જાનમાં જવાની ના પાડવા છતાં ગયેલાં લાધીબાઈનું પ્રારબ્ધ ભોગવાયું; ભક્તવત્સલ શ્રીહરિએ જાતે સગડી પર કડાઈ ચડાવી રાબ બનાવી ત્રણ દિવસ પાઈ મુક્તનું રક્ષણ કર્યું.
એક સમયે પૂર્ણ પુરુષોત્તમ શ્રીહરિ સંતો-ભક્તો સાથે કચ્છના ભુજનગરમાં સુંદરજીભાઈ સુથારના ઘેર બિરાજમાન હતા. શ્રીહરિએ હુતાશણી (હોળી)નો ભવ્ય ઉત્સવ કરી સહુને દિવ્ય દર્શનનો અલૌકિક આનંદ આપ્યો હતો.
તે સમયે ભુજના સાંખ્યયોગી ભક્ત લાધીબાઈના નાના ભાઈ હરજીવનના વિવાહ નક્કી થયા હતા. લાધીબાઈ શ્રીહરિ પાસે દર્શને આવ્યા અને વિનંતી કરી: “મહારાજ! મારે હરજીવનની જાનમાં જવું છે.” શ્રીહરિએ ઉપદેશ આપતાં કહ્યું: “લાધીબાઈ! તમારે સાંખ્યયોગી સ્ત્રીઓએ જાનના લૌકિક વ્યવહારમાં ન જવું જોઈએ.” લાધીબાઈએ વિવશતા દર્શાવતાં કહ્યું: “હે પ્રભુ! અમારી મા તો ગુજરી ગયાં છે; અમે પાંચ ભાઈ-બહેનોમાં હું સૌથી મોટી છું, એટલે મોટા તરીકે મારે જાનમાં ગયા વગર છૂટકો નથી.” શ્રીહરિ હસ્યા અને બોલ્યા: “અમે તો ના પાડીએ છીએ; છતાં તમને જવું જ હોય તો ભલે જાઓ.” લાધીબાઈએ ભાવથી પ્રાર્થના કરી: “મહારાજ! ઘેર ઘણા મહેમાનો આવ્યા છે, તો આપ બે દિવસ અમારે ઘેર જમવા પધારો!” શ્રીહરિએ સ્વીકાર કર્યો. તે સમયે જગજીવનભાઈના ધર્મપત્ની જેકુંવરબાઈ રૂપાના થાળમાં દૂધ-પૌંઆ અને સાકર લાવ્યાં. શ્રીહરિએ જમીને થાળની પ્રસાદી હરજીવનને આપી. ઉપરાંત સુરતના ભક્તોએ ધરાવેલા કિંમતી વસ્ત્રો, કપૂરની અત્તરી, કંઠમાળા અને પહોંચી ઉતારી હરજીવનને પ્રસાદીરૂપે પહેરાવ્યાં. હરજીવને પ્રણામ કરતાં સ્તુતિ કરી: “હે પ્રભુ! સમુદ્રમંથનમાં લક્ષ્મીજીની દૃષ્ટિથી દેવોના મનોરથ ફળ્યા હતા અને શ્રીકૃષ્ણની કૃપાથી સુદામાના ભાગ્ય પલટાયા હતા, તેમ આપની કૃપાથી આજે મને સર્વ સુખ પ્રાપ્ત થયું છે!” શ્રીહરિએ પ્રસન્ન થઈ હરજીવનના માથે હાથ મૂક્યો.
