નિલકંઠ વર્ણી પૃભુ વનવિચરણ કરતા કરતા ગુજરાતમાં ફરતા ફરતા બોચાસણ ગામે પધાર્યા. ગામની ભાગોળે બાવાજી નરસિંહદાસની જગ્યાએ આવીને ઝાડનીચે પદ્માસન વાળીને બેઠા.
Gujarati
બોચાસણના કાશીદાસ પટેલ અને શ્રીજી મહારાજ
નિલકંઠ વર્ણી પૃભુ વનવિચરણ કરતા કરતા ગુજરાતમાં ફરતા ફરતા બોચાસણ ગામે પધાર્યા. ગામની ભાગોળે બાવાજી નરસિંહદાસની જગ્યાએ આવીને ઝાડનીચે પદ્માસન વાળીને બેઠા, જગ્યાના રામાનંદી બાવાજી નરસિંહદાસ આવ્યા ને એમણે યુવાનવયના વર્ણીને બંધ નેત્રો સાથે ધ્યાનમાં પદ્માસન વાળીને બેઠેલા જોયા. પોતે મુમુક્ષુ હતા એટલે આવીને પૃણામ કર્યા એટલે વર્ણી એ નમો નારાયણ કહ્યા. નરસિંહદાસે પુછયુ કે બૃહ્મચારીજી..! અમારા ગામના પાટીદાર કાશીદાસ ના ઘરે આજ ચોરાશી છે તો એમણે ગામમાં જે કોઇ સાધુ-સંતો-અભ્યાગત આવે એને તયા જમવા તેડી લાવવા મને કહ્યું છે તો તમે જમવા પધારશો તો એમનુ રુડુ થાહે..!
વર્ણી તો તુરંત ઉઠ્યા ને બેઉ કાશીદાસ પાટીદાર ની ડેલી તરફ આવ્યા ને આવીને દૂરથી સહુને નમન કરીને સહુ સાથે બેઉ પંગતમાં જમવા બેઠા. પંગત મા પત્રાવાળા અને પડીયા માં સહુને જમવા ભોજન પીરસાયા પણ દાળ-શાકમાં લસણના વઘારની ગંધ આવતા વર્ણી પોતે બે ગૃાસ ભાતને જ જમ્યા. આ રીતે બટુક બૃહમચારી ને ખાલી ભાત જમતા કાશીદાસ પાટીદારના બાં ચકોર નજરે ભાળી ગયા. એમને મનમા થયું કે આ બાળ બૃહમચારી તો કાંક અલગ જ છે, જગતના બાવા ની જેમ જમવાની રીત્ય નથી, પોતે બાળ ઉંમરમા ઘરબાર છોડીને બૃહ્મચારી થયા છે પણ એમના નિયમ ધર્મ પણ કેવા અલૌકિક છે. પંગતમાં સહુ સાથે પત્રાવળા મા ભાત ના ગૃાસ ને જમતા દર્શન કરીને પોતે ધન્ય થયા ને પોતે તુરંત જ ઘરમા ગયા ને રહોડામાંથી દૂધના કટોરો ભરીને લાવ્યા ને વર્ણી ને આપ્યો. વર્ણી પણ એમનો પરમભાવ ગૃહણ કરતા હોય એમ દૂધને ભાત થોડાક જમ્યા. કાશીદાસના બાંએ હાથ જોડીને નિલકંઠ વર્ણી ને વિનંતી કરીને કહ્યું કે આહી જ રોકાઓ, પણ વર્ણી મંદ મંદ મર્માળુ હસ્યા. થોડીવાર માંતો વર્ણી જમીને નીસરી ગયા, એટલામા કાશીદાસભાઇ આવ્યા ને વર્ણીને શોધ્યા પણ ઓરડામાં રજ ઉપર ચરણાવિદના પડેલ પગલા મા સોળ ચિહ્નના દર્શન થયા. પોતાને મનમાં થયું કે આ કોઇ દિવ્ય પુરુષ હતા, હુ એમને શોધી લાવું એમ વિચારીને ઉતાવળે પગે શોધવા ચાલ્યા. નરસીહદાસ બાવાજીની જગ્યા એ શોધ્યા પણ તયા વર્ણી ન જડ્યા એટલે ગામની બહાર કેડે પોતે ચાલ્યા, તયા એક રબારીએ કહ્યું કે હમણાં જ એક નાના એવા બાવાજી આ રસ્તે થી જતા જોયા, એમની ચાલ બહુ ઉતાવળી હતી, એમના ચરણ તો જમીનને અડતા પણ નહોતા..! કાશીદાસભાઇને મનમાં એ મનોહર મૂરત અંકિત થઇ ગઇ, પણ હવે એ ફરીને ક્યારે મળશે એ ઝંખના રહી ગઇ..!
