. Through mind, speech, and action, he lends tremendous fortitude to our fellowship. He talks of Satsang to new spiritual seekers (mumukshus) and inspires them to worship You. Guided by his noble counsel, numerous souls have sought refuge at Your lotus feet and are devoutly observing the vows while singing Your glory. Thus, satsang flourishes greatly on his account. Therefore, O Lord, if You please do not take Jijibhai to Akshardham just yet, it would be a blessing for our fellowship; for there is no other devotee as spiritually powerful and influential as him in our entire village.”
Shri Hari said, “Bapubhai, We have traveled all the way from Akshardham, and We cannot return with an empty chariot. So let us do this: instead of Jijibhai, We shall take the soul of his faithful ox to Our divine abode!” Hearing this unexpected declaration, Bapubhai curiously inquired, “O Maharaj! What extraordinary virtue or merit could an ox possibly have earned to attain Your supreme abode?” Shriji Maharaj smiled tenderly and explained, “His ox has performed devout service unto Our holy saints. Once, Muktanand Swami was traveling to the fair at Tavra with a group of fifty saints. Due to heavy floods in the Narmada River, the saints were stranded and remained without food for two to three days. At that critical time, Jijibhai yoked this very ox to his cart, loaded it with food grains, and delivered it to the stranded saints. The saints prepared khichdi, ate, and were thoroughly satisfied. In the noble act of serving food to Our supreme benefactors, the holy sadhus, this faithful ox pulled the cart. By virtue of this great service, We shall take him to Our Akshardham today!”
Shri Hari immediately boarded His golden chariot, proceeded to Jijibhai’s home, and escorted the soul of the ox to Akshardham. Bapubhai rushed from his house to Jijibhai’s residence and narrated the whole divine encounter—how Shriji Maharaj had personally arrived in a golden chariot to take Jijibhai, but on Bapubhai’s humble plea, agreed to take the ox instead. Both devotees hurried into the cattle shed, only to find that the ox had peacefully shed its mortal frame at that very moment. When the villagers learned of this miraculous occurrence the following morning, they were struck with wonder. All were filled with profound awe and devotion witnessing how, in this era of Kaliyuga, Shri Hari not only liberates His human devotees, but out of His boundless compassion, also elevates and grants Akshardham to mute animals that have rendered humble service to His holy saints.
“Kahu Kanam deshma, ek Intola gaam! Bhakt bhala kanbi kule, jaano Jijibhai naam! Aavya ardhi raate Avinash, thayo gaamma bahu prakash! Ek dwij bhakt Bapubhai, chhodhyo rath ena faliyaamai! Pachhi bolya Shri Maharaj, ame aavya Jijibhai kaaj! Tene tedi jaashu aaj ame, satya maano Bapubhai tame! Tyaare bolya Bapubhai em, ene meli jaao kahiye kem! Pan satsangma eh jeva, beeja nathi shiraman deva! Tyaare Nath kahe nahi laiye, leshu ena baladne taiye! Tyaare bolya Bapu Harijan, Prabhu evu shiyu enu punya! Tyaare Shri Hari kahe sant arthe, jutyoto e rasoine rathe! Maate lai jaishu ene aaj, em kahi padharya Maharaj!”
- From the Parcha Prakaran of Bhaktachintamani by Sadguru Nishkulanand Swami…
🙏