ગામ પીઠવડીના મુકતરાજ ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ દુધાત કે જેઓ સત્સંગ માં ભગો અને મુળો તરીકે બહુધા ઓળખાયા છે.
Gujarati
પીઠવડીના ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ દુધાત
ગામ પીઠવડીના મુકતરાજ ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ દુધાત કે જેઓ સત્સંગ માં ભગો અને મુળો તરીકે બહુધા ઓળખાયા છે. આ બંને જોડકા ભાઈઓ શ્રીહરિના વચન અને આશીર્વાદથી આજીવન અખંડ બૃહમચારી હતા. બંનેને શ્રીહરિના સ્વરુપમાં અનન્ય નિષ્ઠા અને પુર્ણપણુ મનાયું હતુ. ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ બંને ભકતરાજ હીરાભાઈ સુહાગિયાના ભાણેજ હતા. ભગાભાઇ અને મુળાભાઈના માતા પિતા નાનપણમાં જ મૃત્યુ પામ્યા હતા, આથી હીરાભાઈ, રૂડાભાઈ વગેરે સર્વે સત્સંગીઓ તેમની સર્વ રીતે દેખરેખ રાખતા.
ગુરુદેવ સદગુરુ રામાનંદ સ્વામી ગોરવીયાળી ગામે પધારતા ત્યારે બંને ભાઈઓ ખુબ સેવા કરતા અને સત્સંગ કરતા, ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ બંનેએ રામાનંદ સ્વામી પાસે સત્સંગના વર્તમાન લીધા હતા. ગુરુદેવ રામાનંદ સ્વામીની વાતોમાં બ્રહ્મચર્યનું પ્રધાનપણું રહેતું, આથી બંને ભાઈઓએ એ સમયથી જ મનમાં દ્રઢ નિશ્ચય કરીને આજીવન બ્રહ્મચર્ય રાખ્યું હતું.
સમયજતા ગોરવીયાળી ગામેથી સૌ ભક્તો પીઠવડી ગામે રહેવા આવ્યા, ત્યારે આ ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ બંને ભાઈઓ યુવાન થઇ ગયા હતા. પીઠવડી ગામના દરબારે આ બંને ભાઈઓને ખેતીની જમીન આપી, ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ મહેનતુ હોવાથી વહેવારે ખુબ સુખી થયા, અવાર નવાર તે સત્સંગની સેવા કરતા, જ્યારે અમદાવાદમાં શ્રીનરનારાયણ દેવની પ્રતિષ્ઠા થઇ ત્યારે બંને ભાઈઓએ સોનાના કળશ લાવેલા તે શ્રીનરનારાયણ દેવના મંદિરના શિખર પર પ્રથમ સોનાના કળશ ભગાભાઇ અને મુળાભાઈની સેવા કરેલ હતા, આથી શ્રીજીમહારાજ ખુબજ રાજી થયા અને બંને ભાઈઓને ભેટયા અને પોતાના કંઠમાંથી ગુલાબના હાર કાઢીને બેઉ ભાઇઓ ને પહેરાવ્યા હતા.