કાશીદાસ સુણીને સીધાવ્યા, એતો બાવાની જગ્યા મા આવ્યા..! જોગીરાજ ગયા એવું જાણી, એની આંખ્ય મા આવ્યા પાણી..! જયા જયા હરિએ ભરેલા ડગલા, પડ્યા પાતળી રેતીમાં પગલા..! સોળે ચિહ્ન દીઠા સુખકારી, પોતે જાણીયા દેવમુરારી..! -શ્રીહરિલીલામૃત કળશ ૩ વિશ્રામ ૭
સમય જતા શ્રીહરિ બોચાસણ એમના ઘરે પધાર્યા ત્યારે એમને તથા એના પિતાજી કાનદાસભાઇને સમાધી કરાવી અને ચરણમા સોળ ચિહ્નના દર્શન કરાવીને નિશ્ચય કરાવયો. કાશીદાસ સત્સંગી થયા ને શ્રીહરિના આશ્રિત થયા. લોયાના શાકોત્સવ વખતે તેઓ તયા આવ્યા, એ વખતે શ્રીહરિને શાક વધારતા જોઇને શ્રીહરિના મનુષ્ય ચરિત્ર જોઇને મનમાં સંશય થયો કે આવા ભગવાન થોડા હોય? એ વખતે શ્રીહરિ એમના સંશયના સમાધાન સારુ સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી ને બોલ્યા કે કોઇ ગંગા નહાવા જાયને ડહોળું પાણી જોઇને પાછો વળે તો એને કેવો જાણવો? બસ એજ વખતે કાશીદાસજીને અંતરમા ઝબકારો થયોને થયું કે શ્રીહરિ તો મારા અંતરની જ વાત્ય કરે છે. એમ જાણીને શ્રીહરિના ચરણે પડી ગયા ને પરિપૂર્ણ નિશ્ચય થયો.
શ્રીહરિ અવાર નવાર એમના ઘરે પધારીને દિવ્યલીલા ઓ કરેલી છે. એમની વાડીએ શેરડી જમવા શ્રીહરિ પધાર્યા ત્યારે દેવતાઓ વિમાન લઇને શ્રીહરિના દર્શન કરવા આવેલા એ પૃસાદીનો વિમાનીયો કૂવો અદ્યપી દર્શન આપે છે. કાશીદાસભાઇએ કારીયાણીના ૭ માં વચનામૃત મા શ્રીહરિને પૃશ્ન પુછેલો કે હે પૃભુ ત્યાગી તો નિવૃતિ મારગ ને અનુસર્યા છે તો ભગવાનના સ્વરુપ મા જોડાઇ રહે પણ ગૃહસ્થ ને તો પૃવૃતિમાર્ગ મા અનેક વિટંબણા રહેલી છે તો એને ભગવાન મા અખંડવૃતિ કેમ રહે? ગઢડા મધ્ય ના ૫૯મા પરમ કલ્યાણ ના વચનામૃતમાં શ્રીહરિએ કાશીદાસભાઇની સમજણને વખાણી છે. સદગુરુ શ્રી નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ શ્રીભકતચિંતામણીના પૃકરણ ૧૨૨ ની કડી મા પ૦મા ભકતરાજ કાશીદાસને ચિંતવ્યા છે કે..
પટેલ ભક્ત કાશીદાસ સારો, રામદાસ પૃભુજી ને પ્યારો..! વેરીભાઇ કાછીયો કહેવાય, એહ જન બોચાસણમાંય..!!
- શ્રીભકતચિંતામણીના મુકતોના ચિંતનમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
बोचासण के काशीदास पटेल और श्रीजी महाराज
नीलकंठ वर्णी प्रभु वन-विचरण करते-करते गुजरात में घूमते हुए बोचासण गाँव पधारे। गाँव के सीमारेखा (भागोळ) पर बावाजी नरसिंहदास की कुटिया (स्थान) पर आकर एक वृक्ष के नीचे पद्मासन लगाकर ध्यानमग्न बैठ गए। उस स्थान के रामानंदी बावाजी नरसिंहदास वहाँ आए और उन्होंने युवा वर्णी को नेत्र मूँदकर पद्मासन में ध्यानस्थ देखा। नरसिंहदास स्वयं मुमुक्षु थे, इसलिए उन्होंने आकर प्रणाम किया। वर्णी ने ‘नमो नारायण’ कहा। तब नरसिंहदास ने विनम्रतापूर्वक पूछा, “हे ब्रह्मचारीजी! हमारे गाँव के पाटीदार काशीदास के घर आज चौरासी (भंडारा) है। उन्होंने मुझसे कहा है कि गाँव में जो भी साधु, संत अथवा अतिथि आएँ, उन्हें भोजन के लिए आदरपूर्वक ले आऊँ। यदि आप भोजन हेतु पधारेंगे, तो उनका परम कल्याण होगा!”
