નિમાડ દેશમાં મંડલેશ્વર નામે ગામ છે ત્યાં એક વિષ્ણું શર્મા અને ત્રિવેણીબાઇ નામે એક પવિત્ર બ્રાહ્મણ દંપતિ રહેતા હતા.
Gujarati
નૃસિંહાનંદ સ્વામી (ભાનું શર્મા) અને શ્રીજી મહારાજ
નિમાડ દેશમાં મંડલેશ્વર નામે ગામ છે ત્યાં એક વિષ્ણું શર્મા અને ત્રિવેણીબાઇ નામે એક પવિત્ર બ્રાહ્મણ દંપતિ રહેતા હતા. એમના ઘરે સંવત ૧૮૧૩ની સાલમાં એક પુત્રરત્નનો જન્મ થયો, જેઓ પુર્વના મુમુક્ષું હતા. એનું નામ ભાનું શર્મા રાખવા માં આવેલું હતું. આ ભાનું શર્મા નાનપણથી જ જગત પ્રત્યે ઉદાસીનભાવે રહેતા થકા સંતમિલન અને પ્રભુભકિતના પીપાસું હતા. જયારે ભાનું શર્માની ઉંમર વીસ વર્ષની છઇ ત્યારે તેમના માતાપિતાએ એમના વિવાહ કરવા કહ્યુ ત્યારે તેઓ પ્રભુપ્રાપ્તિ કરવા તિવ્રવૈરાગ્યભાવથી ઘર છોડીને ચાલી નીકળ્યા. તિર્થાટનમાં ફરતા ફરતા તેઓ પાંચ વર્ષે જગન્નાથપુરી આવ્યા અને ત્યાં પુજારી તરીકે રહ્યા, જ્યાં તેઓ એ ૨૫ વર્ષ સુધી શ્રીજગન્નાથ ભગવાનની અતિશુદ્ધભાવથી સેવા કરી.
સંવત ૧૮૬૫ની સાલમાં જસદણના દરબાર ચેલાખાચર, ગઢપુરથી જીવાખાચર અને સોનબાઇફઇ, કૂંડળથી અમરા પડગર અને એમના કાકા સુરગ પટગરના પત્નિ અને બોટાદના ઓઘડખાચરના પુત્રી રાઇબાઇ વગેરે સહું જગન્નાથપુરીની યાત્રા કરવા ગયા હતા. એ સમયે ઠાકોરજીના પુજારી ભાનું શર્મા એ સહુંને ત્યાં મળ્યા અને પુછ્યું કે “ગુજરાત કે સોરઠ માં કાઇ નવીન ખબર છે?” ત્યારે ચેલા ખાચર કહે કે “ગુજરાતમાં આજકાલ પ્રગટ જીવન મુકતા કે દર્શન હૈ..!” આ સુણી જીવાખાચરે પણ સુર પુરાવ્યો કે “જેને જીવનમુકતા કહે છે એ હાલ પંચાળ દેશમાં ગઢપુર ગામ છે, ત્યાં અમારા મોટાભાઇ એભલ ખાચરના ઘરે આજકાલ રહે છે, જેને લોકો સ્વામિનારાયણ ભગવાન નામે ઓળખે છે.” ત્યારે ભાનું શર્મા અચરજ થી બોલ્યા કે ભગવાન તમારે ઘેર રહે છે તો તમે આહી સુધી કેમ દર્શને આવ્યા?