- હરિચરિત્રામૃત સાગર પૂર ૨૮ તરંગ ૧૬ કડી ૧૩થી૧૬ શ્રીહરિ જ્યાં જ્યા ઉત્સવ સમૈયા કરે ત્યાં બંને ભાઈઓ અચૂક પહોંચી જતા, સત્સંગનો અને સેવાનો ખુબ લાભ લેતા. પીઠવડીથી છેક પંચાળામાં પણ આ બંને ભાઈઓ સાથે ગયેલા જેનો મહારાજે પંચાળાના ચોથા વચનામૃતમાં ઉલ્લેખ કર્યો છે. પીઠવડીના ભક્તોના સંઘ સાથે ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ ઘણી વખત ગઢડા પણ સેવા કરવા પહોંચી જતા, જેની ઘણી વાતો સંપ્રદાયના ગ્રંથોમાં છે. એકવાર પીઠવડીના ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ સાથે પાંચ સાત ભક્તો ગઢડા આવ્યા, તે વખતે લક્ષ્મીવાડીએ વાડીમાં ધ્રો ખોદવાની હતી, ધ્રોનું નિંદામણ તેના મૂળ ખુબ ઊંડા હોવાથી તેને બીજા ખડની જેમ તેને નિંદીને કાઢી શકાય નહિ તેને તો ઊંડે સુધી મૂળમાંથી ખોદીને કાંસા કાઢવા પડે, આવા કામ માટે ભગાભાઇ અને મુળાભાઈ સાથે પીઠવડીના ભક્તો લક્ષ્મીવાડીએ ધોમ તડકામાં ખુબ મહેનતથી ધ્રો ખોદવાનું કામ કરતા હતા. બપોર પછી સંતો પાર્ષદો સાથે મહારાજ લક્ષ્મીવાડીએ આવ્યા, ખેતરમાં કામ કરતા પીઠવડીના ભક્તોને મહારાજે સાદ કરીને બોલાવ્યા ને પૂછ્યું કે ‘ ભક્તો, તમે બપોરે શું જમ્યા ? એટલે તેઓએ બોલ્યા કે મહારાજ..! આજે તો અગીયારહ છે તે અમે સૌએ તલના લાડુ લાવ્યા’તા એનું ફરાળ કર્યુ છે. આ સાંભળીને શ્રીજીમહારાજે રઘુવિરજીમહારાજને બોલાવીને પાર્ષદ મોકલીને દરબારમાંથી તેમના માટે ચુરમાના લાડુ મગાવ્યા પોતાના હાથે સૌને એકાદશીનું વ્રત હોવા છતાં ખુબ રાજી થઈને મોટા ચુરમાના બે-બે લાડુ ખવરાવ્યા. એ સમયે શ્રીહરિના હાથે જ એકાદશી હોવા છતાં લાડુની પ્રસાદી આ ભક્તોએ વિના સંકોચે લીધી.
- શ્રીહરિચરિત્ર ચિંતામણિ ભાગ ૨ વાત ૨૨૩ સંવત ૧૮૮૦ ના ચોમાસા મા વરસાદ ન થવાથી ખરડીયુ (દૂષ્કાળ) પડવાના એંધાણ થયા, એવે વખતે પીઠવડી થી સંઘ દર્શને આવ્યો, સંઘમા ભેળા આહિરો હતા એ દરબારગઢના ફળીયામા ઉભા ઉભા બોલ્યા કે હે મહારાજ..! મેહ વરહાવો..! નકર ભેહુ મરી જાહે..! આ સાંભળી મહારાજે મુકતાનંદ સ્વામી ને પુછયુ કે સ્વામી, એ શુ કહે છે? મુકતાનંદ સ્વામી કહે કે અમારે તો ભેહુ વતે જીવારો છે, ખડ વીના એ મરી જાહે, અમે અન્ન વિના મરી જાહુ..! તો અંતકાળે તેડવા આવજો..! ત્યારે ભગો-મૂળો બેઉ ભાઇ બોલ્યા કે મહારાજ..! શુ આમ સાવ નિંમાણા થય ને બેહી ગયા છો, વરસાદ વરહાવો ને..! ત્યારે મહારાજે રમૂજ કરી જે ‘વરસાદ તે કાય એમનમ થાય છે..!’ ત્યારે ભગો-મૂળો કહે કે ‘સો રુપીયા આપુ જો વરસાદ કરો તો..!’ ત્યારે મહારાજ કહે સાવ એટલે રુપીયે વરસાદ ન થાય હો..! એમ સૂણીને ભગો-મૂળો કહે મહારાજ..! સો રુપીયા તમને અને સાધુને મોતૈયાની રસોઇ આપુ..! શ્રીહરિ હસ્યા ને તાળી વજાડીને સહુને બોલ્યા કે ઓસરી ઉપર વયા આવો..! ત્યારે સહુ સંતો ભક્તો ઓસરી એ ચડી ગયા ને આકાશ મા ઘનઘોર ઘટા ચડી આવીને ધોધમાર વરસાદ વરહવા મંડ્યો, નેવામાં ને દરબારગઢમાં કયાય પાણી સમાયું નહી. ભગો-મૂળો સંઘ સાથે ગઢપુર રોકાયા ને સહુ સંતોને મૌતૈયાની રસોઇ આપીને પીઠવડી ગયા. -ભૂમાનંદ સ્વામીની વાતો
