એકસમયે શ્રીહરિ કચ્છદેશના કાળાતળાવ સંતોના મંડળ સાથે હરભમ સુતાર, રવજી સુતાર ને ત્યા પધાર્યા હતા.
Gujarati
તેરાના ભક્તો અને સંતદાસજીની છ માસની સમાધિ
એકસમયે શ્રીહરિ કચ્છદેશના કાળાતળાવ સંતોના મંડળ સાથે હરભમ સુતાર, રવજી સુતાર ને ત્યા પધાર્યા હતા. ગામ તેરાના ભક્તો તેડવા આવ્યા એટલે તેરા ગામના ભક્તો સાથે શ્રીહરિએ વદાડ કર્યો કે અમે તો આવીએ પણ અમસાથે બીજા સહુ પણ આવે એટલે તમારે ખરચ થાય, તો એક ટંક નુ અમારે અમારુ જમવું ને એક ટંક અન્ન તમારે દેવું, સર્વે હરિભક્તો એ હા કહેતા શ્રીહરિ કાળાતળાવ થી તેરા ગામે ગાડા માં આત્માનંદ સ્વામીના કહેવાથી સાદડી પાથરીને બેસીને નીસર્યા. શ્રીહરિ કાળાતળાવ પાંચ દિવસ રોકાઇને ગામ તેરા માં પધાર્યા. ગામના હરિભક્ત નાનજીભાઇ સુતાર, માવજીભાઇ, સંઘજીભાઇ, નોંધાભાઇ અને નથુભાઇ વગેરેએ શ્રીહરિનુ ધામધૂમ થી સમૈયુ કર્યું, શ્રીહરિનો ઉતારો ધનજીભાઇના ઘરે હતો તયા પધાર્યા. સાધુઓને કોઢયની ઓરડીઓ હતી એમા ઉતારો દીધો. બીજે દિવસે શ્રીહરિ ભક્તોએ થાળ કર્યો એ જમ્યા ને સંતો ઝોળી કરીને જમ્યા. ઝોળી જમી રહ્યા તયાં ઓસરીની કોરે એક મુક્ત અતિત આવ્યો ને ઉભો રહ્યો. આત્માનંદ સ્વામી તુરંત જ બોલ્યા કે એલા થોડો વેલો આવ્યો હોત તો સહુ સાથે જમત ને.. હવે તો સહુ જમી રહ્યા. એ લંગોટધારી અતિત તો ઘણીવાર સુધી શ્રીહરિને જોઇ રહ્યો અને પછે દર્શન પૃણામ કરી ને ચાલતો થયો. ત્યારે શ્રીહરિએ આત્માનંદ સ્વામી ને કહ્યું કે કેમ તમે એને વઢતા હતા..! ત્યારે સ્વામી કહે કે એ તો હુ એમ એને કેતો હતો કે વેલો આવ્યો હોતતો સહુ હારે જમવા મળત ને..! ત્યારે શ્રીહરિ ડુંગરજીભકત ને બોલ્યા કે તમે એને ઓળખતા હતા? ત્યારે ડૂંગરજીભગતે ના કહી એટલે બોલ્યા કે તમે એને ન ઓળખો ને એ તમને ન ઓળખે…! એ તો અમારા દર્શને આવ્યા તા..!
- ભાયાત્માનંદ સ્વામીની વાતો..