ત્યારે ચેલાખાચર કહે કે “અમે ભગવાન જગન્નાથજીના દર્શન કરવા તો આવ્યા જ છીએ, અને તે સ્વામિનારાયણ ભગવાનના સાધુ મુકતાનંદ સ્વામી અને યોગાનંદ સ્વામી જેવા કોઇ સાધુ જગતમાં છે કે નહી તે શોધ કરવા આવેલા છીએ. કેમ જે ભગવાન સ્વામિનારાયણ કાયમ કહે છે કે આ મુકતાનંદ સ્વામી અને યોગાનંદ સ્વામી જેવા સાધુ આ મુલક માં ક્યાંય નથી..!” આમ જ્યાં વાત કરી તેયાં આખાયે મંદિરનાં તેજ છવાઇ ગયું અને ભાનું શર્માને સમાધિ થઇ. થોડીવારે ભાનું શર્મા જયારે સમાધિમાંથી જાગા ત્યારે તેઓ પોતાનો શાલીગ્રામનો બટવો લઇને ચાલી નીકળ્યા. ભાનું શર્માં એ પ્રભુમિલનના તલસાટ સાથે ચાલતા ચાલતા સવા મહીને શ્રીહરિને શોધતા શોધતા સારંગપુર આવીને મળ્યા અને દોડીને ધબોધબ દંડની માફક દંડવત પ્રણામ કર્યા. ત્યાથી તેઓ શ્રીહરિની સાથે ગઢપુર આવ્યા. એ સમયે સંવત ૧૮૬૬માં શ્રીહરિ ડભાણ માં યજ્ઞ કરવા જવાની તૈયારી કરતા હતા. એ સમયે શ્રીહરિએ ભાનું શર્માને ભાગવતિ સાધુ દિક્ષા આપીને નૃસિહાનંદ સ્વામી(નાના) એવું રૂંડું નામ પાડ્યુ. પછી એ સભામાં શ્રીજીમહારાજે એમની સન્મુખ બેસાડ્યા અને વખાણ કરવા લાગ્યા જે “આ નૃસિહાનંદ સ્વામીને વૃંદાવનમાં ભૂત મળ્યા છતાં એ ડર્યા નહી, વર્ષો સુધી જગન્નાથજીમાં બાવાઓ ભેગા રહ્યા છતા એમની મુમુક્ષુતા અખંડ રહી..!” આમ વાત કરતા હતા ત્યાં જ જીવાખાચર વગેરે સહું યાત્રા કરીને આવ્યા એટલે શ્રીહરિ બોલ્યા કે “અહીના માણસો જગન્નાથજી જાયછે, અને એના પુજારી આંહી અમારા સાધુ થયા છે.”
તે વખતે જીવાખાચર અને ચેલાખાચર વગેરે સહુએ ભાનું શર્માને સાધુ દિક્ષા લઇને સંતપંકિતમાં બેઠેલા જોયા એટલે તુંરંતજ એમને પુછવા લાગ્યા કે “તમે આંહી ક્યારે આવ્યા?” એટલે નૃસીહાનંદ સ્વામી બોલ્યા કે “એ દિવસે મંદિરમાં તમે ભગવાનની વાત કહી, ત્યારે મને સમાધિ થઇ અને સમાધીમાં તેજમાં આ મુર્તિ પ્રત્યક્ષ દેખાઇ, એટલે હું તો તુરંત જ ચાલી નીકળ્યો ને સવા મહીને ચાલતા થકા આંહી પહોચ્યો.” જીવાખાચર અને ચેલાખાચર વગેરે સહુ શ્રીહરિના દર્શન કરીને બોલ્યા કે “હે મહારાજ, અમોએ ઘણીયાત્રા કરી પણ આ મુકતાનંદ સ્વામી અને યોગાનંદ સ્વામી જેવા સાધુ તો જગતમાં કોઇ સ્થળે દીઠા નહી..!”
