ધાંગન્ધ્રા પાસે આવેલું મેથાણ ગામ સત્સંગમા ઘણું પૃસીદ્ધ છે. સદગુરુ રામાનંદ સ્વામી પોતે પધારીને મેથાણ ગામે સત્સંગ ના બીજ રોપેલા.
Gujarati
મેથાણના જીજીબા અને શ્રીજી મહારાજ
ધાંગન્ધ્રા પાસે આવેલું મેથાણ ગામ સત્સંગમા ઘણું પૃસીદ્ધ છે. સદગુરુ રામાનંદ સ્વામી પોતે પધારીને મેથાણ ગામે સત્સંગ ના બીજ રોપેલા. ખુદ શ્રીહરિ પોતે પણ ૧૭ વખત મેથાણ ગામે પધાર્યા છે. ગામના ક્ષત્રિય દરબાર પૂંજાજી ઝાલા ના બેન ‘જીજીબા’ પણ ગુરુદેવ રામાનંદ સ્વામીના પરમશીષ્ય હતા. સ્વામીની કૃપાએ તેઓ સમાધિસીદ્ધ અને બૃહ્મસ્થીતીને પામ્યા હતા.
એકવખત શ્રીહરિ મેથાણ પધાર્યા હતા. સર્વે ભક્તોએ ગામમાં શ્રીહરિનુ સામૈયું કર્યું અને મંગળ ગીતો ગાતા ગાતા ધામધૂમથી શોભાયાત્રા કાઢી. શ્રીહરિનો ઉતારો પૂંજાજી બાપુના દરબારગઢ મા જ હતો એટલે જીજીબાં એ તો દોડી દોડીને સહુની આગતા સ્વાગતા કરી. સર્વે સંતો ભકતોને ઉતારા કરાવ્યા. લાડુબા-જીવુબા વગેરેને જીજીબાં એ પોતાના ઓરડે ઉતારો કરાવ્યો.
જળઝીલણી ની એકાદશી આવતી હોય જીજીબાં વગેરે સ્ત્રી ભક્તોએ શ્રીહરિને પૃારથના કરી કે હે પૃભુ..! અમારા ગામમાં જળઝીલણીનો ઉત્સવ કરો. શ્રીહરિએ સંમતિ દેતા સર્વે ને આનંદ વ્યાપી ગયો. જળઝીલણી એકાદશી ના ઉત્સવદિવસે શ્રીહરિના દિવ્યદરશન નો લાભ લઇને સહુ ધન્ય થયા. સૌને મિષ્ટભોજન બનાવી ને પૃેમે કરીને જમાડ્યા, આજુ બાજુના ગામના બ્રાહ્મણોને પણ ઉત્સવના દિવસે જમાડ્યા.
સંવત ૧૮૬૯ (ઓગણોતેરા) દૂષ્કાળ વખતે શ્રીહરિએ સૌ આશ્રિત ભક્તો ને આગોતરા સમાચાર મોકલાવી ને દૂષ્કાળથી ઉગારવા સારુ ઢોર-ઢાંખર, અશ્વો, બળદો જરુર પુરતા અને જ ચાર્યપૂળો હોય એટલા રાખવા ને વધારાના પશુપાલન વેચીને પણ અનાજ વગેરે નો સંગ્રહ કરવાની આગોતરી આજ્ઞા કરી હતી.
આ વખતે શ્રીહરિએ પોતે મેથાણ આવીને દરબાર પૂંજાજીને પણ અન્ય સૌ સાથે દૂષ્કાળ થી ઉગરવા સારુ અનાજ તેમજ પશુ સારો ચાર્યપૂળાનો સંગ્રહ કરવા કહ્યું હતું.