यह सुनकर नीलकंठ वर्णी तुरंत उठ खड़े हुए और दोनों काशीदास पाटीदार की ड्योढ़ी (डेली) की ओर आए। दूर से ही सबको नमन कर दोनों पंक्ति में अन्य लोगों के साथ भोजन करने बैठे। पत्तलों और दोनों में सभी को भोजन परोसा गया, परंतु दाल और शाक में लहसुन के छौंक (तड़के) की गंध आने के कारण वर्णी ने केवल दो ग्रास सादा भात (चावल) ही ग्रहण किया। इस प्रकार नन्हे ब्रह्मचारी को केवल भात खाते देखकर काशीदास पाटीदार की माताजी ने अत्यंत चतुर दृष्टि से देख लिया। उनके मन में विचार आया कि यह बाल ब्रह्मचारी तो अत्यंत विलक्षण हैं; साधारण बावाओं की तरह इनका खान-पान नहीं है। इतनी बाल्य अवस्था में घर-बार त्यागकर ब्रह्मचारी बने हैं, फिर भी इनके नियम-धर्म कितने अलौकिक और दृढ़ हैं!
पंक्ति में सबके साथ पत्तल पर मात्र भात के दो कौर खाते हुए वर्णी के दर्शन कर वे धन्य हो गईं। वे तुरंत घर के भीतर गईं और रसोई से दूध का कटोरा भरकर ले आईं और वर्णी को भेंट किया। वर्णी ने भी उनके अनन्य भाव को स्वीकार करते हुए दूध और थोड़ा भात ग्रहण किया।
काशीदास की माताजी ने हाथ जोड़कर नीलकंठ वर्णी से प्रार्थना की, “यहीं ठहर जाइए।” परंतु वर्णी मंद-मंद रहस्यमयी मुस्कान बिखेरते रहे।
थोड़ी ही देर में वर्णी भोजन समाप्त कर वहाँ से प्रस्थान कर गए। इतने में काशीदास भाई घर आए और उन्होंने वर्णी की खोज की। कक्ष में धूल पर पड़े चरणारविंद के पदचिह्नों में उन्हें षोडश चिह्नों (सोलह दिव्य चिह्नों) के दर्शन हुए!
उनके मन में तुरंत विचार आया कि वे अवश्य ही कोई दिव्य महापुरुष थे; मुझे उन्हें ढूँढ़कर लाना चाहिए। ऐसा विचार कर वे द्रुत गति से उन्हें खोजने निकले। नरसिंहदास बावाजी की कुटिया पर खोजा, परंतु वहाँ वर्णी नहीं मिले। अतः वे गाँव के बाहर पगडंडी पर आगे बढ़े। वहाँ एक रबारी (चरवाहे) ने बताया, “अभी-अभी एक छोटे से बावाजी को इस मार्ग से जाते देखा है। उनकी चाल अत्यंत तीव्र थी और उनके चरण तो मानो भूमि को छू भी नहीं रहे थे!” काशीदास भाई के हृदय में वह मनोहारी मूरत सदा के लिए अंकित हो गई, परंतु अब वे पुनः कब मिलेंगे—यह तीव्र उत्कंठा और विरह उनके अंतर्मन में समा गया!
काशीदास सुणीने सीधाव्या, एतो बावानी जग्या मा आव्या..!
जोगीराज गया एवूं जाणी, एनी आंख्य मा आव्या पाणी..!
ज्या ज्या हरिए भरेला डगला, पड्या पातळी रेतीमां पगला..!
सोळे चिह्न दीठा सुखकारी, पोते जाणीया देवमुरारी..!