એકવખતે શિયાળામાં સવારે શુકમુનિ ઘેલે થી નાહીને દરબારગઢ આવ્યા ને શરીરમાં ટાઢ્ય ચડી ગઇ હતી, શ્રીહરિ એમની નાની ઉંમર જોઇને અતિ દયાવાન થતા થકા દાદાખાચર ને બોલ્યા કે દાદા..! આજ તો આ દરબારગઢની વળીયું કાઢીને પણ મારા સાધુને ટાઢ્ય માં તાપણું કરાવુ..! આ સમે ભગો અને મૂળો આ જાણીને તુરંતજ જઇને પીઠવડી થી લાકડાના ગાડા ભરીને લાવેલા દરબારગઢ આવ્યા તે જાણી શ્રીહરિ બને ભાઇઓ ઉપર ખુબ રાજી થયા હતા. શ્રીહરિ માથે હાથ મુક્તા બોલ્યા કે આજ તો મારા સાધુને સારુ તમે સોનાના ગાડા લાવ્યા એટલો અમને રાજીપો થયો..! બંને ભાઇઓ એ આવી તકની સેવા જોઇને કરીને શ્રીહરિનો સવિશેષ રાજીપો રળ્યો હતો. બને ભાઇઓ બેલડાના હોવાથી એકબીજાને જોતા જ કોઇ ઓળખે નહી એવા સરખા રુપે હતા. એકવખત ગઢપુરમા સભામાં વણિક શેઠની હારે શ્રીહરિએ પાંચશેર પેંડા ભગાને જમાડવા શરત કરી ને અધવચાળે ભગાને લઘુ કરવા મોકલ્યા ને એની જગ્યાએ મૂળાને બેહારીને પાંચ શેર પેંડા જમાડીને ઘણો વિનોદ કરતું ચરિત્ર કર્યું હતું. -ગઢપુરલીલા… પીઠવડીમાં હીરાભાઈ સુહાગિયા ના બે પુત્રો વચ્ચે ખેતીની જમીનની વહેંચણીમાં વિખવાદ થતા પીઠવડીના સત્સંગમાં પણ વિખવાદ થયો જેના સમાધાન માટે બંને ભગાભાઇ ને મૂળાભાઇ બને ભાઈઓ ગઢડા મહારાજ પાસે આના ઉકેલ માટે ગયા. પીઠવડીના સત્સંગમાં થયેલ વિક્ષેપનું નિવારણ કરવા માટે મહારાજને પીઠવડી આવવા વિનંતી કરી, ત્યારે મહારાજે ભગાભાઇ અને મુળાભાઈને માથે હાથ મૂકીને કહ્યું કે “ તમારા બ્રહ્મચર્યના પ્રભાવથી તમે જે કહેશો તેમાં અમે ભેગા રહેશું, માટે તમે જઈને તેનું સમાધાન કરો “ આમ મહારાજની આજ્ઞાથી જે જમીનનું સમાધાન થયું તે ખેતીની જમીનના સરકારી દફતરે આ પ્રસંગની નોંધ પણ લેવાઈ છે.
સદગુરુ શ્રી નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ ભક્તચિંતામણીમાં પ્રકરણ ૧૧૪ની કડી ૪૦થી૪૩ આ પીઠવડીના પૃેમીભક્તોનું ચિંતવન કરતા લખેલ છે કે…. ધન્ય ધન્ય પીઠવડી ગામ, જીયા ભક્ત વસે નિષ્કામ..! આંબો મેઘો હિરો ભાયો નામ, રૂડો પૂંજો હીરજી જેરામ..! રાજો ભગો મૂળો જેઠો જન, વાલો કલો પૃેમજી પાવન..! હીરુ લાડુ વેલું કુંવરબાઇ, મોટા મુકતએ કણબીમાંઇ..! દ્વિજ જીવોને પૂતળીબાઇ, સુત શીવો ગોવર્ધનભાઇ..! દ્વિજ મોનો રાઘવ દયારામ, કોળી ભકત એક ભોજો નામ..! જન જણસાળી કલ્યાણ લઇ, ભક્ત છે પીઠવડીયે કઇ..!
- શ્રીભકતચિંતામણીના મુકતોના ચિંતનમાંથી..
