સ્વરૂપાનંદ સ્વામીએ જોયું કે શ્રીહરિ વિમાનમાં લુહારના પુત્રને અક્ષરધામ લઈ ગયા; બીજા દિવસે જીવા ખાચરને પણ દર્શન થયા, અને શ્રીહરિએ પ્રગટની જગ્યાએ પરોક્ષ પદો ગાવા કહ્યા.
એક સમયે શ્રીજીમહારાજ ગઢપુરમાં દાદા ખાચરના દરબારગઢમાં બિરાજમાન હતા. તે વખતે દાદા ખાચરના કાકા જીવા ખાચર શ્રીહરિ પાસે આવ્યા અને નમસ્કાર કરીને પ્રાર્થના કરી: “હે મહારાજ! મારાથી રોજ દાદાના દરબારમાં આપના દર્શને અવાતું નથી, માટે આપ કૃપા કરીને બે-ચાર સંતોને મારા દરબારમાં રહેવા મોકલો તો હું નિત્ય સંતોના દર્શન કરી શકું!”
શ્રીજીમહારાજે સદ્ગુરુ મુક્તાનંદ સ્વામી અને સદ્ગુરુ સ્વરૂપાનંદ સ્વામીને જીવા ખાચરના દરબારમાં રહેવા પધારવાની આજ્ઞા કરી. બંને સદ્ગુરુઓ ત્યાં રહેવા ગયા. જીવા ખાચર નિત્ય પ્રાતઃકાળે સ્નાન-પૂજા પતાવી સંતોના દર્શન કરીને જ પોતાના રાજકાજની શરૂઆત કરતા.
એ સમયે શ્રીહરિ ગઢપુરમાં ગુપ્તપણે (છાના) રહેતા હતા. તેથી મુક્તાનંદ સ્વામી અને સ્વરૂપાનંદ સ્વામી ભિક્ષા માંગવાના બહાને દાદા ખાચરના દરબારમાં અક્ષર ઓરડી પાસે આવીને ઉચ્ચ સ્વરે નાદ કરતા: “નારાયણ હરે… સચ્ચિદાનંદ પ્રભો!” આ સાંભળતાં જ શ્રીજીમહારાજ મૂળજી બ્રહ્મચારીને આજ્ઞા કરતા: “બ્રહ્મચારી! એ સંતોને અંદર બોલાવો.” બંને સંતો અંદર આવી શ્રીહરિના ચરણોમાં દંડવત કરતા. શ્રીહરિ ઢોલિયા પર બેઠા થઈ બંને સંતોને પ્રેમથી ભેટતા અને મુક્તાનંદ સ્વામી પાસે કીર્તનો ગવરાવતા.
એક રાત્રે જીવા ખાચરના દરબારમાં સૂતા હતા તે વખતે મધ્યરાત્રિએ સદ્ગુરુ સ્વરૂપાનંદ સ્વામીને અલૌકિક દિવ્ય દર્શન થયાં કે, સાક્ષાત્ શ્રીજીમહારાજ દિવ્ય વિમાન, હાથી, ઘોડા અને અસંખ્ય મુક્તો સાથે પધારીને ગઢપુરના એક ગરીબ લુહારના જુવાનજોધ દીકરાને અક્ષરધામ તેડી ગયા!
સવારે પૂજા સમયે જીવા ખાચરે દર્શને આવીને વાત કરી: “સ્વામી! આજે રાત્રે અમારા ગામના લુહાર પરિવારનો જુવાન દીકરો, જેના પર આઠ જણનો નિર્વાહ ચાલતો હતો, તે અચાનક દેહ મૂકી ગયો!” સ્વરૂપાનંદ સ્વામી બોલી ઊઠ્યા: “ઓહોહો દરબાર! એ લુહારના દીકરાના કેવાં મહાભાગ્ય! રાત્રે સાક્ષાત્ શ્રીજીમહારાજ દિવ્ય વિમાન લઈને અનંત મુક્તો સાથે તેને અક્ષરધામમાં તેડી ગયા છે!” આ વાત મુક્તાનંદ સ્વામી અને જીવા ખાચરને પ્રથમ તો માન્યામાં ન આવી. પરંતુ બીજી રાત્રે જ્યારે મુક્તાનંદ સ્વામી અને જીવા ખાચર ફળિયામાં સૂતા હતા, ત્યારે શ્રીજીમહારાજે તે બંનેને પણ સ્વપ્નમાં સાક્ષાત્ દિવ્ય વિમાન અને લુહારના પુત્ર સાથે અક્ષરધામ ગમનનાં દર્શન કરાવ્યાં! સવારે ઊઠીને મુક્તાનંદ સ્વામી અને જીવા ખાચરે સ્વરૂપાનંદ સ્વામીના ચરણોમાં દંડવત કરી માફી માંગી કે, “સ્વામી! આપની દિવ્ય દૃષ્ટિની વાત અમે નહોતા માન્યા, પણ પ્રભુએ અમને સાક્ષાત્ દર્શન કરાવી સત્ય સમજાવ્યું!”