તે સમયે ભાનું શર્મા જગન્નાથપુરી થી જે વિષ્ણું ની મુર્તિ લાવેલા તે ઉપર શ્રીહરિએ પુજન કરીને નવ ફૂલ મેલ્યા ને સભામાં બ્રહ્માનંદ સ્વામી પ્રત્યે બોલ્યા જે “અમે જ્યારે કહીએ ત્યારે વડતાલમાં નવ શીખરનું મંદિર કરાવજો.” આ વાત સંવત ૧૮૯૬માં નાજા જોગીયા કે જેઓ સંત થયા ને ઘનશ્યામદાસ નામે થયા હતા તેમણે દાડમાં ના નથુરામ ડોસાને કહી હતી. જે તેઓ એ લખી હતી. (દાડમાંના નથું ડોસાનો ચોપડો)
- સદગુરુ શ્રી યોગાનંદ સ્વામીના જીવનકવનમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
नृसिंहानंद स्वामी (भानु शर्मा) और श्रीजी महाराज
निमाड़ देश में मंडलेश्वर नाम का एक गाँव है। वहाँ विष्णु शर्मा और त्रिवेणीबाई नाम के एक पवित्र ब्राह्मण दंपत्ति रहते थे। उनके घर संवत १८१३ में एक पुत्ररत्न का जन्म हुआ, जो पूर्वजन्म के मुमुक्षु थे। उनका नाम भानु शर्मा रखा गया। ये भानु शर्मा बाल्यावस्था से ही सांसारिक प्रपंचों के प्रति उदासीन रहते हुए संत-मिलन और प्रभु-भक्ति के परम पिपासु थे। जब भानु शर्मा बीस वर्ष के हुए, तब उनके माता-पिता ने उनके विवाह का प्रस्ताव रखा। परंतु प्रभु-प्राप्ति की तीव्र वैराग्य-भावना के कारण वे चुपचाप घर त्यागकर निकल पड़े। तीर्थाटन करते-करते पाँच वर्षों के पश्चात वे श्रीजगन्नाथपुरी पहुँचे और वहाँ मंदिर में पुजारी के रूप में सेवा करने लगे। वहाँ उन्होंने २५ वर्षों तक परम निष्ठा एवं विशुद्ध भाव से श्रीजगन्नाथ भगवान की सेवा-अर्चना की।
संवत १८६५ में जसदण के दरबार चेला खाचर, गढ़पुर से जीवा खाचर और सोनबाई फई, कुंडल से अमरा पटगर तथा उनके काका सुरग पटगर की पत्नी, और बोटाद के ओघड़ खाचर की सुपुत्री राईबाई आदि सभी भक्तजन श्रीजगन्नाथपुरी की तीर्थयात्रा पर गए।
उस समय ठाकोरजी के पुजारी भानु शर्मा ने इन सभी यात्रियों से भेंट की और पूछा, “गुजरात या सोरठ देश में कोई नवीन समाचार है?” तब चेला खाचर ने कहा, “गुजरात में आजकल साक्षात् प्रकट जीवनमुक्त के दर्शन हो रहे हैं!” यह सुनकर जीवा खाचर ने भी समर्थन करते हुए कहा, “जिन्हें जीवनमुक्त कहा जाता है, वे इस समय पांचाल देश के गढ़पुर गाँव में हमारे बड़े भाई एभल खाचर के दरबार में विराजते हैं, जिन्हें लोग ‘स्वामिनारायण भगवान’ के नाम से जानते हैं।” तब भानु शर्मा ने बड़े आश्चर्य से पूछा, “जब साक्षात् भगवान आपके घर में ही विराजते हैं, तो आप इतनी दूर यहाँ दर्शन करने क्यों आए हैं?”
तब चेला खाचर ने उत्तर दिया, “हम भगवान जगन्नाथजी के दर्शन करने तो आए ही हैं, साथ ही यह देखने भी आए हैं कि भगवान स्वामिनारायण के संत—मुक्तानंद स्वामी और योगानंद स्वामी जैसे संत क्या संसार में अन्यत्र कहीं हैं? क्योंकि भगवान स्वामिनारायण सदैव कहते हैं कि मुक्तानंद स्वामी और योगानंद स्वामी जैसे त्यागी और गुणातीत संत इस समूची पृथ्वी पर कहीं नहीं हैं!” ज्यों ही उन्होंने यह बात कही, त्यों ही संपूर्ण मंदिर दिव्य प्रकाश से आलोकित हो उठा और भानु शर्मा को तत्काल समाधि हो गई। समाधि में उन्हें अलौकिक तेज के मध्य भगवान स्वामिनारायण के साक्षात् दर्शन हुए। थोड़ी देर बाद जब भानु शर्मा समाधि से जागे, तो वे अपना शालिग्राम का बटुआ लेकर तुरंत चल पड़े।
