ચાંચિયાઓએ હાથ બાંધી માથામાં છરા મારી દરિયામાં ફેંક્યા, છતાં શ્રીહરિએ જળમાં વહાણ પર ખેંચી જીવનદાન આપ્યું; ગામના બ્રાહ્મણો ચૂડાકર્મ કરાવવા આવ્યા ત્યારે માતાએ પ્રભુના ભરોસે નકાર્યા.
સૌરાષ્ટ્રના વાંકાનેર નગરમાં જીવરામ વિપ્ર નામે શ્રીહરિના અનન્ય નિષ્ઠાવાન હરિભક્ત રહેતા હતા. તેઓ શ્રીજીમહારાજના પંચવર્તમાનને અતિ શૂરવીરતાથી પાળતા હતા. સંસારનો તમામ વ્યવહાર ચલાવતી વખતે તેમનું ચિત્ત સદાય શ્રીહરિના સ્મરણ-ભજનમાં લીન રહેતું. એક વખત તેઓ પોતાના વેપાર અર્થે સિંધ પ્રાંતમાં ગયા. ત્યાંથી ઉત્તમ ચોખાનો મોટો જથ્થો ખરીદી, વહાણ ભરીને દરિયાઈ માર્ગે વાંકાનેર પાછા ફરી રહ્યા હતા.
મધદરિયે અચાનક દરિયાઈ લૂંટારાઓ (ચાંચિયાઓ)નું વહાણ પાછળ પડ્યું. ચાંચિયાઓએ પોતાનું વહાણ જીવરામના વહાણ સાથે દોરડાંથી બાંધી દીધું અને હથિયારો સાથે ધસી આવ્યા. જીવના જોખમે વહાણના ખલાસીઓ-ખારવાઓ દરિયામાં કૂદીને ભાગી છૂટ્યા. એકલા પડેલા જીવરામ વિપ્રના હાથ પાછળ બાંધી, ચાંચિયાઓએ તેમના માથામાં પાંચ-છ કટાર અને છરાના જીવલેણ ઘા ઝીંકી તેમને મધદરિયામાં ફેંકી દીધા! લોહીલુહાણ જીવરામ વિપ્ર દરિયાના મોજાં પર તરવા લાગ્યા, પરંતુ આશ્ચર્ય કે તેઓ ડૂબ્યા નહીં! અસહ્ય વેદના વચ્ચે તેઓ મનોમન વિચારવા લાગ્યા: ‘દુઃખ સહન કરવામાં હવે કશી કમી રહી નથી; છતાં આ દેહ કેમ ડૂબતો નથી અને પ્રાણ કેમ છૂટતા નથી?’ તેમણે અનન્ય આર્તભાવે શ્રીહરિને પોકાર્યા: “હે મહારાજ! હવે મને સંસારની કોઈ કામના નથી, આપ કૃપા કરીને મને આપના અક્ષરધામમાં તેડી જાઓ!”
દીનદયાળુ શ્રીહરિ પોતાના ભક્તનો આર્તનાદ સાંભળી પળવારમાં પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થયા! શ્રીહરિએ પોતાના દિવ્ય કરકમળથી જીવરામને જળમાંથી ઊંચકીને વહાણમાં લીધા, પાછળ બાંધેલા દોરડાં છોડી નાખ્યા, તરસ્યા ભક્તને મીઠું અમૃતજળ પાયું અને ભોજન જમાડ્યું. પ્રભુએ તેમના માથા પર સ્નેહભર્યો હાથ ફેરવ્યો અને ક્ષણવારમાં સર્વ ઘા અને પીડા શમી ગયાં! શ્રીહરિએ સ્વહસ્તે વહાણ હંકારી કિનારે પહોંચાડ્યું અને જીવરામને ઘેર જવાની આજ્ઞા આપી અંતર્ધાન થઈ ગયા.