ધનજીભાઇના ફળીયા મા પૃાગજી પુરાણી શ્રીમદ્ ભાગવતની દરરોજ કથા વાંચતા. ત્યાંથી શ્રીહરિએ કરજીસણ ના નાનાભાઇ વિપૃ ઉપર કાગળ લખાવ્યો ને ભલામણ કરી કે અમારે ડભાણ મા એક મોટો યજ્ઞ કરવો છે, તો તમે એક એક હરિભક્ત દીઠ એક મણ ઘી ભેગું કરાવજો, વ્યવહારે દૂર્બળ હોય એને યથાશક્તિ કરવાનુ કેજો…! એમ કહીને કાગળ મોકલાવ્યો. એ સમયે સુરતથી બે સાધુ મંડળમાંથી નાસીને આવ્યા ને શ્રીહરિને દંડવત કરીને પગે લાગ્યા. શ્રીહરિએ સંતોના સમાચાર પુછયા ત્યારે તેઓ ફરિયાદ કરતા બોલ્યા કે સ્વરુપાનંદ સ્વામી તથા વ્યાપકાનંદ સ્વામીએ આકરું ગોળાનું પૃકરણ ચલાવ્યું છે ને પીવાનું પાણી પણ ખારું છે તે ઘણા સાધુ માંદા પડ્યા છે, કેટલાક સાધુ દેહ મુકી ગયા છે, કેટલાક પાછા ઘેર જાતા રયા છે. આવી રીતે તે સાધુઓએ ઘણી પૃારથના કરી, આ સુણીને શ્રીહરિએ આનંદાનંદ સ્વામી ને સુરત સંતોની સંભાળ લેવા સારુ મોકલ્યા. સદગુરુ મુકતાનંદ સ્વામી અને બૃહ્મમુનિને ડભાણ જઇને મહારુદ્રની તૈયારી સારુ મોકલ્યા. એ દિવસ સાંજે ફળીયમા બેસીને શ્રીહરિએ સહુને ઘણી ઘણી વાતો કરી. શ્રીહરિ કહે ‘અમો સંતો સાથે સવારે વેલા ભૂજ જાવા હાલશું ને ત્યાથી ડભાણ બાજુ ગુજરાત દેશમાં જાશું’ એમ કહ્યું ત્યારે હરિભક્તો કહે પૃભુ હજુ પાંચ દિવસ રોકાઓ તો સારુ, પછે નિરાંતે જાજો ને..! આપ કોઈ સંતોને અમારા ગામ મૂકતા જાઓ તો તેના દર્શનનું અને સમાગમનું સુખ લઈએ ! મહારાજ મંદ મંદ હસ્યા ! પણ તે હાસ્યનો મર્મ કોણ જાણે ? મોડી રાતયે સહુ પોત-પોતાને ઘેર મોકલ્યા. એ વખતે સંતદાસજી પણ એ સભામાં બેઠા હતા. હરિભક્તો એ રોકવાની તાણમતાણ્ય કરતા શ્રીહરિએ સવારે વહેલા ત્રણ વાગ્યે જ હાલવા નુ નક્કી કર્યું. શ્રીહરિ વહેલા સહુ સંત સાથે ભૂજની દીશામાં નીકળી ગયા, એ વખતે સંતદાસજી આથમણા બારની ઓરડી મા ઉત્તરાદે મુખે થાંભલીએ રાત્રે ધ્યાન કરવા બેઠેલા તો એ સમાધીમાં જતા રહેલા, સર્વે હરિભક્તો તો શ્રીહરિને નદી સુધી વળાવીને પાછા આવીને પોતાના ખેતી કામ કરતા સાથીઓને જગાડયા, ને પોતાના ખેતર થી નિરણ સારુ કડબની ચાર્ય હતી તે લાવવા ગાડા જોડીને મોકલ્યા. દિવસ ઉગ્યા પેલા તો કડબના બે બે ભરોટીયાના ફેરા લાવીને સાથીએ એ કોઢય મા ભરી પણ દીધા. સંતદાસજી તો એ નિરણના ઓરડાની થાંભલીએ જ હજુ બેઠા હતા, કોઇ સાથીઓને એ ખ્યાલ પણ રહ્યો નહી.