प्रभु-मिलन की तीव्र तड़प के साथ सवा महीने तक निरंतर पैदल चलते हुए भानु शर्मा श्रीहरि को खोजते-खोजते सारंगपुर आ पहुँचे। श्रीहरि के दर्शन होते ही वे दौड़कर उनके चरणों में दण्ड की भाँति गिर पड़े और भावविभोर होकर साष्टांग दण्डवत प्रणाम किया। वहाँ से वे श्रीहरि के साथ गढ़पुर पधारे। उस समय संवत १८६६ में श्रीहरि डभाण में महाविष्णुयाग यज्ञ के आयोजन की तैयारियाँ कर रहे थे। उसी पावन अवसर पर श्रीहरि ने भानु शर्मा को भागवती दीक्षा प्रदान की और उनका सुंदर नाम ‘नृसिंहानंद स्वामी (छोटे)’ रखा।
इसके बाद भरी सभा में श्रीजी महाराज ने उन्हें अपने सम्मुख बिठाया और उनके त्याग की मुक्तकंठ से सराहना करते हुए बोले, “इन नृसिंहानंद स्वामी को वृंदावन में भूतों का सामना करना पड़ा, फिर भी ये तनिक भी विचलित नहीं हुए; वर्षों तक जगन्नाथपुरी में बावाओं के मध्य रहे, फिर भी इनकी मुमुक्षुता और भक्ति अखंड रही!” अभी यह चर्चा चल ही रही थी कि जीवा खाचर आदि सभी भक्त जगन्नाथपुरी की यात्रा पूर्ण कर दरबार में लौट आए। उन्हें देखकर श्रीहरि मुस्कुराकर बोले, “यहाँ के लोग जगन्नाथजी दर्शन करने जाते हैं, और वहाँ के पुजारी यहाँ आकर हमारे साधु बन गए हैं!”
जब जीवा खाचर और चेला खाचर आदि ने भानु शर्मा को संत-दीक्षा लेकर संतों की पंक्ति में बैठे देखा, तो वे आश्चर्यचकित होकर पूछने लगे, “आप यहाँ कब पधारे?” तब नृसिंहानंद स्वामी ने कहा, “उस दिन मंदिर में जब आपने भगवान की बात कही थी, तभी मुझे समाधि हो गई थी और उस अलौकिक दिव्य प्रकाश में मुझे यही साक्षात् मूर्ति दिखाई दी थी। इसलिए मैं उसी क्षण निकल पड़ा और सवा महीने की पैदल यात्रा करके यहाँ पहुँचा हूँ।” जीवा खाचर और चेला खाचर आदि सभी भक्तों ने श्रीहरि के दर्शन कर वंदना की और कहा, “हे महाराज! हमने अनेक तीर्थों की यात्रा की, परंतु सचमुच मुक्तानंद स्वामी और योगानंद स्वामी जैसे संत हमने जगत में कहीं नहीं देखे!”
उस समय भानु शर्मा जगन्नाथपुरी से जो भगवान विष्णु की मूर्ति साथ लाए थे, उस पर श्रीहरि ने स्वयं विधिवत पूजन कर नौ पुष्प समर्पित किए और सभा में उपस्थित ब्रह्मानंद स्वामी से बोले, “हम जब आज्ञा दें, तब वडताल में नौ शिखरों का भव्य शिखरबद्ध मंदिर बनवाना।” यह दिव्य प्रसंग संवत १८९६ में नाजा जोगिया (जो आगे चलकर संत होकर ‘घनश्यामदास’ नाम से प्रसिद्ध हुए) ने दाड़मा गाँव के नथुराम डोसा को सुनाया था, जिसे उन्होंने अपने चौपड़े में लिपिबद्ध किया था।
- सद्गुरु श्री योगानंद स्वामी के जीवन-चरित्र से…
🙏
English
Nrusinhanand Swami (Bhanu Sharma) and Shriji Maharaj
In the region of Nimar lies a village named Mandleshwar. There lived a pious Brahmin couple named Vishnu Sharma and Trivenibai. In Samvat 1813, a divine son was born to them, who was an earnest spiritual seeker (mumukshu) from his previous births. He was named Bhanu Sharma. From his early childhood, Bhanu Sharma remained detached from worldly allurements and harbored an intense thirst for the fellowship of true saints and communion with God. When Bhanu Sharma reached the age of twenty, his parents proposed his marriage. Driven by profound dispassion and a deep yearning for God-realization, he quietly renounced his home. After traveling to various pilgrimage shrines for five years, he arrived at Shri Jagannath Puri. There, he took up the service of a temple priest (pujari) and faithfully worshipped Lord Jagannath with utmost purity and devotion for twenty-five years.