બીજે દિવસે લાધીબાઈના ઘેર શ્રીહરિએ પ્રેમથી થાળ જમ્યા અને પૂજન સ્વીકાર્યું. ત્યારબાદ હરજીવનની જાન ધામધૂમથી પરણીને પાછી વળતી હતી. રસ્તામાં અકસ્માતે લાધીબાઈ જાનના ચાલતા ગાડામાંથી નીચે પટકાઈ પડ્યાં! માથામાં સખત ઈજા થતાં તેઓ બેભાન થઈ ગયાં અને દાંત ભીડાઈ જતાં જડબું સજ્જડ બંધ થઈ ગયું. શિવરામ મહેતાએ દોડીને શ્રીહરિને આ સમાચાર આપ્યા. શ્રીહરિ તુરંત ખબર પૂછવા પધાર્યા. લાધીબાઈની સ્થિતિ જોઈ શ્રીહરિ બોલ્યા: “આ તો પૂર્વનું પ્રારબ્ધ ભોગવાયું છે; ભગવાનના મુક્તને પણ પ્રારબ્ધ ભોગવવું પડે છે.” પછી ભક્તવત્સલ શ્રીહરિએ કહ્યું: “તરત સગડી, બકરીનું દૂધ, હળદર, કડાઈ અને તાવીથો લાવો; અમે સ્વહસ્તે રાબ બનાવીને લાધીબાઈને પાઈએ!” શ્રીહરિએ જાતે ચૂલા પર કડાઈ ચડાવી બકરીના દૂધ અને હળદરની ઔષધીય રાબ બનાવી. લાધીબાઈના મુખના દાંત ભીડાયેલા હોવાથી શ્રીહરિએ લાકડાના વેલણથી ધીમેથી મોં ખોલીને બે પૈસાભાર રાબ ગળે ઉતારી. આમ, શ્રીહરિએ સતત ત્રણ દિવસ સુધી સ્વહસ્તે રાબ બનાવીને લાધીબાઈને પાઈ અને સંપૂર્ણ સાજાં કર્યાં!
લાધીબાઈ ભાનમાં આવી સ્વસ્થ થયાં અને હાથ જોડી ગદ્ગદ કંઠે બોલ્યાં: “હે પ્રભુ! આપની આજ્ઞા ન પળાઈ એટલે સંકટ આવ્યું હતું; પરંતુ આપે જાતે વૈદ્ય અને સેવક બનીને મને નવજીવન આપ્યું!” લાધીબાઈએ સંતો-પાર્ષદો સહિત શ્રીહરિને ઉત્તમ થાળ જમાડી કૃતાર્થતા અનુભવી.
- શ્રીકચ્છલીલા અધ્યાય ૩૫માંથી…
Hindi
ભુજ મેં લાધીબાઈ કે ભાઈ હરજીવન કી બારાત, ગાड़ी સે ગિરને પર દાંત બંધ જાના ઔર શ્રીહરિ દ્વારા સ્વયં રાબ પિલાકર સંજીવન
एक समय पूर्ण पुरुषोत्तम श्रीहरि संतों-भक्तों के साथ कच्छ के भुजनगर में सुंदरजीभाई सुथार के निवास पर विराजमान थे। श्रीहरि ने रंगोत्सव (होली) मनाकर सभी को अनिर्वचनीय आनंद प्रदान किया था।
उस समय भुज की सांख्ययोगी भक्त लाधीबाई के छोटे भाई हरजीवन का विवाह निश्चित हुआ। लाधीबाई ने श्रीहरि से प्रार्थना की: “महाराज! मुझे हरजीवन की बारात (जान) में जाना है।” श्रीहरि ने निर्देश दिया: “लाधीबाई! आप सांख्ययोगी स्त्रियों को बारात के लौकिक व्यवहार में नहीं जाना चाहिए।” लाधीबाई ने करबद्ध निवेदन किया: “हे नाथ! हमारी मां का देहांत हो चुका है; पांच भाई-बहनों में मैं सबसे बड़ी हूं, अतः मेरा जाना अनिवार्य है।” श्रीहरि मुस्कुराए: “हम तो मना करते हैं; फिर भी यदि आपका जाने का मन है, तो जाइए।” लाधीबाई ने प्रार्थना की कि महाराज उनके घर भोजन हेतु पधारें। श्रीजी महाराज ने स्वीकार किया और हरजीवन को दूध-पौहे का प्रसाद, सुंदर वस्त्र, कपूर की मालाएं और आभूषण प्रसादी रूप में देकर आशीर्वाद दिया।
दूसरे दिन श्रीहरि ने लाधीबाई के घर पधारकर प्रेमपूर्वक भोजन ग्रहण किया। तत्पश्चात हरजीवन की बारात विवाह संपन्न कराकर लौट रही थी। मार्ग में अकस्मात लाधीबाई चलती बैलगाड़ी से नीचे गिर पड़ीं! सिर पर भीषण चोट लगने से वे अचेत हो गईं और उनका मुख पूरी तरह बंद हो गया (दांत भिड़ गए)। शिवराम मेहता ने दौड़कर श्रीहरि को सूचना दी। श्रीहरि तत्काल वहां पहुंचे और बोले: “यह पूर्व का प्रारब्ध कर्म है; भगवान के मुक्तों को भी प्रारब्ध भोगना पड़ता है।” फिर दयालु प्रभु बोले: “शीघ्र अंगीठी (सगड़ी), बकरी का दूध, हल्दी, कड़ाही और करछुल लाओ; हम अपने हाथों से राब बनाकर लाधीबाई को पिलाएंगे!” श्रीहरि ने स्वयं चूल्हे पर कड़ाही चढ़ाई, बकरी के दूध और हल्दी की गर्म राब तैयार की। लाधीबाई के दांत भींचे हुए थे, अतः श्रीहरि ने बेलन के सहारे मुख खोलकर बूंद-बूंद राब गले में उतारी। इस प्रकार श्रीहरि ने लगातार तीन दिनों तक अपने हाथों से राब बनाकर लाधीबाई को पिलाई और उन्हें पूर्ण स्वस्थ कर दिया!