દરબારશ્રી પૂંજાજી પણ અનાજ વગેરે લેવા બજારમા ગયા પણ બીજાઓએ કહ્યું તે પૃમાણે ભગવાન તો આપણને બધીય ભલામણ કરે પણ એમ તો કાય આપણે થોડા ઢોર-ઢાંખર વગેરે વેચી નંખાય..! એતો કહે જ પણ આપડે તો સંસારી છીએ એટલે એ વિના કાંય થોડુ ચાલે..! એમ બીજાનુ કહ્યું સાંભળીને શ્રીહરિનુ વચન મનાયુ નહી. એ વરહે એમને ઘણા ઘણા કષ્ટો પડ્યા ને પોતાની ભૂલ્ય સમજાણી ને શ્રીહરિની આજ્ઞા ન પાળ્યે પારાવાર પસ્તાવો થયો. છેક જુનાગઢ સુધી અનાજ પૈસા દેતા પણ ક્યાંય વેચાતું મળ્યું નહી. પોતે એમના બેન જીજીબેન ને કહ્યું કે હવે આમાથી ઉગરવા નો કોય ઉપાય દેખાતો નથી, ઘરમા અનાજ ખૂટ્યા છે ને દુષ્કાળની આવેલ વિપત્તિ તો કેમ કરીને કાઢીશું ? ત્યારે સમાધીનિષ્ઠ એવા જીજીબાં બોલ્યા કે ભાઇ..! આપણા કર્મફળપૃદાતા એવા શ્રીહરિએ અનુગૃહ કરીને તમને આહી આવીને ચેતવ્યા હતા પણ તમને એમનુ વચન મનાયું નહી..! પૃભુ તો અધમ ઉદ્ધારણ છે, ‘દાસના દુશ્મન હરિ કદી હોય નહી’ એમ આપણે શ્રીહરિને વિનંતી કરીએ ને પૃાર્થના કરીએ. મને ભરોસો છે શ્રીહરિ આપણી રક્ષા ચોક્કસ કરશે જ !
જીજીબાં ની ભલામણે દરબારશ્રી પૂંજાજીને આંખોય પરિવાર શ્રીહરિને એમની આજ્ઞા ન માનવાથી દુખ આવ્યું છે એમ વિચારીને ઘરમા પૃારથના કરવા બેઠા.
સૌની આર્તનાદથી કરેલ અરજ સુણીને ભક્તવત્સલ શ્રીહરિ તો ગઢપુરથી ગુપ્તવેશે ચાલી નીકળ્યા ને પૃાત:કાળે મેથાણ આવીને ગામ બહાર ઝાડ નીચે આવીને બેઠાને દેવરામ વિપૃને સમાચાર મોકલ્યા કે ‘તમારા સાચા સગા આવ્યા છે તો તત્કાળ એમને લેવા આવો’.
દેવરામ વિપૃ સાચા સગા તો શ્રીહરિ જાણીને દોટ દેતા આવ્યા ને ઘરે તેડી આવ્યા. શ્રીહરિએ એમની સાથે વદાડ કર્યો કે અમને એકાંતમાં રહેવું છે તો ઘરની પાછલી ઓસરીએ એકાંતમાં રહ્યા. દેવરામ વિપૃને કહ્યું કે અમે આહી તમારા ઘરે આવ્યા છીએ એ કોઇને કહેશો નહી.
ગુરુદેવ રામાનંદ સ્વામીની કૃપાએ જીજીબાં પોતે સમાધીનિષ્ઠ દશાને પામેલા હતા, એમણે સમાધીમાં જ શ્રીહરિને પોતાના ગામમાં પધાર્યા હોવાનું જાણી લીધું. જીજીબાંએ તુરંત જ એમના ભાઇ પૂંજાજીને દેવરામ વિપૃ ને ઘેર જવા અને ઠપકો આપે તો પણ સાંભળીને માફી માંગજો એવી ખાસ ભલામણ કરીને મોકલ્યા. દરબાર દેવરામ વિપૃના ઘરે આવીને શ્રીહરિને અશ્રુભીની આંખે વિનંતી કરીને અતિપૃેમે પોતાને ઘેર લઇ આવ્યા. જીજીબાં એ શ્રીહરિને ચોખલીયે વધાવ્યા અને પોતાના દરબારગઢની ઓસરીએ પધરાવ્યા. શ્રીહરિએ એમને દુષ્કાળના તમામ સમાચાર પુછતા કહ્યું કે તમારી અરજ સુણીને અમે તુરંત જ કોઇને કહ્યા વગર જ ચાલી નીકળ્યા ને મેથાણ આવ્યા. પૂંજાજી..! તમે ગાડુ જોડીને જેતલપુર જાઓ ને રામદાસભાઇને મળજો એ બાજરો વગેરે અનાજની વ્યવસ્થા કરી આપશે, અમે તમને ભલામણ નો કાગળ લખી આપીએ છીએ એ એમને આપજો.