In Samvat 1865, Darbar Chela Khachar of Jasdan, Jiva Khachar and Sonaiba Fai of Gadhpur, Amra Patgar and the wife of his uncle Surag Patgar from Kundal, and Raiba, daughter of Oghad Khachar of Botad, embarked on a pilgrimage to Jagannath Puri.
While there, the priest Bhanu Sharma met this group of pilgrims and inquired, “Is there any novel news from Gujarat or the Sorath region?” Chela Khachar replied, “In Gujarat nowadays, one can attain direct darshan of the manifest Jivanmukta (the supreme liberator of souls)!” Hearing this, Jiva Khachar affirmed, “He who is known as the supreme Jivanmukta is presently residing at Gadhpur in the Panchal region, in the court of our elder brother Ebhal Khachar. People revere Him as Bhagwan Swaminarayan.” Surprised, Bhanu Sharma asked, “If God Himself resides in your very home, why have you traveled this great distance for pilgrimage?”
Chela Khachar answered, “We certainly came for the holy darshan of Lord Jagannath; however, we also came to see whether there exist anywhere in the world saints like Muktanand Swami and Yoganand Swami, the holy disciples of Bhagwan Swaminarayan. For Bhagwan Swaminarayan continually tells us that saints with the sublime virtues of Muktanand Swami and Yoganand Swami cannot be found anywhere in this land!” No sooner had he uttered these words than a brilliant, divine light enveloped the entire temple, and Bhanu Sharma instantly entered into samadhi (divine trance). In the effulgent light of the trance, he beheld the radiant, manifest divine form of Bhagwan Swaminarayan. When Bhanu Sharma awakened from the trance, he immediately took the pouch containing his sacred Shaligram and set forth on foot.
Yearning fervently for communion with the Lord, Bhanu Sharma walked continuously for a month and a quarter in search of Shri Hari. Finally, he reached Sarangpur, where he met Shri Hari. Overcome with immense joy and devotion, he rushed forward and prostrated flat on the ground like a fallen rod (dandavat pranam) before Shri Hari’s holy feet. From there, he accompanied Shri Hari to Gadhpur. At that time, in Samvat 1866, Shri Hari was preparing for the grand Maha-Vishnuyag at Dabhan. On that sacred occasion, Shri Hari initiated Bhanu Sharma into the Bhagwati saintly order, naming him Nrusinhanand Swami (the younger).
Later, in the assembly, Shriji Maharaj had him seated directly before Him and praised him generously, saying, “Even when Nrusinhanand Swami encountered spirits in Vrindavan, he remained utterly fearless; and though he resided for decades among ascetic bawas in Jagannath Puri, his pure longing for spiritual liberation remained unblemished!” As Maharaj was speaking, Jiva Khachar and the other pilgrims returned to Gadhpur after concluding their pilgrimage. Seeing them, Shri Hari smiled and remarked, “Devotees from here go all the way to Jagannath Puri, while the pujari of Jagannath Puri has come here and become Our saint!”
When Jiva Khachar, Chela Khachar, and the others saw Bhanu Sharma seated in the holy row of saints, they were amazed and asked, “When did you arrive here?” Nrusinhanand Swami replied, “The moment you spoke of God in the temple that day, I was drawn into samadhi. In that effulgence, I clearly beheld this very manifest form of Shri Hari. I set out immediately and walked for a month and a quarter to reach here.” Jiva Khachar and Chela Khachar bowed before Shri Hari and said, “O Maharaj! We visited countless pilgrimage shrines, yet truly nowhere in the world did we find saints as detached, pure, and sublime as Muktanand Swami and Yoganand Swami!”
At that time, Shri Hari performed ceremonial worship upon the sacred murti of Lord Vishnu that Bhanu Sharma had brought from Jagannath Puri, placed nine sanctified flowers upon it, and declared to Brahmanand Swami in the assembly: “When We give the command, construct a grand nine-pinnacled (nav-shikhar) mandir in Vadtal.” This divine account was related in Samvat 1896 by Naja Jogiya (who had become the saint Ghanshyamdas) to Nathuram Dosa of Dadma, who recorded it in his chronicles.
- From the life and teachings of Sadguru Shri Yoganand Swami…
🙏