“આ સ્વામિનારાયણના મૂંડિયા તો મારા માથા છે!"—તુલસીભાઈની ગર્જનાથી મુખી ડઘાઈ ગયો; ૨૦ સંતોને પ્રેમથી જમાડી તુલસીભાઈએ સંતોનો પરમ રાજીપો પ્રાપ્ત કર્યો.
એક વખતે સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના વીસ ત્યાગી સંતોનું મંડળ સત્સંગ વિચરણ કરતું કરતું ચરોતરના વસો ગામમાં પધાર્યું. સૌ સંતો એકટાણું ભિક્ષાવૃત્તિ કરીને બાકીનો તમામ સમય ધ્યાન, ભજન અને મુમુક્ષુઓને સત્સંગ કરાવવામાં જ વ્યતીત કરતા હતા. વસો ગામના પ્રભાવશાળી મુખી કસીયાજીને કોઈકે કાનભંભેરણી કરી કે ગામમાં સ્વામિનારાયણના મૂંડિયાઓ આવ્યા છે! એટલે કસીયાજીએ પોતાના સિપાહી-નોકરોને બોલાવી હુકમ કર્યો: “તેઓને તાત્કાલિક ગામની બહાર કાઢી મૂકો!”
સરકારી સિપાહીએ આવીને સંતોને કડકાઈથી કહ્યું: “તમે સહુ જલ્દી ભિક્ષાવૃત્તિ પતાવીને ગામમાંથી બહાર નીકળી જાઓ!” એ સાંભળીને એક સંતે અત્યંત શાંત અને મૃદુ સ્વરે પૂછ્યું: “ભાઈ! આ ગામમાં બીજા બાવો-અતીતો ભિક્ષા માંગે છે, તો અમારામાં એવો શો દોષ છે કે તમે અમને ના પાડો છો?” સંતોનો પરમ નિર્દોષ અને શાંત ચહેરો જોઈ સિપાહીનું હૃદય પીગળી ગયું. તેણે મનમાં વિચાર્યું: ‘આ સાધુઓ તો સાચા ઈશ્વરના ભક્ત છે, કોઈ દંભી બાવા નથી! ભલે મારી નોકરી છૂટી જાય કે પગાર કપાઈ જાય, પણ આવા સંતોને ક્યારેય દુભાવાય નહીં!’ તે તરત જ મુખી કસીયાજીની મેડીએ પહોંચ્યો અને બોલ્યો: “બાપુ! ગામમાં અતીત માંગે, ફકીર માંગે, બાવા માંગે, તો આ સ્વામિનારાયણના સાધુઓએ આપણું શું બગાડ્યું છે કે એમને ગામમાંથી કાઢી મૂકવા?” સિપાહીની દલીલ સાંભળી કસીયાજીએ કહ્યું: “ભલે, ભિક્ષા માંગી લે, તું તારી નોકરી પર જા.”
બીજે દિવસે સંતો ભિક્ષાવૃત્તિ માટે નીકળ્યા અને નગરના પ્રતિષ્ઠિત અગ્રણી તુલસીભાઈની મેડી નીચે જઈને “નારાયણ હરે… સચ્ચિદાનંદ પ્રભો..!” નો મધુર પોકાર કર્યો. તે સમયે તુલસીભાઈ સ્નાન કરીને ઠાકોરજીની પૂજા કરવા બેઠા હતા. સંતોનો સાદ પડતાં જ તેમની પૂજામાં અચાનક દિવ્ય તેજનો પ્રકાશ પથરાઈ ગયો! તુલસીભાઈએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું: “આ ‘નારાયણ હરે’ કોણ બોલ્યું?” સેવકે કહ્યું: “બાપુ! કોઈ સાધુઓ ભિક્ષા માંગવા આવ્યા છે.” તુલસીભાઈએ કહ્યું: “તેમને આદરપૂર્વક ઉપર મેડી પર બોલાવી લાવો.” સંતો મેડી પર આવ્યા. તુલસીભાઈએ પૂછ્યું: “મહાત્માઓ! આપ કોણ છો અને કેટલા છો?” સંતોએ કહ્યું: “અમે ભગવાન શ્રી સ્વામિનારાયણના સાધુઓ છીએ; દિવસમાં એક જ વાર ભિક્ષા લઈએ છીએ અને અમે કુલ વીસ સંતો છીએ.”