આમ કહી ને ભાઇરામદાસ પાસે ભલામણપત્ર લઇને તુરંત જ મોકલ્યા ને દૂષ્કાળ ના વરહમા એમને સહાય કરી.
જીજીબાં ને પૃેમને વશ શ્રીહરિ વખતોવખત મેથાણ પધારતા અને એમના ઘરે દરબારગઢમાં નિવાસ કરીને રહેતા. જીજીબાં પણ ભાવે કરીને કાયમ શ્રીહરિ અને સંતો-ભકતોને પોતાના ઘરે વિવિધ રસોઇઓ જમાડીને સેવા સુશ્રુષા કરીને અમુલ્ય રાજીપો રળતા.
- સત્સંગ સ્ત્રી રત્નમાળામાંથી….
🙇🏻♂️🙏
Hindi
मेथाण की जीजीबा और श्रीजी महाराज
ध्रांगध्रा के निकट स्थित मेथाण गाँव सत्संग के इतिहास में अत्यंत प्रसिद्ध है। सद्गुरु रामानंद स्वामी ने स्वयं पधारकर मेथाण गाँव में सत्संग के पवित्र बीज बोए थे। साक्षात श्रीहरि स्वयं भी १७ बार मेथाण गाँव पधारे थे। गाँव के क्षत्रिय दरबार पूंजाजी झाला की बहन ‘जीजीबा’ भी गुरुदेव रामानंद स्वामी की अनन्य शिष्या थीं। स्वामीजी की महती कृपा से वे समाधि-सिद्ध थीं और उन्हें उच्च कोटि की ब्राह्मी स्थिति प्राप्त थी।
एक बार श्रीहरि मेथाण पधारे। समस्त भक्तों ने गाँव में श्रीहरि का भव्य सामैया किया और मंगल गान गाते हुए धूमधाम से शोभायात्रा निकाली। श्रीहरि का निवास पूंजाजी बापू के दरबारगढ़ में ही था, इसलिए जीजीबा ने दौड़-दौड़कर सभी का आदर-सत्कार किया। उन्होंने समस्त संतों और भक्तों के ठहरने की उत्तम व्यवस्था की। लाडूबा, जीवूबा आदि संख्यायोगी माताओं को जीजीबा ने अपने कक्ष में ठहराया।
जलझीलनी एकादशी का पावन पर्व निकट होने के कारण जीजीबा आदि स्त्री-भक्तों ने श्रीहरि के चरणों में प्रार्थना की, “हे प्रभु! हमारे गाँव में जलझीलनी का पावन उत्सव मनाइए।” श्रीहरि की सहर्ष स्वीकृति मिलते ही सर्वत्र आनंद छा गया। जलझीलनी एकादशी के उत्सव-दिवस पर श्रीहरि के अलौकिक दर्शन का लाभ पाकर सभी भक्तजन धन्य हो गए। सभी के लिए अनेक प्रकार के मिष्टान्न बनाकर प्रेमपूर्वक भोजन कराया गया और आसपास के गाँवों के ब्राह्मणों को भी उत्सव के उपलक्ष्य में तृप्त किया गया।
संवत् १८६९ (ओगणोतेरा) के भीषण अकाल के समय श्रीहरि ने अपने सभी आश्रित भक्तों को पूर्व-सूचना भेजकर अकाल के संकट से बचाने हेतु आज्ञा दी थी कि मवेशी, घोड़े और बैल केवल उतने ही रखें जितने के लिए चारा-पानी उपलब्ध हो, और अतिरिक्त पशुधन को बेचकर भी अन्न का संग्रह कर लें।