लाधीबाई ने स्वस्थ होकर हाथ जोड़कर प्रार्थना की: “हे प्रभु! आपकी आज्ञा का उल्लंघन करने से यह विपत्ति आई थी; किंतु आपने स्वयं सेवक बनकर मेरे प्राणों की रक्षा की!” उन्होंने संतों सहित श्रीहरि को भव्य भोजन कराकर तृप्ति प्राप्त की।
- श्रीकच्छलीला अध्याय ३५ से…
English
Harjivan’s Wedding Procession in Bhuj, Ladhibai’s Fall and Locked Jaws, and Shreehari Personally Preparing and Feeding Warm Gruel
At one time, Supreme Bhagwan Shreehari was residing at the home of Sunderjibhai Suthar in the city of Bhuj in Kutch, accompanied by His holy ascetics and devotees, having celebrated the joyous festival of Hutashani (Holi).
During this period, the wedding of Harjivan, the younger brother of the devout Sankhya-yogi devotee Ladhibai, had been arranged. Ladhibai approached Shreehari and prayed: “Maharaj! I wish to accompany the wedding procession (jaan) of my brother Harjivan.” Shreehari counseled her: “Ladhibai! Renounced Sankhya-yogi women should not participate in worldly wedding processions.” Ladhibai pleaded: “O Lord! Our mother has passed away; being the eldest among five siblings, it is my inescapable social obligation to attend.” Shreehari smiled gently: “We advise against it; nonetheless, if you are determined to go, you may do so.” Ladhibai earnestly requested Shreehari to dine at her home for two days, to which Maharaj graciously assented. Shreehari partook of sweetened flattened rice in milk (doodh-poha) offered by Jekunwarbai, gifted the consecrated prasad to Harjivan, and adorned Harjivan with exquisite silk garments, camphor-scented necklaces, and ornaments received from the devotees of Surat.
The following day, Shreehari dined at Ladhibai’s home and accepted her worship. Subsequently, Harjivan’s wedding procession departed, celebrated the marriage, and commenced the return journey. On the way, Ladhibai accidentally slipped and fell heavily from the moving cart! Striking the hard ground, she lost consciousness, and her jaws clamped tightly shut in severe lockjaw. Shivram Mehta rushed breathless to inform Shreehari. Shreehari hastened to her side. Beholding her critical condition, Shreehari remarked: “This is the working out of past prarabdha karma; even realized souls must endure their allotted physical karma.” Then the compassionate Lord commanded: “Bring a small stove (sagdi), fresh goat’s milk, turmeric, a wok, and a ladle immediately; We shall personally prepare medicinal warm gruel (rab) and feed Ladhibai!” Shreehari personally set the wok over the stove, carefully cooked the soothing turmeric and goat-milk concoction, and using a wooden rolling pin (velan), gently pried open Ladhibai’s clenched jaws to feed her two copper-coins’ weight of warm gruel. For three consecutive days, Shreehari personally prepared and administered this healing gruel until Ladhibai was completely restored to health!
Upon regaining full consciousness and strength, Ladhibai folded her hands in tearful gratitude: “O Lord! Because I stepped outside Your holy command, this suffering befell me; yet You acted as my physician and servant, personally rescuing my life!” Overflowing with devotion, she prepared a lavish feast for Shreehari and His attendants, attaining supreme fulfillment.
- From Shri Kutch Leela Chapter 35…