શ્રીહરિ સહુ સંતો-ભક્તો સાથે ભૂજથી ગુજરાત પધાર્યા ને ડભાણમાં ભવ્યાતિભવ્ય યજ્ઞ કરીને છ મહીને ફરીને પાછા ભૂજ વિચરણ મા પધાર્યા. ત્યારે કાળાતળાવના અને તેરાના હરિભક્તો ગાડા જોડીને ભૂજ શ્રીહરિના દર્શન કરવા આવ્યા. સહુ દર્શન પામીને ધન્ય થયા અને સભામાં સન્મુખ બેઠા. શ્રીહરિના દર્શન પામી ને સહુ આનંદ પામ્યા અને વિનયપુર્વક હાથ જોડીને કહેવા લાગ્યા કે હે પૃભુ..! આપ ગુજરાત પધાર્યા તે બહુ દિવસ લાગયા, આપના દર્શન પણ નહીને કોઇ સાધુના દર્શન પણ નહી.! આ સુણીને શ્રીહરિ મંદ મંદ હસ્યા ને બોલ્યા કે અમારા દર્શન ને તો ઘણા દિવસ લાગ્યા પણ તમારા સારુ તો એક સાધુ મુકી ને ગયા છઇને..! તયારે તેરા ગામના હરિભક્તો એકબીજા સામું જોઇને શ્રીહરિને બોલ્યા કે હે મહારાજ..! આહી સાધુ શુ ને વાત શી..! અમે તો કોઇ સાઘુ ભાળ્યા નથી, તમે ગયા તે દિવસ થી તો અમે ઢોર સારુ એ ઓરડાઓમાં કડબની ચાર્ય ભરી મેલી છે. ત્યારે શ્રીહરિ કહે કે ભક્તો તમે તમારા ગામ જાઓ..! અમે માનકુંવા પાંચ દિવસ રહીને તમારે ગામ તેરા આવીશું તે દીવસ તમને સાધુ બતાવીશું. આમ, શ્રીહરિ ભૂજથી પાંચ દિવસ માનકુંવા જઇને તેરા આવ્યા એ સમે કાળાતળાવ ને તેરાના સહુએ શ્રીહરિના દર્શન કર્યા અને સભામાં સાધુ મેલી ને ગયાની વાત પુછી..! શ્રીહરિ તુરંત જ ઉભા થયાને સહુને લઇને કોઢય મા ગયા અને ચાર્ય કઢાવીને થાંભલીને ટેકે સંતદાસજી સમાધીમાં બેઠા હતા એને જગાડયા. શ્રીહરિના પૃૌઢ પૃતાપે છ-છ માસની સમાધીમાં ગયેલા સંતદાસજી ને ભાળીને સહુ ને બહુ આશ્ચર્ય થયું. ગામમાં બીજા ઘણા મુમુક્ષુઓ પણ સત્સંગી થયા.
- કચ્છલીલા અધ્યાય ૫૬
શ્રીહરિ તેરા ગામમાં રોકાઇને ભૂજનગર સુંદરજીભાઇને ઘેર પધાર્યા. સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ આ તેરા ગામના સહુ સત્સંગીઓને પૃકરણ ૧૧૬ની કડી ૪૯-૫૦મા ચિંતવતા લખ્યા છે કે.. નોંધો નાગજી ભક્ત માવજી, ડોસો ગોપો સુતાર સંઘજી..! પૃેમી પૃેમબાઇ માનબાઇ, મોટા ભક્ત એ સુતારમાંઇ..! સેજપાલ શા પતરામલ, એહાદિ ભક્ત તેરે અવલ..!
- શ્રીભકતચિંતામણી ના મુક્તના ચિંતનમાંથી..
🙇🏻♂️🙏
Hindi
तेरा के भक्त और संतदासजी की छह मास की समाधि
एक समय श्रीहरि कच्छ देश के कालातालाव गाँव में संतों के मंडल सहित हरभम सुतार और रवजी सुतार के यहाँ पधारे थे। जब समीपस्थ तेरा गाँव के भक्त श्रीहरि को अपने गाँव पधारने का आमंत्रण देने आए, तब श्रीहरि ने उनके सम्मुख एक नियम रखा कि, “हम तो आएँगे, परंतु हमारे साथ विशाल संत-मंडल भी आएगा, जिससे आप पर अधिक आर्थिक भार पड़ेगा। अतः एक समय का भोजन हम स्वयं अपनी व्यवस्था से करेंगे और एक समय का भोजन आप प्रदान करना।” सभी हरिभक्तों ने सहर्ष सहमति जताई। तब आत्मानंद स्वामी के निवेदन पर गाड़ी में चटाई बिछाकर श्रीजी महाराज कालातालाव से तेरा गाँव के लिए प्रस्थान कर गए। कालातालाव में पाँच दिन रुकने के उपरांत श्रीहरि तेरा गाँव पधारे। गाँव के अनन्य हरिभक्त नानजीभाई सुतार, मावजीभाई, संघजीभाई, नोंधाभाई और नथुभाई आदि ने श्रीहरि का भव्य एवं धूमधाम से समैया (स्वागत-सत्कार) किया। श्रीहरि का निवास धनजीभाई के घर रखा गया था, अतः महाराज वहीं बिराजे। संतों के ठहरने की व्यवस्था पशुओं के बाड़े (कोढ) के कमरों में की गई।