🙇🏻♂️🙏
Hindi
पीठवड़ी के भगाभाई और मूळाभाई दुधात
गाँव पीठवड़ी के मुक्तराज भगाभाई और मूळाभाई दुधात, जो सत्संग में अधिकांशतः ‘भगो और मूळो’ के नाम से जाने जाते थे। ये दोनों जुड़वाँ भाई श्रीहरि के वचनों और आशीर्वाद से आजीवन अखंड ब्रह्मचारी रहे। दोनों की श्रीहरि के दिव्य स्वरूप में अनन्य निष्ठा और पूर्ण पुरुषोत्तम भाव था।
भगाभाई और मूळाभाई दोनों भक्तराज हीराभाई सुहागिया के भानजे थे। इनके माता-पिता का देहावसान बाल्यावस्था में ही हो गया था; अतः हीराभाई, रूड़ाभाई आदि सभी सत्संगी जन उनका पूर्ण वात्सल्य से लालन-पालन व देखभाल करते थे।
जब गुरुदेव सद्गुरु रामानंद स्वामी गोरवियाळी गाँव पधारते थे, तब दोनों भाई उनकी अत्यधिक सेवा करते और सत्संग-लाभ लेते थे। भगाभाई और मूळाभाई दोनों ने रामानंद स्वामी से ही सत्संग के वर्तमान (नियम-धर्म) ग्रहण किए थे। गुरुदेव रामानंद स्वामी के उपदेशों में ब्रह्मचर्य की प्रधानता रहती थी, इसी कारण दोनों भाइयों ने उसी समय मन में दृढ़ निश्चय कर आजीवन ब्रह्मचर्य व्रत धारण कर लिया।
समय बीतने पर गोरवियाळी गाँव से सभी भक्त पीठवड़ी गाँव आकर बस गए। उस समय तक भगाभाई और मूळाभाई युवा हो चुके थे। पीठवड़ी गाँव के दरबार (शासक) ने इन दोनों भाइयों को खेती के लिए भूमि प्रदान की। भगाभाई और मूळाभाई अत्यंत परिश्रमी थे, अतः वे सांसारिक दृष्टि से भी अत्यंत सुखी और संपन्न हुए। वे निरंतर सत्संग की सेवा में तत्पर रहते थे। जब अहमदाबाद में श्री नरनारायण देव की प्राण-प्रतिष्ठा हुई, तब दोनों भाई सोने के कलश लेकर आए थे। अहमदाबाद मंदिर के शिखर पर सर्वप्रथम सोने के कलश चढ़ाने की सेवा भगाभाई और मूळाभाई द्वारा ही समर्पित हुई थी। इससे श्रीजी महाराज अत्यंत प्रसन्न हुए, उन्होंने दोनों भाइयों को हृदय से लगाया और अपने कंठ से गुलाब का हार उतारकर दोनों को पहनाया।
— हरिचरित्रामृत सागर, पूर २८, तरंग १६, कढ़ी १३ से १६
श्रीहरि जहाँ-जहाँ भी उत्सव और समैया करते, वहाँ दोनों भाई अनिवार्य रूप से पहुँच जाते और सत्संग तथा सेवा का भरपूर लाभ लेते। पीठवड़ी से सुदूर पंचाळा तक भी ये दोनों भाई साथ गए थे, जिसका उल्लेख महाराज ने ‘पंचाळा प्रकरण’ के चौथे वचनामृत में भी किया है।
पीठवड़ी के भक्तों के संघ के साथ भगाभाई और मूळाभाई अनेक बार सेवा हेतु गढ़डा भी आते थे, जिसके अनेक पावन प्रसंग संप्रदाय के शास्त्रों में वर्णित हैं।
एक बार पीठवड़ी के भगाभाई और मूळाभाई के साथ पाँच-सात भक्त गढ़डा आए। उस समय लक्ष्मीवाड़ी में दूब (ध्रो) की घास खोदने की सेवा थी। दूब की घास की जड़ें अत्यंत गहरी होती हैं, इसलिए अन्य खरपतवार की भाँति उसे केवल उखाड़कर नहीं हटाया जा सकता; उसे जमीन में गहराई तक खोदकर उसकी जड़ों (कांसा) सहित निकालना पड़ता है। इस कठिन कार्य के लिए भगाभाई और मूळाभाई तथा पीठवड़ी के भक्त प्रचंड धूप में लक्ष्मीवाड़ी में कठोर परिश्रम कर रहे थे।