સંતોના દર્શન થતાં જ તુલસીભાઈના ચિત્તના સર્વ સંકલ્પો શાંત થઈ ગયા અને અંતરમાં પરમ શીતળતા વ્યાપી ગઈ. તેમણે તત્કાળ બ્રાહ્મણ રસોઈયાને બોલાવી વીસેય સંતો માટે ઉત્તમ રસોઈ કરાવવાની વ્યવસ્થા કરી. આ બાજુ મુખી કસીયાજીએ તપાસ કરવા પોતાના ચાકરને મોકલ્યો કે સ્વામિનારાયણના મૂંડિયા ક્યાં છે? ચાકરે પાછા આવીને જણાવ્યું: “બાપુ! બધા સાધુઓ તો તુલસીભાઈની મેડી પર કીર્તન ભક્તિ કરી રહ્યા છે!” કસીયાજીએ દ્વેષપૂર્વક ચાકરને મોકલ્યો: “તુલસીભાઈને કહો કે મૂંડિયાઓને તુરંત મેડીએથી રવાના કરે!” ચાકરે આવીને તુલસીભાઈને કહ્યું: “મુખી કસીયાજીએ કહેવડાવ્યું છે કે આ સાધુઓને ઘરમાંથી કાઢી મૂકો!”
આ સાંભળતાં જ તુલસીભાઈ સિંહની જેમ ગર્જી ઊઠ્યા અને આક્રોશપૂર્વક કહ્યું: “જઈને કસીયાજીને કહી દે કે આ સ્વામિનારાયણના સંતો તો મારું માથું છે! જો બાપાને પેટમાં બહુ દુઃખાવો થતો હોય, તો પોતે અહીં મેડીએ આવીને મને મળે!” તુલસીભાઈનો આવો નીડર અને સિંહ જેવો સત્સંગપક્ષ સાંભળી મુખી કસીયાજી સાવ ડઘાઈ ગયા અને બોલ્યા: “હવે કોઈ કશું બોલશો નહીં કે સંતોને રોકશો નહીં; આપણે કોઈ કજિયો કરવો નથી.”
આમ, તુલસીભાઈએ પ્રાણના ભોગે સંતોનો પક્ષ રાખી વીસેય સંતોને પ્રેમથી જમાડ્યા અને સમગ્ર સંતમંડળનો અખંડ રાજીપો પ્રાપ્ત કર્યો.
- સદગુરુ બ્રહ્મચારી શ્રી અક્ષરાનંદ સ્વામીની વાતોમાંથી….
Hindi
વસો ગાંવ મેં ૨૦ સંતોં કી ભિક્ષાવૃત્તિ, મુખી કસિયાજી કા વિરોધ ઔર તુલસીભાઈ દ્વારા સંતોં કા નિર્ભય પક્ષ
एक समय स्वामिनारायण संप्रदाय के बीस त्यागी संतों का मंडल सत्संग-विचरण करते हुए चरोतर के वसो गांव में पधारा। सभी संत एक समय भिक्षावृत्ति कर शेष सारा समय ध्यान, भजन और मुमुक्षुओं को सत्संग कराने में व्यतीत करते थे। वसो गांव के प्रमुख मुंशी (मुखिया) कसियाजी को किसी ने भड़काया कि गांव में स्वामिनारायण के मुंडिया आ गए हैं! यह सुनकर कसियाजी ने अपने सिपाहियों को आदेश दिया: “उन्हें तुरंत गांव से बाहर खदेड़ दो!”