- श्रीहरिलीलामृत कलश ३ विश्राम ७
कालांतर में जब श्रीजी महाराज स्वयं बोचासण में उनके घर पधारे, तब उन्होंने काशीदास भाई तथा उनके पिता कानदास भाई को अलौकिक समाधि कराई और अपने श्रीचरणों में सोलह दिव्य चिह्नों के दर्शन कराकर अपने पूर्ण परब्रह्म स्वरूप का निश्चय कराया। इसके पश्चात काशीदास सच्चे सत्संगी बने और श्रीहरि के अनन्य आश्रित हो गए।
लोया के शाकोत्सव के अवसर पर जब काशीदास वहाँ पहुँचे, तो उन्होंने श्रीजी महाराज को स्वयं शाक छौंकते और बनाते देखा। भगवान के इस लौकिक मनुष्य-चरित्र को देखकर उनके मन में संशय उत्पन्न हो गया कि “क्या साक्षात् भगवान ऐसे हो सकते हैं?” उसी समय उनके मन के संशय का निवारण करने हेतु श्रीहरि ने सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी से कहा, “यदि कोई गंगा स्नान करने जाए और मटमैला पानी देखकर लौट आए, तो उसे कैसा मनुष्य समझना चाहिए?”
बस, उसी क्षण काशीदास जी के अंतर्मन में ज्ञान का प्रकाश हुआ और उन्हें भान हुआ कि श्रीहरि तो अंतर्यामी रूप से मेरे मन के ही संशय की बात कह रहे हैं! यह जानकर वे तुरंत श्रीहरि के चरणों में गिर पड़े और उनका संशय सर्वथा मिट गया तथा परिपूर्ण निश्चय दृढ़ हो गया।
श्रीहरि ने समय-समय पर उनके घर पधारकर अनेक दिव्य लीलाएँ कीं। जब श्रीहरि उनकी बाड़ी (खेत) में गन्ने का रस अरोगने पधारे थे, तब स्वर्ग से देवतागण विमान लेकर श्रीहरि के दर्शन करने आए थे। उस प्रसादी का ‘विमानियो कुआँ’ आज भी दर्शन देता है और उस दिव्य लीला की साक्षी भरता है।
काशीदास भाई ने कारियाणी के ७वें वचनामृत में श्रीहरि से अत्यंत महत्वपूर्ण प्रश्न पूछा था: “हे प्रभु! त्यागी तो निवृत्ति मार्ग पर चलते हैं, अतः वे भगवान के स्वरूप में सहज जुड़े रहते हैं; परंतु गृहस्थ तो प्रवृत्ति मार्ग में अनेक सांसारिक उलझनों में उलझे रहते हैं, तो उनकी भगवान में अखंड वृत्ति कैसे बनी रह सकती है?”
गढडा मध्य के ५९वें ‘परम कल्याण’ के वचनामृत में श्रीहरि ने काशीदास भाई की निष्ठा और समझ की अत्यंत सराहना की है।
सद्गुरु श्री निष्कुलानंद स्वामी ने श्रीभक्तचिंतामणि के प्रकरण १२२ की कड़ी ५० में भक्तराज काशीदास का स्मरण करते हुए गाया है:
पटेल भक्त काशीदास सारो, रामदास प्रभुजी ने प्यारो..!
वेरीभाई काछीयो कहेवाय, एह जन बोचासणमांय..!!
- श्री भक्तचिंतामणि में से मुक्तों का स्मरण…
🙏
English
Kashidas Patel of Bochasan and Shriji Maharaj
While traversing through dense forests and wandering across Gujarat during His divine sojourns, Nilkanth Varni arrived at the village of Bochasan. At the outskirts of the village, He arrived at the hermitage of Ramanandi ascetic Bavaji Narsinhdas and sat beneath a tree in padmasana (lotus posture), absorbed in deep meditation. Bavaji Narsinhdas arrived and beheld the youthful ascetic seated with closed eyes in deep trance. Being a spiritual aspirant himself, Narsinhdas approached and offered his prostrations. Varni greeted him with “Namo Narayan.” Narsinhdas then politely requested, “O Brahmachariji! A Patidar devotee of our village named Kashidas is hosting a community feast (chorasi) today. He requested me to invite any sadhus, hermits, or wandering ascetics who arrive in our village. If You would grace the occasion with Your presence, it would bring immense spiritual auspiciousness to his home!”
Nilkanth Varni arose at once and accompanied him to the gateway (deli) of Kashidas Patidar. Greeting everyone respectfully from afar, He sat in the dining row (pangat) alongside the other guests. Food was served to everyone on leaf-plates and bowls, but discerning the smell of garlic seasoning in the dal and vegetables, Varni partook of only two morsels of plain boiled rice. Seeing the young Brahmachari eat merely plain rice, Kashidas Patidar’s observant mother immediately noticed Him. She thought to herself, “This youthful Brahmachari is extraordinarily unique; His demeanor is entirely unlike worldly ascetics. He has renounced the comforts of home at such a tender age to walk the path of celibacy, yet His adherence to spiritual vows and disciplines is truly divine!”