दोपहर के बाद श्रीजी महाराज संतों और पार्षदों के साथ लक्ष्मीवाड़ी पधारे। खेत में सेवा कर रहे पीठवड़ी के भक्तों को महाराज ने आवाज़ देकर बुलाया और पूछा, “भक्तों! दोपहर में आपने क्या भोजन किया?” उन्होंने उत्तर दिया, “महाराज! आज तो एकादशी है, इसलिए हम सब तिल के लड्डू लाए थे, उसी का फलाहार किया है।”
यह सुनकर श्रीजी महाराज ने रघूवीरजी महाराज को बुलाया और पार्षद भेजकर दरबार से चूरमे के बड़े-बड़े लड्डू मँगवाए। एकादशी का व्रत होने के उपरांत भी श्रीजी महाराज ने अत्यंत प्रसन्न होकर अपने श्रीहस्त से सभी को चूरमे के दो-दो बड़े लड्डू खिलाए।
उस समय श्रीहरि के हाथों से स्वयं प्रसाद मिलने पर इन निष्ठावान भक्तों ने एकादशी होते हुए भी बिना किसी संकोच के वह प्रसादी ग्रहण की।
— श्रीहरिचरित्र चिंतामणि, भाग २, बात २२३
संवत १८८० के चौमासे (वर्षा ऋतु) में वर्षा न होने से भीषण अकाल (खरडीयु) के लक्षण दिखाई देने लगे। ऐसे समय में पीठवड़ी से संघ दर्शन हेतु गढ़डा आया। संघ में सम्मिलित आहिर भक्त दरबारगढ़ के आँगन में खड़े होकर पुकारने लगे, “हे महाराज! वर्षा बरसाइए! अन्यथा हमारी भैंसें और गायें प्यास-भूख से मर जाएँगी!”
यह सुनकर महाराज ने मुक्तानंद स्वामी से पूछा, “स्वामी! ये क्या कह रहे हैं?” मुक्तानंद स्वामी ने कहा, “महाराज! इनका जीवन पशुओं पर निर्भर है। घास-चारे के बिना पशु मर जाएँगे, और अन्न के बिना ये स्वयं मर जाएँगे! इसलिए ये प्रार्थना कर रहे हैं कि अंतकाल में हमें अपने धाम ले जाना!”
तब भगो और मूळो दोनों भाई आगे आकर बोले, “महाराज! आप ऐसे उदास होकर क्यों बैठ गए हैं? वर्षा बरसाइए ना!” तब महाराज ने विनोद करते हुए कहा, “वर्षा क्या ऐसे ही हो जाती है?” तब भगो-मूळो बोले, “यदि आप वर्षा करा दें तो हम सौ रुपये देंगे!”
महाराज ने हँसकर कहा, “केवल रुपयों से वर्षा नहीं होती!” यह सुनकर भगो-मूळो बोले, “महाराज! हम आपको और सभी संतों को सौ रुपये की मोतैया (मोतीचूर के लड्डू) की रसोई जिमाएँगे!” श्रीहरि हँसे और ताली बजाकर सबको पुकारा, “सब बरामदे (ओसरी) पर आ जाओ!” संत और भक्त बरामदे में आए ही थे कि आकाश में सघन मेघ छा गए और मूसलाधार वर्षा होने लगी। परनालों और दरबारगढ़ में पानी समा नहीं रहा था।
भगो और मूळो संघ सहित गढ़पुर रुके और सभी संतों को मोतैया की रसोई जिमाकर ही पीठवड़ी लौटे।
— भूमानंद स्वामी की बातों से
एक बार शीतकाल की प्रातःकाल में शुकमुनि घेला नदी में स्नान करके दरबारगढ़ लौटे, तो ठंड के कारण उनका शरीर काँप रहा था। उनकी छोटी आयु देखकर श्रीहरि अत्यंत द्रवित हो उठे और दादा खाचर से बोले, “दादा! आज तो इस दरबारगढ़ की बल्लियाँ (लकड़ियाँ) निकालकर भी मेरे साधु को ठंड में तापने के लिए अलाव जलाऊँगा!”