બપોરે બંને સંતો ઝોળી માંગવા દાદા ખાચરના દરબારમાં આવ્યા. શ્રીહરિ ઓસરીમાં થાળ જમી રહ્યા હતા. પ્રભુએ બંને સંતોને પાસે બેસાડી પોતાના થાળની પ્રસાદી જમાડી. મુખવાસ લઈ શ્રીહરિ ઢોલિયે આડા પડખે થયા અને મુક્તાનંદ સ્વામીને કહ્યું: “સ્વામી! હવે પેલું કીર્તન ગાઓ!” મુક્તાનંદ સ્વામીએ હાથમાં કરતાલ વગાડી અતિ ભાવથી પ્રગટ ભગવાનના મહિમાનું પદ ગાયું.
કીર્તન પૂર્ણ થતાં શ્રીજીમહારાજે હસતાં હસતાં કહ્યું: “સ્વામી! અમે અહીં ગઢપુરમાં ગુપ્તપણે રહીએ છીએ, અને તમે અમારા પ્રગટ સ્વરૂપના કીર્તનો ગાઓ છો? માટે હવેથી સભામાં પ્રગટને બદલે પરોક્ષ અવતારોનાં પદો ગાવાં!” મુક્તાનંદ સ્વામીએ બે હાથ જોડી નમ્રતાથી કહ્યું: “હે મહારાજ! જેવી આપની આજ્ઞા; આપ જેમ રાજી થાઓ તેમ જ અમે કરીશું!” આ સાંભળી શ્રીહરિ ઊભા થઈ મુક્તાનંદ સ્વામીને અત્યંત સ્નેહથી બાથમાં ભરીને ભેટી પડ્યા.
Hindi
ગઢપુર મેં જીવા ખાચર કે દરબાર મેં સંંતોં કા નિવાસ, લુહાર કે પુત્ર કા વિમાન ઔર પ્રકટ-પરોક્ષ કીર્તન
एक समय श्रीजी महाराज गढ़पुर में दादा खाचर के दरबार में विराजमान थे। उस समय दादा खाचर के चाचा जीवा खाचर ने आकर प्रार्थना की: “हे महाराज! मुझसे नित्य दादा के दरबार में आपके दर्शन हेतु नहीं आया जाता, अतः आप कृपा करके दो-चार संतों को मेरे दरबार में रहने भेजें ताकि मैं नित्य संतों के दर्शन कर सकूं!”
श्रीजी महाराज ने सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी और सद्गुरु स्वरूपानंद स्वामी को जीवा खाचर के दरबार में रहने की आज्ञा दी। दोनों संत वहां रहने लगे। जीवा खाचर प्रातः स्नान-पूजा के बाद संतों के दर्शन करके ही अपने कार्य प्रारंभ करते थे।
उस समय श्रीहरि गढ़पुर में गुप्त रूप से रहते थे। अतः मुक्तानंद स्वामी और स्वरूपानंद स्वामी भिक्षा मांगने के बहाने दादा खाचर के दरबार में आकर अक्षर ओरडी के बाहर पुकारते: “नारायण हरे… सच्चिदानंद प्रभो!” यह सुनते ही श्रीहरि मूलजी ब्रह्मचारी से कहते: “ब्रह्मचारी! उन संतों को भीतर बुलाओ।” दोनों संत भीतर आकर प्रभु के चरणों में दंडवत करते। श्रीहरि दोनों को गले लगाते और कीर्तन सुनते।
एक रात्रि को जीवा खाचर के दरबार में मध्यरात्रि में सद्गुरु स्वरूपानंद स्वामी को दिव्य दर्शन हुए कि साक्षात श्रीजी महाराज दिव्य विमान, गज-अश्व और अनंत मुक्तों के साथ पधारकर गढ़पुर के एक लोहार के युवा पुत्र को अक्षरधाम ले गए!