આ બાજુ જીવ બચાવીને ભાગેલા ખલાસીઓએ વાંકાનેર પહોંચીને સમાચાર ફેલાવ્યા કે “જીવરામ શેઠને દરિયામાં ચાંચિયાઓએ મારી નાખ્યા છે!” વાત વાયુવેગે ફેલાતાં જ્ઞાતિના રૂઢિચુસ્ત બ્રાહ્મણો જીવરામના ઘેર પહોંચ્યા અને તેમની વૃદ્ધ માતાને કહ્યું: “તમારો પુત્ર મૃત્યુ પામ્યો છે, માટે તમારી પુત્રવધૂનું તાત્કાલિક ચૂડાકર્મ (વિધવા સંસ્કાર) કરાવો!” માતાએ દ્રઢતાથી કહ્યું: “મારો જીવરામ જીવે છે, મને શ્રીહરિ પર ભરોસો છે; તમે અમને વ્યર્થ દુઃખી કરશો નહીં!” પરંતુ ગામના વડીલોએ દબાણ કર્યું: “ડોશી! તમારું હૈયું કઠણ છે, પણ અમારા બ્રાહ્મણ ધર્મનું પાલન થવું જોઈએ; માટે વહેલી તકે ચૂડાકર્મ કરાવો!” સગાંવહાલાંના કઠોર વચનોથી વ્યથિત થઈ માતાની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યાં. તેમણે ગળગળા થઈ શ્રીહરિને પ્રાર્થના કરી. ભક્તવત્સલ શ્રીહરિએ તુરંત માતાને દિવ્ય દર્શન આપી આશ્વાસન આપ્યું: “માતાજી! જરાય શોક કરશો નહીં. તમે હિંમતભેર સહુને કહી દો કે મારો જીવરામ જીવતો છે અને આવતીકાલે બપોર સુધીમાં હેમખેમ ઘેર પાછો આવી પહોંચશે!” શ્રીહરિના વચને આશ્વસ્ત થઈ માતાએ બ્રાહ્મણોને સ્પષ્ટ પરખાવી દીધું: “સહુ પોતપોતાને ઘેર જાઓ, મારે કોઈ ચૂડાકર્મ કરાવવું નથી; મારો જીવરામ કાલે બપોરે ઘેર આવશે!” અને સાચે જ, બીજે દિવસે બપોરે જીવરામ વિપ્ર સદેહે હસતા મુખે ઘેર આવી પહોંચ્યા! આખો પરિવાર અને સમગ્ર નગરજનો શ્રીહરિનો આ પ્રત્યક્ષ પરચો જોઈ ચકિત થઈ ગયા.
- શ્રીહરિચરિત્રચિંતામણી માંથી….
Hindi
વાંકાનેર કે જીવરામ વિપ્ર પર સમુદ્ર મેં લૂટેરોં કા આક્રમણ, શ્રીહરિ કી પ્રત્યક્ષ સહાયતા ઔર માતા કી અટલ શ્રદ્ધા
सौराष्ट्र के वांकानेर नगर में जीवराम विप्र नामक श्रीहरि के निष्ठावान भक्त रहते थे। वे पंचवर्तमान का शूरवीरता से पालन करते थे और सांसारिक कार्य करते हुए भी अखंड प्रभु भजन में लीन रहते थे। एक बार वे व्यापार हेतु सिंध गए और वहां से उत्तम चावल की एक बड़ी नौका भरकर समुद्री मार्ग से वांकानेर लौट रहे थे।
समुद्र के मध्य में अचानक समुद्री लुटेरों (चांचियों) ने उनका पीछा किया और अपनी नाव जीवराम की नौका से बांधकर शस्त्रों सहित चढ़ आए। प्राण संकट देखकर नाविक समुद्र में कूदकर भाग गए। अकेले बचे जीवराम विप्र के हाथ पीछे बांधकर लुटेरों ने उनके सिर पर कटार और छुरों के पांच-छह गहरे वार किए और उन्हें गहरे समुद्र में फेंक दिया! रक्त से लथपथ जीवराम तैरने लगे, किंतु डूबे नहीं। असह्य पीड़ा में उन्होंने करबद्ध प्रार्थना की: “हे महाराज! अब इस संसार की कोई चाह नहीं, मुझे अपने अक्षरधाम में बुला लीजिए!” दीनबंधु श्रीहरि तत्काल प्रकट हुए! उन्होंने जीवराम को जल से खींचकर नौका पर लिया, बंधन खोले, शीतल जल पिलाया और भोजन कराया। प्रभु ने उनके सिर पर हाथ फेरकर सारे घाव और वेदना तत्क्षण हर ली! श्रीहरि स्वयं नौका चलाकर तट तक ले आए और जीवराम को घर जाने की आज्ञा देकर अंतर्धान हो गए।
इधर भागे हुए नाविकों ने वांकानेर आकर सूचना दी कि जीवराम लुटेरों द्वारा मारे गए। यह सुनकर जाति के रूढ़िवादी ब्राह्मण जीवराम के घर पहुंचे और उनकी माता से बोले: “तुम्हारा पुत्र मर चुका है, अतः अपनी बहू का चूड़ाकर्म (विधवा प्रथा) करवाओ!” माता ने दृढ़ता से कहा: “मेरा पुत्र जीवित है, मुझे भगवान पर विश्वास है!” किंतु समाज के भारी दबाव से दुखी होकर माता ने रोते हुए श्रीहरि को पुकारा। भक्तवत्सल श्रीहरि ने तुरंत माता को दिव्य दर्शन देकर कहा: “माताजी! तनिक भी दुखी न हों। समाज से निडर होकर कह दो कि जीवराम जीवित है और कल दोपहर तक सकुशल घर लौट आएगा!” माता ने ब्राह्मणों को लौटा दिया। और सचमुच, अगले ही दिन दोपहर को जीवराम विप्र जीवित एवं पूर्ण स्वस्थ घर पहुंचे! यह चमत्कार देखकर पूरा नगर दंग रह गया।