यह जानकर भगाभाई और मूळाभाई तुरंत पीठवड़ी से लकड़ियों की गाड़ियाँ भरकर दरबारगढ़ ले आए। यह देखकर श्रीहरि दोनों भाइयों पर अत्यंत प्रसन्न हुए। श्रीहरि ने उनके सिर पर हाथ रखते हुए कहा, “आज मेरे साधुओं के लिए आप मानो सोने की गाड़ियाँ भरकर लाए हैं, हमें उतनी प्रसन्नता हुई है!” दोनों भाइयों ने ऐसे सुअवसर पर सेवा करके श्रीहरि का विशेष राजीपा प्राप्त किया।
दोनों भाई जुड़वाँ होने के कारण रूप-रंग में इतने समान थे कि कोई उन्हें पहचान नहीं पाता था। एक बार गढ़पुर की सभा में एक वणिक सेठ के साथ श्रीहरि ने शर्त रखी कि भगा को पाँच सेर पेड़े खिलाएँगे। बीच में भगा को लघुशंका के बहाने भेज दिया और उसके स्थान पर मूळा को बैठाकर पाँच सेर पेड़े खिलवा दिए और इस प्रकार सभा में अत्यंत हास्य-विनोद भरी लीला की।
— गढ़पुरलीला…
पीठवड़ी में हीराभाई सुहागिया के दो पुत्रों के बीच कृषि भूमि के बँटवारे को लेकर विवाद उत्पन्न हुआ, जिससे पीठवड़ी के सत्संग में भी वैमनस्य फैलने लगा। इस समाधान हेतु भगाभाई और मूळाभाई दोनों भाई गढ़डा में महाराज के पास पहुँचे। उन्होंने पीठवड़ी के सत्संग में आए विघ्न को दूर करने हेतु महाराज से पीठवड़ी पधारने की प्रार्थना की। तब महाराज ने भगाभाई और मूळाभाई के सिर पर हाथ रखकर कहा, “आपके अखंड ब्रह्मचर्य के प्रभाव से आप जो भी निर्णय करेंगे, उसमें हम आपके साथ रहेंगे; अतः आप स्वयं जाकर इसका समाधान करें।” इस प्रकार महाराज की आज्ञा से जो भूमि का निपटारा हुआ, उस प्रसंग का उल्लेख तत्कालीन सरकारी राजस्व अभिलेखों (दफ्तर) में भी दर्ज हुआ।
सद्गुरु श्री निष्कुलानंद स्वामी ने ‘भक्तचिंतामणि’ के प्रकरण ११४, कढ़ी ४० से ४३ में पीठवड़ी के प्रेमी भक्तों का स्मरण करते हुए लिखा है:
‘धन्य धन्य पीठवडी गाम, जीया भक्त वसे निष्काम..!
आंबो मेघो हिरो भायो नाम, रूडो पूंजो हीरजी जेराम..!
राजो भगो मूळो जेठो जन, वालो कलो प्रेमजी पावन..!
हीरू लाडू वेलु कुंवरबाई, मोटा मुक्त ए कणबीमांई..!
द्विज जीवोने पूतळीबाई, सुत शीवो गोवर्धनभाई..!
द्विज मोनो राघव दयाराम, कोळी भक्त एक भोजो नाम..!
जन जणसाळी कल्याण लई, भक्त छे पीठवडीये कई..!’
(धन्य है पीठवड़ी गाँव, जहाँ ऐसे निष्काम भक्त निवास करते हैं! आंबा, मेघा, हीरा, भाया, रूड़ा, पूंजा, हीरजी, जेराम, राजा, भगा, मूळा, जेठा, वाला, कला, पावन प्रेमजी, हीरू, लाडू, वेलु, कुंवरबाई—ये पाटीदार जाति के महान मुक्त थे! द्विज जीवा, पुतलीबाई, शिवजी, गोवर्धनभाई, द्विज माना, राघव, दयाराम और भोभा कोली आदि अनेक भक्त पीठवड़ी में हुए, जिन्होंने कल्याण प्राप्त किया!)