अगले दिन श्रीहरि ने भक्तों द्वारा प्रेमपूर्वक अर्पित किया गया थाल आरोग्या और संतों ने झोली मांगकर भोजन ग्रहण किया। जब संत झोली का भोजन कर रहे थे, तभी बरामदे (ओसरी) के एक कोने में एक लंगोटधारी विरक्त अतीत (संन्यासी) आकर खड़ा हो गया। आत्मानंद स्वामी तुरंत बोले, “अरे भाई! यदि थोड़ा जल्दी आ जाते तो सबके साथ बैठकर भोजन पा लेते… अब तो सब भोजन कर चुके हैं।” वह लंगोटधारी अतीत काफी देर तक एकटक श्रीहरि के दिव्य स्वरूप को निहारता रहा और फिर साष्टांग प्रणाम करके वहाँ से चला गया। तब श्रीहरि ने आत्मानंद स्वामी से पूछा, “स्वामी! आप उन्हें क्यों डाँट रहे थे?” स्वामी ने उत्तर दिया, “महाराज! मैं तो बस इतना कह रहा था कि समय पर आते तो सबके साथ भोजन का लाभ मिल जाता!” इस पर श्रीहरि ने डूंगरजी भगत से पूछा, “क्या आप उन्हें पहचानते थे?” डूंगरजी भगत ने अनभिज्ञता जताई, तब श्रीहरि मंद मुस्कान के साथ बोले, “न आप उन्हें जानते हैं और न वे आपको जानते हैं… वे तो साक्षात् हमारे दर्शन करने आए थे!”
— भायात्मानंद स्वामी की बातों से…
धनजीभाई के आँगन में प्रागजी पुराणी प्रतिदिन श्रीमद्भागवत की पावन कथा का वाचन करते थे। वहीं से श्रीहरि ने करजीसण के नानाभाई विप्र को पत्र लिखवाकर संदेश भेजा, “हमें डभाण में एक विशाल महायज्ञ आयोजित करना है; अतः आप प्रत्येक हरिभक्त से एक-एक मन शुद्ध घी एकत्र करवाएँ, और जो आर्थिक रूप से दुर्बल हों, उन्हें अपनी यथाशक्ति सहयोग करने को कहें।” ऐसा कहकर पत्र भिजवा दिया।
उसी समय सूरत से दो साधु अपने मंडल से भागकर आए और श्रीहरि के चरणों में दंडवत प्रणाम किया। जब श्रीहरि ने वहाँ के संतों के कुशल-समाचार पूछे, तो उन्होंने व्यथा व्यक्त करते हुए कहा, “स्वरूपानंद स्वामी और व्यापकानंद स्वामी ने वहाँ अत्यंत कठोर ‘गोले का प्रकरण’ (कठिन तप और नियम) चला रखा है, और वहाँ पीने का पानी भी खारा है। इसके कारण अनेक साधु रुग्ण हो गए हैं, कुछ देहत्याग कर परमधाम चले गए हैं, और कुछ घर लौट गए हैं।” साधुओं की यह दीन पुकार सुनकर श्रीहरि ने तत्काल आनंदानंद स्वामी को सूरत के संतों की देखरेख हेतु भेजा। साथ ही सद्गुरु मुक्तानंद स्वामी और ब्रह्ममुनि को डभाण जाकर महारुद्र यज्ञ की तैयारियाँ करने की आजज्ञा दी।
उस दिन शाम को आँगन में बैठकर श्रीहरि ने सभी भक्तों के साथ आध्यात्मिक चर्चाएँ कीं।
श्रीहरि ने कहा, “हम प्रातःकाल संतों के साथ भुज के लिए प्रस्थान करेंगे और वहाँ से डभाण होते हुए गुजरात देश की ओर जाएँगे।” यह सुनकर विरह से व्याकुल भक्तों ने प्रार्थना की, “हे प्रभु! यदि आप पाँच दिन और रुक जाते तो कितना उत्तम होता! उसके बाद शांति से पधारिएगा। अथवा आप किसी एक संत को ही हमारे गाँव में रहने दें, ताकि हमें उनके दर्शन और सत्संग-समागम का सुख मिलता रहे!” महाराज मंद-मंद मुस्काए, किंतु उस गूढ़ हास्य का रहस्य कौन समझ सकता था?