Seeing Him peacefully eat a few grains of rice from His leaf-plate among everyone filled her heart with veneration. She immediately returned to her kitchen, brought a bowl filled with fresh milk, and lovingly offered it to Varni. Acknowledging her supreme devotional sentiment, Varni accepted the milk and partook of a little rice mixed with milk.
With folded hands, Kashidas’s mother pleaded with Nilkanth Varni to stay there permanently, but Varni only offered a gentle, subtle smile.
Shortly after finishing the meal, Varni quietly departed. Around that time, Kashidas returned home and searched for the divine celibate. As he looked into the chamber, he noticed the holy footprints imprinted upon the dust on the floor, clearly revealing the sixteen auspicious divine marks (shodash chihna) of Bhagwan!
Kashidas instantly realized in his heart that this was no ordinary mortal, but a divine incarnation, and hurried out to find Him. He searched at Narsinhdas Bavaji’s hermitage, but Varni was not there. Proceeding onto the trail outside the village, a Rabari (shepherd) informed him, “Just now, I saw a young yogi passing along this path. His pace was remarkably swift, and His feet barely seemed to touch the ground!” That captivating, enchanting image became permanently etched in Kashidas’s heart, leaving him with an intense longing and yearning to meet Him again.
“Kāshīdās suṇīne sīdhāvyā, eto bāvānī jagyā mā āvyā..!
Jogīrāj gayā evu jāṇī, enī ā̃khya mā āvyā pāṇī..!
Jyā jyā Harīe bharelā ḍagalā, paḍyā pātaḷī retīmā̃ pagalā..!
Soḷe chihna dīṭhā sukhkārī, pote jāṇīyā Devmurārī..!”
- Shri Harililamrut, Kalash 3, Vishram 7
With the passage of time, when Shriji Maharaj graced Bochasan and visited his home, He bestowed divine samadhi upon both Kashidas and his father, Kandasbhai. By revealing the sixteen sacred marks on His lotus feet during samadhi, Shri Hari granted them unshakable conviction in His supreme divine status. Kashidas became an ardent Satsangi and took refuge at the lotus feet of Shri Hari.
During the Shakotsav (vegetable festival) at Loya, Kashidas arrived to participate. Observing Shriji Maharaj personally seasoning and stirring the vegetables, seeing these human-like lilas caused a momentary doubt to arise in his mind: “Can the Supreme Bhagwan truly act like this?” At that very moment, to resolve the doubt residing in his heart, Shri Hari addressed Sadguru Muktanand Swami, “If someone travels to bathe in the sacred Ganga, but turns back upon seeing muddy water, how should such a person be regarded?”
Instantly, a flash of realization enlightened Kashidas’s inner self: “Shri Hari is addressing the exact doubt in my heart!” Realizing His all-knowing divinity, Kashidas fell at Shri Hari’s feet, and his faith was made completely pure and unwavering.
Shriji Maharaj graced his home on numerous occasions and performed many divine lilas. When Shri Hari visited his orchard to enjoy sugarcane, celestials arrived in divine aerial chariots (vimans) to behold Shri Hari’s darshan. The well consecrated by this divine event, known as the ‘Vimaniyo Kuvo’ (Well of the Aerial Chariot), continues to stand as a sacred site of pilgrimage today.
In Vachanamrut Kariyani 7, Kashidas inquired of Shriji Maharaj: “O Prabhu! Renunciants tread the path of detachment (nivritti) and can easily remain absorbed in the divine form of God; but householders are occupied with many duties on the path of worldly action (pravritti). How can they maintain continuous and unbroken communion with God?”
In Vachanamrut Gadhada Middle 59, Shri Hari extolled Kashidas’s profound spiritual understanding and devotion.
Sadguru Shri Nishkulanand Swami has immortalized the devotee Kashidas in verse 50 of Prakaran 122 of Shri Bhaktachintamani:
“Paṭel bhakta Kāshīdās sāro, Rāmdās Prabhujī ne pyāro..!
Verībhāī Kāchhiyā kahevāy, eha jana Bochāsaṇmā̃y..!!”
- From the remembrance of the liberated souls in Shri Bhaktachintamani…
🙏