— श्री भक्तचिंतामणि में वर्णित मुक्तों के चिंतन से…
🙏
English
Bhagabhai and Mulabhai Dudhat of Pithvadi
The exalted devotees Bhagabhai and Mulabhai Dudhat of Pithvadi village were popularly known throughout the Satsang fellowship as ‘Bhago and Mulo’. By the divine word and blessings of Shri Hari, these twin brothers observed lifelong, unbroken celibacy (brahmacharya). Both possessed unswerving faith and unflinching conviction in the supreme, manifest divinity of Shri Hari.
Bhagabhai and Mulabhai were the maternal nephews of Bhaktaraj Hirabhai Suhagiya. Since their parents passed away in their early childhood, Hirabhai, Rudabhai, and the entire local Satsang community lovingly looked after their upbringing in every respect.
Whenever Gurudev Sadguru Ramanand Swami visited the village of Gorviyali, both brothers served him devotedly and absorbed his spiritual teachings. It was from Ramanand Swami that Bhagabhai and Mulabhai received the holy vows (vartaman) of Satsang. Because Ramanand Swami’s discourses placed paramount emphasis on the sanctity of brahmacharya, both brothers resolved firmly in their hearts from that very youth to observe lifelong celibacy.
With the passage of time, the devotees relocated from Gorviyali to Pithvadi village, by which time Bhagabhai and Mulabhai had grown into fine young men. The ruler (Darbar) of Pithvadi granted them agricultural land. Being exceptionally industrious, both brothers prospered worldly and spiritually, constantly dedicating their resources to the service of the Satsang. When the historic consecration of Shri Narnarayan Dev took place in Ahmedabad, both brothers procured and offered golden finials (kalash). These first golden kalashes sanctifying the pinnacles of the Ahmedabad temple were the loving offering of Bhagabhai and Mulabhai. Immensely pleased, Shriji Maharaj embraced both brothers warmly, took off His own fragrant rose garland, and adorned them with it.
— Haricharitramrut Sagar, Poor 28, Tarang 16, Verses 13-16
Wherever Shri Hari celebrated grand festivals (samaiya), both brothers unfailingly arrived to partake in the divine fellowship and service. They accompanied Shri Hari all the way from Pithvadi to Panchala, a dedicated pilgrimage specifically highlighted by Maharaj in the fourth Vachanamrut of the Panchala section.
Along with the pilgrim group (sangh) of Pithvadi devotees, Bhagabhai and Mulabhai frequently travelled to Gadhada to render physical service, many instances of which are chronicled in the sacred scriptures.
Once, Bhagabhai and Mulabhai along with a few devotees from Pithvadi arrived in Gadhada. At that time, weeding out crabgrass (dhro grass) was needed at Lakshmi Vadi. Because crabgrass has deeply entrenched root systems, it cannot simply be pulled out like surface weeds; it must be dug out meticulously from the deep root nodes. Under the scorching afternoon sun, Bhagabhai, Mulabhai, and their fellow devotees were toiling strenuously at Lakshmi Vadi digging out the stubborn roots.
In the afternoon, Shriji Maharaj arrived at Lakshmi Vadi accompanied by sadhus and parshads. Calling out to the hardworking devotees of Pithvadi, Maharaj inquired, “Devotees, what did you have for lunch?” They replied, “Maharaj! Today is Ekadashi, so we brought sesame ladoos and had our light faral.”
Hearing this, Shriji Maharaj summoned Raghuvirji Maharaj and sent a parshad to the Darbargadh to bring large churma ladoos. Overjoyed with their selfless toil, Shriji Maharaj personally fed each devotee two substantial churma ladoos with His own lotus hands, despite it being the holy day of Ekadashi.
Receiving the sanctified prasadi directly from Shri Hari’s divine hands, the devotees accepted the ladoos without the slightest hesitation.
— Shri Haricharitrachintamani, Part 2, Talk 223
In the monsoon of Samvat 1880, there was a total failure of rains, heralding a severe drought (khardiyu). At that time, the sangh from Pithvadi arrived in Gadhada for darshan. The Ahir devotees in the group stood in the Darbargadh courtyard and lamented, “O Maharaj! Please grant us rain! Otherwise our cattle will perish!”
Hearing their plight, Maharaj turned to Muktanand Swami and asked, “Swami, what are they saying?” Muktanand Swami replied, “Maharaj, their entire livelihood depends on their cattle. Without fodder, the animals will starve, and without grain, they too will perish! They pray that You personally come to take them to Your abode at the end of their lives!”