राजकीय सिपाही ने आकर संतों से कठोरता से कहा: “आप सभी शीघ्र भिक्षा मांगकर गांव की सीमा से बाहर निकल जाएं!” यह सुनकर एक संत ने अत्यंत शांत स्वर में कहा: “भाई! इस गांव में अन्य बावे, फकीर और वैरागी भिक्षा मांगते हैं; हमारे भीतर ऐसा कौन-सा दोष है कि आप हमें रोकते हैं?” संतों की परम निरपराध और शांत मुखमुद्रा देखकर सिपाही का हृदय परिवर्तित हो गया। उसने सोचा: ‘ये कोई सांसारिक बावे नहीं, सच्चे ईश्वरभक्त हैं! भले ही मेरी नौकरी चली जाए, किंतु ऐसे संतों को सताना महापाप है!’ वह तुरंत कसियाजी की हवेली पर गया और बोला: “बापू! जब गांव में फकीर और बावे मांगते हैं, तो इन स्वामिनारायण के साधुओं ने क्या बिगाड़ा है जो इन्हें गांव से निकालें?” सिपाही की बात सुनकर कसियाजी ने कहा: “ठीक है, भिक्षा मांगने दो, तुम अपनी ड्यूटी पर जाओ।”
अगले दिन संत भिक्षाटन करते हुए नगर के प्रतिष्ठित सज्जन तुलसीभाई की हवेली के नीचे पहुंचे और “नारायण हरे… सच्चिदानंद प्रभो..!” की ध्वनि की। उस समय तुलसीभाई स्नान कर ठाकुरजी की पूजा में बैठे थे। संतों का शब्द सुनते ही उनकी पूजा में अलौकिक दिव्य प्रकाश फैल गया! तुलसीभाई ने सेवक से पूछा: “यह ‘नारायण हरे’ किसने पुकारा?” सेवक बोला: “बापू! कुछ साधु भिक्षा हेतु आए हैं।” तुलसीभाई ने कहा: “उन्हें ससम्मान ऊपर हवेली में ले आओ।” संत ऊपर पधारे। तुलसीभाई ने परिचय पूछा: “महात्माओ! आप कौन हैं और कितने हैं?” संतों ने कहा: “हम भगवान स्वामिनारायण के साधु हैं; दिन में एक ही बार भिक्षा लेते हैं और कुल बीस संत हैं।”
संतों के दर्शन मात्र से तुलसीभाई के समस्त मानसिक विक्षेप शांत हो गए और अंतःकरण में परम शांति छा गई। उन्होंने तुरंत रसोइया बुलवाकर बीसों संतों हेतु मिष्ठान्न भोजन तैयार करवाया। इधर कसियाजी ने अपने नौकर को भेजा कि देख कर आओ वे मुंडिया कहां गए? नौकर ने लौटकर बताया: “बापू! वे सभी साधु तो तुलसीभाई की हवेली पर कीर्तन गा रहे हैं!” कसियाजी ने द्वेषवश कहलवाया: “तुलसीभाई से कहो कि मुंडियों को तुरंत घर से निकालें!” नौकर ने आकर संदेश दिया: “मुखिया कसियाजी ने कहलाया है कि इन साधुओं को बाहर निकाल दो!”