प्रातः जीवा खाचर ने आकर बताया कि लोहार का युवा पुत्र रात को देहत्याग कर गया। स्वरूपानंद स्वामी ने कहा: “दरबार! उसके कितने महान भाग्य! साक्षात श्रीजी महाराज विमान लेकर उसे अक्षरधाम ले गए हैं!” मुक्तानंद स्वामी और जीवा खाचर को इस पर सहज विश्वास न हुआ। किंतु अगली रात्रि को श्रीजी महाराज ने मुक्तानंद स्वामी और जीवा खाचर दोनों को भी दिव्य विमान सहित वही दृश्य साक्षात दिखाया! प्रातः दोनों ने स्वरूपानंद स्वामी के चरणों में क्षमा याचना की।
दोपहर को दोनों संत झोली मांगने दादा के दरबार में आए। श्रीहरि भोजन कर रहे थे। प्रभु ने दोनों को अपने थाल का महाप्रसाद दिया और फिर मुक्तानंद स्वामी से कीर्तन गाने को कहा। स्वामी ने हाथ में करताल बजाकर प्रकट भगवान की महिमा का पद गाया।
श्रीजी महाराज ने हंसते हुए कहा: “स्वामी! हम यहां गुप्त रूप से रह रहे हैं और आप हमारे प्रकट स्वरूप के कीर्तन गाते हैं? अतः अब से प्रकट के स्थान पर परोक्ष के पद गाइए!” मुक्तानंद स्वामी ने करबद्ध होकर कहा: “हे महाराज! जैसी आपकी आज्ञा; आप जिसमें प्रसन्न हों, हम वैसा ही करेंगे!” यह सुनकर श्रीहरि ने खड़े होकर मुक्तानंद स्वामी को परम स्नेह से गले लगा लिया।
English
Saints Lodged at Jiva Khachar’s Darbar in Gadhpur, the Blacksmith’s Son Ascending in a Celestial Chariot, and the Singing of Incognito Hymns
Once, Shreeji Maharaj was residing in the Darbargadh of Dada Khachar in Gadhpur. Dada Khachar’s paternal uncle, Darbar Jiva Khachar, approached Shreehari with folded hands: “O Maharaj! I find it difficult to visit Dada’s residence daily for Your darshan; kindly send two to four holy sadhus to lodge at my darbar so that I may receive daily saintly darshan!”
Shreeji Maharaj directed Sadguru Muktanand Swami and Sadguru Swarupanand Swami to take up residence at Jiva Khachar’s palace. Both senior sadgurus complied. Every morning, Jiva Khachar would bathe, perform his prayers, and behold the sadhus’ darshan before commencing his administrative duties.
At that time, Shreehari was residing incognito (chhana) within Dada Khachar’s inner quarters. Under the pretext of seeking daily alms (zoli mangva), Muktanand Swami and Swarupanand Swami would approach Akshar Ordi and call out aloud: “Narayan Hare… Sacchidanand Prabho!” Hearing the call, Shreeji Maharaj would instruct Mulji Brahmachari: “Brahmachari! Usher those sadhus inside!” Entering, the ascetics would prostrate at Shreehari’s feet, while Maharaj would rise from His cot, embrace them lovingly, and listen to Muktanand Swami’s devotional singing.
One night, while resting at Jiva Khachar’s darbar, Sadguru Swarupanand Swami experienced a transcendental vision: at midnight, Bhagwan Swaminarayan descended in a radiant celestial chariot (viman) amidst horses, elephants, and infinite liberated souls, personally escorting the deceased young son of a local blacksmith (luhar) to Akshardham!
In the morning, Jiva Khachar informed them that the blacksmith’s youthful son, upon whom eight family members depended, had passed away during the night. Swarupanand Swami exclaimed: “O Darbar! How supreme was his spiritual fortune! Shreeji Maharaj personally arrived in a celestial viman and escorted him to Akshardham!” Neither Muktanand Swami nor Jiva Khachar could fully credit the vision initially. However, the following night, Shreeji Maharaj granted the identical celestial vision of the viman to both Muktanand Swami and Jiva Khachar! The next morning, both Muktanand Swami and Jiva Khachar prostrated before Swarupanand Swami and sought forgiveness for their prior doubt.
Later that afternoon, both saints arrived at Dada Khachar’s darbar seeking alms. Shreehari was partaking of His midday meal. He seated both ascetics beside Him, fed them sanctified morsels from His own platter, and reclined upon His cot. Maharaj requested Muktanand Swami to sing. Playing cymbals (kartal), Muktanand Swami sang an evocative hymn extolling the glory of the manifest Lord.
Smiling gently, Shreeji Maharaj remarked: “Swami! We are dwelling here in seclusion incognito, so why do you sing hymns proclaiming the manifest Lord? Henceforth, sing hymns celebrating unmanifest (paroksha) incarnations!” Muktanand Swami submitted with hands folded: “O Maharaj! As You command; our sole desire is to act in accordance with Your divine pleasure!” Deeply moved by Swami’s unconditional obedience, Shreehari arose and embraced Muktanand Swami with boundless affection.