At that moment, Bhago and Mulo stepped forward and said, “Maharaj! Why are You sitting so dejected? Please make it rain!” Maharaj playfully teased, “Does rain simply fall just like that?” Bhago and Mulo instantly countered, “We shall offer You one hundred rupees if You make it rain!”
Maharaj replied with a smile, “Rain does not fall merely for money!” Hearing this, Bhago and Mulo declared, “Maharaj! We shall sponsor a feast of motaiya (motichoor) ladoos for You and all the sadhus for one hundred rupees!” Shri Hari chuckled, clapped His hands, and called out, “Everyone, step up onto the veranda!” No sooner had the sadhus and devotees gathered under the sheltered veranda than dense, dark rainclouds enveloped the sky, and torrential rain began to pour. Rainwater overflowed from the eaves and flooded the courtyards.
Bhago and Mulo stayed in Gadhpur with the sangh, served the grand motaiya feast to all the sadhus, and only then joyfully returned to Pithvadi.
— From the talks of Bhumanand Swami
One winter morning, Shukmuni returned to Darbargadh shivering intensely after taking a holy dip in the icy waters of the Ghela River. Seeing his youthful fragility, Shri Hari was moved with deep compassion and told Dada Khachar, “Dada! Today I shall even dismantle the wooden rafters of this Darbargadh to kindle a warming fire for My sadhu!”
Learning of this, Bhago and Mulo promptly returned from Pithvadi with cartloads of firewood. Overjoyed by their timely devotion, Shri Hari placed His blessed hands upon their heads and praised, “Today, you have brought what feels like carts of pure gold for My sadhus; such is Our boundless joy!” Seizing every opportunity to serve, the brothers continually earned Shri Hari’s supreme favor.
Being identical twins, the two brothers looked so alike that nobody could tell them apart. Once, in an assembly at Gadhpur, Shri Hari made a playful wager with a local merchant that Bhaga would eat five seers (approx. 2.5 kg) of pedas. Mid-way through, Maharaj sent Bhaga out under the pretext of answering nature’s call, subtly had Mula sit in his place, and finished feeding the remaining five seers of pedas—creating a delightfully humorous divine episode.
— Gadhpur Lila…
Later, when a dispute arose between the two sons of Hirabhai Suhagiya over the division of farmland, it caused tension within the Satsang community of Pithvadi. To resolve this discord, Bhagabhai and Mulabhai went to Gadhada to seek Shriji Maharaj’s guidance and implored Him to visit Pithvadi. Placing His holy hands upon their heads, Maharaj told them, “By the divine purity of your celibacy, whatever resolution you make, We shall stand firmly with you. Go and settle it yourself.” Abiding by Maharaj’s divine command, the brothers mediated the resolution, which was formally documented even in the government revenue land records of the era.
In Bhaktachintamani (Prakaran 114, Verses 40-43), Sadguru Shri Nishkulanand Swami fondly remembered these loving devotees of Pithvadi:
“Dhanya dhanya Pithvadi gaam, jiya bhakt vase nishkaam..!
Aambo Megho Hiro Bhayo naam, Rudo Punjo Heerji Jeram..!
Rajo Bhago Mulo Jetho jan, Valo Kalo Premji paavan..!
Hiru Ladu Velu Kunvarbai, mota mukt e kanbimaanhi..!
Dvij Jivo ne Putlibai, sut Shivo Govardhanbhai..!
Dvij Mono Raghav Dayaram, Koli bhakt ek Bhojo naam..!
Jan Janasali Kalyan lai, bhakt chhe Pithvadiye kai..!”
(Blessed, thrice blessed is the village of Pithvadi, where such desireless devotees dwell! Amba, Megha, Hira, Bhaya, Ruda, Punja, Heerji, Jeram, Raja, Bhaga, Mula, Jetha, Vala, Kala, and the holy Premji; Hiru, Ladu, Velu, and Kunvarbai were exalted muktas of the Patidar community! Dvij Jiva, Putlibai, Shiva, Govardhanbhai, Dvij Mana, Raghav, Dayaram, and Bhoja Koli—countless souls from Pithvadi attained ultimate liberation!)
— From the contemplation of Muktas in Shri Bhaktachintamani…
🙏