देर रात श्रीहरि ने सभी को अपने-अपने घर जाने की आज्ञा दी। उस समय संतदासजी भी उस सभा में उपस्थित थे। हरिभक्तों के अत्यधिक आग्रह को देखते हुए श्रीहरि ने किसी को बताए बिना प्रातः तीन बजे ही प्रस्थान करने का निश्चय किया।
श्रीहरि प्रातःकाल ही संतों के साथ भुज की दिशा में निकल पड़े। उस समय संतदासजी पश्चिम दिशा के द्वार वाले कक्ष में उत्तर की ओर मुख करके खंभे के सहारे रात्रि में ध्यान मग्न बैठे थे और समाधि में लीन हो चुके थे। समस्त हरिभक्त श्रीहरि को गाँव की नदी तक भावभीनी विदाई देकर लौटे। लौटकर उन्होंने अपने खेतों में काम करने वाले साथियों (मजदूरों) को जगाया और खेतों से पशुओं के चारे हेतु ज्वार की सूखी कड़ब (चारा) लाने के लिए गाड़ियाँ भेजीं। सूर्योदय से पूर्व ही साथी दो-दो फेरे कड़ब की बोरियाँ लाकर उसी कोढ (कमरे) में भरते गए। संतदासजी उसी चारे के कमरे में खंभे के सहारे समाधि में अडोल बैठे रहे, किंतु किसी भी साथी का ध्यान उनकी ओर नहीं गया और पूरा कमरा ऊपर तक कड़ब से भर दिया गया।
श्रीहरि संतों और भक्तों के साथ भुज से गुजरात पधारे और डभाण में भव्य यज्ञ संपन्न करने के छह मास पश्चात पुनः विचरण करते हुए भुज पधारे। तब कालातालाव और तेरा गाँव के हरिभक्त गाड़ियाँ जोड़कर भुज में श्रीहरि के दर्शन करने पहुँचे। श्रीहरि के दिव्य दर्शन पाकर सभी कृतार्थ हुए और सभा में सम्मुख बैठे। प्रभु के दर्शन के आनंद में भावविभोर होकर उन्होंने हाथ जोड़कर विनती की, “हे प्रभु! आप गुजरात पधारे तो बहुत लंबा समय बीत गया। न आपके दर्शन मिले और न ही किसी साधु के दर्शन का लाभ मिला!” यह सुनकर श्रीहरि मंद-मंद मुस्काते हुए बोले, “हमारे दर्शन में तो समय लगा, परंतु हम आपके लिए एक साधु को तो यहीं छोड़ गए थे ना!”
तब तेरा गाँव के भक्त आश्चर्यचकित होकर एक-दूसरे का मुँह देखने लगे और बोले, “हे महाराज! यहाँ साधु कहाँ और कैसी बात! हमने तो किसी साधु को नहीं देखा। जिस दिन आप पधारे, उसी दिन से तो हमने पशुओं के चारे हेतु उन कमरों को कड़ब से लबालब भर रखा है!” तब श्रीहरि बोले, “भक्तों! आप अपने गाँव लौटिए। हम मानकुंवा में पाँच दिन रुककर आपके गाँव तेरा आएँगे, तब आपको वह साधु दिखाएँगे।”
तदनुसार, श्रीहरि भुज से पाँच दिन मानकुंवा रहकर तेरा पधारे। उस समय कालातालाव और तेरा के समस्त भक्तों ने श्रीहरि के दर्शन किए और सभा में उत्सुकता से पूछा कि महाराज किस साधु को छोड़कर गए थे। श्रीहरि तुरंत उठकर सभी को साथ लेकर उस कोढ में गए। सारा चारा बाहर निकलवाया और देखा तो खंभे के सहारे संतदासजी उसी प्रकार समाधि में लीन बैठे थे! श्रीहरि ने उन्हें स्पर्श कर समाधि से जगाया।
श्रीहरि के अलौकिक प्रताप से छह-छह मास तक अन्न-जल के बिना समाधि में लीन रहे संतदासजी को देखकर सभी के आश्चर्य का ठिकाना न रहा। इस चमत्कारिक प्रसंग से प्रभावित होकर गाँव के कई अन्य मुमुक्षु भी सत्संगी बन गए।
— कच्छलीला, अध्याय ५६
श्रीहरि तेरा गाँव में कुछ समय रुककर भुजनगर में सुंदरजीभाई के गृह पधारे।
सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी ने ‘भक्तचिंतामणि’ के प्रकरण ११६, कढ़ी ४९-५० में तेरा गाँव के अनन्य सत्संगियों का स्मरण करते हुए लिखा है:
‘नोंधो नागजी भक्त मावजी, डोसो गोपो सुतार संघजी..!