- श्रीहरिचरित्रचिंतामणि से…
English
Sea Pirates Attack Jivram Vipra of Wankaner, Shreehari’s Direct Intervention at Sea, and a Mother’s Unshakable Faith
In the historic town of Wankaner in Saurashtra lived Jivram Vipra, a deeply devoted and principled follower of Bhagwan Swaminarayan who observed the five moral disciplines with unflinching valor. While executing his professional mercantile duties, his consciousness remained perpetually attuned to divine remembrance. On one occasion, he traveled to the province of Sindh for grain trade, loaded an entire ship with premium rice, and commenced his return voyage across the Arabian Sea.
Midway across the sea, sea pirates suddenly intercepted the vessel, lashed their craft to Jivram’s ship, and boarded brandishing lethal blades. Fearing for their lives, the frightened crew leaped into the waves and swam to safety. Abandoned alone, Jivram was captured; the ruthless brigands tightly bound his arms behind his back, delivered five to six brutal dagger blows to his head, and threw him overboard into the deep ocean waters! Though severely wounded and bleeding profusely, Jivram miraculously floated atop the ocean swell without sinking. Enduring acute agony, he reflected in prayer: ‘I have tasted the utmost limits of worldly suffering; why does this body not submerge and breath not depart?’ He prayed with soul-stirring earnestness: “O Supreme Lord! I harbor no further desires for this fleeting earthly existence; pray take me into Your eternal Akshardham!”
The merciful Lord Shreehari heard His devotee’s cry of distress and manifested instantly in physical form upon the water! With His divine hands, Shreehari lifted Jivram out of the surging waves back onto a boat, severed his bonds, fed him sweet water and nourishing food, and gently stroked his wounded head with His divine palm. In an instant, every wound sealed and all physical torment evaporated! Steering the vessel safely to the shoreline, Shreehari instructed Jivram to return home and vanished.
Meanwhile, the sailors who had escaped reached Wankaner and prematurely announced that pirates had murdered Jivram at sea. The orthodox village Brahmins gathered at Jivram’s home and demanded of his elderly mother: “Your son is dead; you must immediately conduct the ritual breaking of bangles (chuda-karma) for your daughter-in-law!” The mother replied with unshakable conviction: “My Jivram is not dead; I have implicit faith in Shreehari; do not torment us needlessly!” When the caste elders insisted sternly, the mother wept in distress and prayed fervently to Bhagwan Swaminarayan. The Lord manifested before her in a divine vision and comforted her: “Revered mother! Grieve not in the least! Declare fearlessly to the elders that your son is alive and will return home safely before tomorrow noon!” Reassured by the Lord’s pledge, the mother turned the Brahmins away. Miraculously, the very next afternoon, Jivram Vipra walked through the door alive and completely sound in body, sending a wave of awe throughout Wankaner!
- From Shri Haricharitramrut Chintamani…