यह सुनते ही तुलसीभाई क्रोध में गरज उठे: “जाकर कसियाजी से कह दो कि ये स्वामिनारायण के संत तो मेरा मस्तक हैं! यदि मुखियाजी के पेट में दर्द हो रहा हो, तो वे स्वयं यहां आकर मुझसे मिलें!” तुलसीभाई का ऐसा निर्भीक पक्षपात देखकर कसियाजी स्तब्ध रह गए और बोले: “अब कोई कुछ मत कहना, हमें कोई विवाद नहीं करना।”
इस प्रकार तुलसीभाई ने निर्भय होकर संतों का पक्ष लिया, बीसों संतों को प्रेमपूर्वक भोजन कराया और संतवृंद का महान आशीर्वाद प्राप्त किया।
- सद्गुरु ब्रह्मचारी श्री अक्षरानंद स्वामी की बातों से…
English
The Mandal of Twenty Sadhus in Vaso, the Opposition of Mukhi Kasiyaji, and Tulsibhai’s Fearless Defense of the Saints
At one time, an itinerant assembly of twenty renounced sadhus belonging to the Swaminarayan Sampradaya arrived in the village of Vaso in Charotar during their spiritual tour. The ascetics strictly maintained the discipline of partaking of food only once a day through alms (bhikshavritti), devoting the remainder of their time to meditation, bhajan, and preaching. Someone poisoned the mind of the influential village chieftain, Mukhi Kasiyaji, claiming that “Swaminarayan mundiyas (shaven-headed monks)” had entered the village. Agitated, Kasiyaji ordered his police guards: “Drive them out of the village immediately!”
A village constable approached the sadhus and commanded sternly: “Hurry up with your begging and clear out of this village at once!” Hearing this, one of the sadhus enquired with serene gentleness: “Brother! Various other bawas, fakirs, and wandering mendicants beg freely in this village; what fault have we committed that you forbid only us?” Beholding the unblemished saintliness and tranquil countenance of the ascetics, the constable’s heart softened. He reflected: ‘These are genuine men of God, not charlatans! Even if I lose my employment or salary, I will never cause distress to such exalted saints!’ He hurried back to Mukhi Kasiyaji’s mansion and argued: “Bapu! When all sorts of mendicants beg in our village, what harm have these Swaminarayan sadhus done that they should be expelled?” Hearing the guard’s earnest appeal, Kasiyaji relented: “Very well, let them beg; return to your post.”
The following morning, the sadhus walked down the street for bhiksha and paused before the prominent multi-storied residence (medi) of Tulsibhai, calling out melodiously: “Narayan Hare… Sachchidanand Prabho..!” At that moment, Tulsibhai had just finished his bath and was seated for the daily worship of his Thakorji. As the sacred chant resonated, a brilliant divine radiance suddenly illuminated his prayer room! Startled by this auspicious sign, Tulsibhai asked his attendant: “Who called out ‘Narayan Hare’?” The servant replied, “Bapu! Some ascetics are standing below seeking alms.” Tulsibhai commanded, “Bring them upstairs with utmost respect!” The sadhus ascended to the upper chambers. Tulsibhai enquired: “O holy sages! Who are you and how many are in your group?” The sadhus answered: “We are disciples of Bhagwan Shree Swaminarayan. We beg alms only once a day, and there are twenty of us in this mandal.”
The moment Tulsibhai beheld the sacred gathering of saints, all worldly anxieties vanished from his mind, replaced by sublime spiritual peace. He immediately hired a pious Brahmin cook to prepare a sumptuous feast for all twenty ascetics. Meanwhile, Mukhi Kasiyaji sent his servant to check on the whereabouts of the sadhus. The servant returned and reported: “Bapu! All those sadhus are gathered at Tulsibhai’s residence, singing sweet kirtans!” Burning with spite, Kasiyaji dispatched his servant with a warning: “Tell Tulsibhai to dismiss those monks immediately!” The messenger arrived and delivered the dictate: “Mukhi Kasiyaji commands that you expel these sadhus from your home at once!”
Hearing this insult, Tulsibhai erupted in righteous fury like a roaring lion: “Go back and tell Kasiyaji that these Swaminarayan saints are my very head! If the elder has an ache in his stomach over this, let him come up here and face me personally!” Stunned by Tulsibhai’s fearless resolve and unconditional allegiance to the holy saints, Mukhi Kasiyaji backed down completely, telling his men: “Say nothing more to them; do not obstruct the sadhus. We want no quarrel with Tulsibhai.”
Thus, Tulsibhai courageously championed the cause of the righteous, served the twenty sadhus with boundless affection, and earned the everlasting pleasure and grace of the saintly assembly.
- From the holy discourses of Sadguru Brahmachari Shree Aksharanand Swami…