प्रेमी प्रेमबाई मानबाई, मोटा भक्त ए सुतारमांई..!
सेजपाल शा पतरामल, एहादि भक्त तेरे अवल..!’
(नोंधाभाई, नागजीभाई, मावजीभाई, डोसाभाई, गोपाभाई, सुतार संघजी, परम स्नेही प्रेमबाई और मानबाई सुतार जाति के महान भक्त थे। सेजपाल शाह और पतरामल जैसे श्रेष्ठ भक्त तेरा गाँव की पावन भूमि के अनन्य रत्न थे!)
— श्री भक्तचिंतामणि में वर्णित मुक्तों के चिंतन से…
🙏
English
The Devotees of Tera and Santdasji’s Six-Month Samadhi
Once, Shri Hari, accompanied by an assembly of sadhus, arrived in the village of Kalatalav in the Kutch region, gracing the homes of Harbham Sutar and Ravji Sutar. When the loving devotees from the nearby village of Tera arrived to invite Shri Hari to their village, Shri Hari placed a loving condition before them: “We are willing to come, but a large mandal of sadhus will accompany Us, which will incur substantial expenses for you. Therefore, We shall arrange Our own meal for one time of the day, and you may provide food for the other meal.” The devotees happily agreed. At the request of Sadguru Atmanand Swami, a mat was laid in a bullock cart, and Shri Hari boarded it to depart from Kalatalav to Tera. After spending five blessed days at Kalatalav, Shri Hari arrived in Tera. The devout villagers, including Nanjibhai Sutar, Mavjibhai, Sanghjibhai, Nondhabhai, and Nathubhai, accorded Shri Hari a grand and joyous ceremonial welcome (samaiyu). Shri Hari was accommodated at the home of Dhanjibhai, while the sadhus were lodged in the rooms adjacent to the cattle shelter (kodh).
The next day, Shri Hari partook of the devotional thal lovingly offered by the devotees, while the sadhus went on alms (zoli) and had their meals. Just as the sadhus finished eating, an ascetic renounciate (atit) wearing only a loincloth arrived and stood near the edge of the veranda (osari). Sadguru Atmanand Swami remarked, “Brother, had you arrived a little earlier, you could have dined with everyone… now everyone has finished.” The loincloth-clad ascetic gazed intently upon Shri Hari’s divine form for a long time, offered his humble pranams, and quietly departed. Shri Hari then asked Atmanand Swami, “Swami, why were you reprimanding him?” Swami replied, “Maharaj, I was merely telling him that had he arrived earlier, he would have received sanctified food along with everyone!” Shri Hari then turned to Dungarjibhakt and asked, “Did you recognize him?” When Dungarjibhakt replied that he did not, Shri Hari said with a smile, “You do not know him, nor does he know you… He had come solely to have My divine darshan!”
— From the divine talks of Bhayatmanand Swami
In Dhanjibhai’s courtyard, Pragji Purani daily recited the sacred Shrimad Bhagavatam. From there, Shri Hari had a letter written to Nanabhai Vipra of Karjisan, advising: “We wish to perform a grand Mahayajna at Dabhan; therefore, arrange to collect one maund (approx. 20 kg) of pure ghee from each devotee. Those who are financially humble may contribute according to their capacity.” Sending this divine directive, the letter was dispatched.
Around that time, two sadhus came running from the Surat mandal and fell prostrate at Shri Hari’s feet. When Shri Hari inquired about the well-being of the sadhus there, they tearfully shared, “Swarupanand Swami and Vyapkanand Swami have initiated an extraordinarily austere regimen known as the ‘Gola Prakaran’, and the local drinking water is brackish. Consequently, many sadhus have fallen severely ill, some have shed their mortal coils and attained the divine abode, while others have returned home.” Hearing their earnest prayer, Shri Hari immediately dispatched Anandanand Swami to Surat to take care of the sadhus. Furthermore, He instructed Sadguru Muktanand Swami and Brahmamuni to proceed to Dabhan to oversee the grand preparations for the Maharudra yajna.
That evening, Shri Hari sat in the courtyard and held profound spiritual discourses with all the devotees.
Shri Hari stated, “Early tomorrow morning, We shall depart with the sadhus toward Bhuj, and from there We will proceed toward Dabhan in the Gujarat region.” Hearing this, the loving devotees pleaded, “O Lord! It would bring immense joy if You stayed for five more days before departing peacefully! Alternatively, please leave behind a sadhu in our village so that we may relish the bliss of his darshan and spiritual association!” Maharaj smiled gently, but who could fathom the deeper mystery behind that divine smile?
Late at night, Shri Hari sent everyone home to rest. Santdasji was also seated in that assembly. As the devotees continued their fervent insistence for Him to stay, Shri Hari decided to depart quietly at three o’clock in the morning.
Early in the morning, Shri Hari departed toward Bhuj along with the sadhus. At that time, Santdasji had been sitting for meditation facing north beside a wooden pillar in the west-facing room, and had entered a deep state of divine samadhi. The devotees accompanied Shri Hari up to the village river to see Him off and then returned. They awakened their agricultural laborers and dispatched bullock carts to bring bundles of dried jowar fodder (kadab) from the fields for the cattle. Before sunrise, the laborers made several trips, hauling heavy bundles of fodder and filling the cattle storeroom entirely to the ceiling. Santdasji was still seated in deep samadhi beside the pillar inside that very storeroom, but none of the laborers noticed him in the dark.
Shri Hari and the sadhus reached Gujarat via Bhuj, conducted the magnificent yajna at Dabhan, and after six full months of divine travels, returned to Bhuj. Learning of His return, the devotees of Kalatalav and Tera hitched their bullock carts and rushed to Bhuj for Shri Hari’s darshan. Overjoyed by His divine sight, they sat before Him in the assembly with folded hands and prayed, “O Lord! You remained in Gujarat for so long; we were deprived of Your divine darshan, and neither could we behold the darshan of any sadhu!” Hearing this, Shri Hari smiled and said, “While Our darshan took time, did We not leave a sadhu behind for you?”
The devotees of Tera exchanged perplexed glances and replied, “O Maharaj! What sadhu could be there? We have seen no sadhu! From the very morning You departed, we filled those rooms to the brim with cattle fodder.” Shri Hari smiled and assured them, “Devotees, return to your village! After spending five days in Mankuva, We shall come to Tera and show you that sadhu.”
True to His word, Shri Hari stayed five days in Mankuva and then arrived in Tera. Devotees from Kalatalav and Tera gathered for His divine darshan and eagerly inquired about the sadhu He had mentioned. Shri Hari immediately stood up, led everyone to the cattle storeroom, ordered the fodder to be cleared out, and revealed Santdasji leaning serenely against the pillar, still absorbed in unbroken samadhi! Shri Hari gently touched him and awakened him from the six-month trance.
Beholding Santdasji emerging unscathed from a six-month samadhi without food or water through the supreme divine power of Shri Hari, everyone was filled with boundless awe and reverence. Inspired by this divine miracle, many other seekers in the village embraced the Satsang fold.
— Kutch Lila, Chapter 56
After gracing Tera, Shri Hari proceeded to Bhuj to the home of Sunderjibhai.
Remembering these exalted devotees of Tera, Sadguru Nishkulanand Swami wrote in Bhaktachintamani (Prakaran 116, Verses 49-50):
“Nondho Nagji bhakt Mavji, Doso Gopo Sutar Sanghji..!
Premi Prembai Manbai, mota bhakt e sutarmaanhi..!
Sejpal Sha Patramal, ehadi bhakt Tere aval..!”
(Nondhabhai, Nagjibhai, Mavjibhai, Dosabhai, Gopabhai, and Sutar Sanghji; the loving Prembai and Manbai were great souls among the carpenter community. Sejpal Shah, Patramal, and other noble devotees were the foremost spiritual gems of Tera!)
— From the contemplation of Muktas in Shri Bhaktachintamani…
🙏