उस समय श्रीहरि स्वयं मेथाण पधारे थे और दरबार पूंजाजी को भी अन्य भक्तों के साथ अकाल से बचने के लिए अन्न तथा पशुओं के लिए पर्याप्त चारे का संग्रह करने का आदेश दिया था।
दरबारश्री पूंजाजी भी अन्न आदि खरीदने के लिए बाज़ार गए, किंतु अन्य सांसारिक लोगों की बातों में आ गए। लोगों ने कहा, “भगवान तो उपदेश देते ही हैं, पर क्या ऐसे कोई अपने प्यारे पशुधन को बेच देता है? हम तो संसारी हैं, पशुओं के बिना हमारा निर्वाह कैसे होगा!” इस प्रकार अन्यों की बातों में आकर पूंजाजी ने श्रीहरि की आज्ञा का पालन नहीं किया। उस वर्ष जब भीषण अकाल पड़ा, तो उन्हें घोर कष्टों का सामना करना पड़ा। तब उन्हें अपनी भूल समझ में आई और श्रीहरि की आज्ञा न मानने का अपार पश्चाताप हुआ। जूनागढ़ तक धन देने पर भी कहीं अन्न खरीदने को नहीं मिला। तब उन्होंने अपनी बहन जीजीबा से व्यथित होकर कहा, “अब इस संकट से उबरने का कोई उपाय दिखाई नहीं दे रहा है। घर में अन्न समाप्त हो चुका है, अकाल की इस विपत्ति को हम कैसे पार करेंगे?”
तब समाधिनिष्ठ जीजीबा बोलीं, “भाई! हमारे कर्मफलप्रदाता श्रीहरि ने अनुग्रह करके स्वयं यहाँ पधारकर आपको पहले ही सचेत किया था, किंतु आपने उनका वचन नहीं माना! फिर भी प्रभु तो अधम-उद्धारक और दयालु हैं; ‘दास के दुश्मन हरि कभी नहीं होते।’ आइए, हम सब श्रीहरि के सम्मुख करबद्ध होकर क्षमायाचना करें और आर्तभाव से प्रार्थना करें। मुझे पूर्ण विश्वास है कि श्रीहरि हमारी रक्षा अवश्य करेंगे!”
जीजीबा की प्रेरणा से दरबारश्री पूंजाजी और उनका समस्त परिवार आज्ञा-भंग के पश्चाताप से भरकर प्रभु के सम्मुख करुण प्रार्थना करने बैठा।
अपने भक्तों की आर्त पुकार सुनकर भक्तवत्सल श्रीहरि गढ़पुर से गुप्त रूप से निकल पड़े और प्रातःकाल मेथाण पहुँचकर गाँव के बाहर एक वृक्ष की छांव में विराजित हुए। उन्होंने देवराम विप्र को संदेश भेजा, “आपके सच्चे सगे आए हैं, तत्काल आकर उन्हें ले जाइए।”
देवराम विप्र ने जान लिया कि जीव के सच्चे सगे तो साक्षात श्रीहरि ही हैं! वे दौड़ते हुए आए और प्रभु को ससम्मान अपने घर ले आए। श्रीहरि ने उनसे वचन लिया, “हमें एकांत में रहना है, इसलिए घर के पिछले दालान (ओसरी) में एकांत में रहेंगे। हम आपके घर आए हैं, यह बात किसी को मत बताइएगा।”
परंतु गुरुदेव रामानंद स्वामी की कृपा से जीजीबा समाधि-दशा को प्राप्त थीं। उन्होंने समाधि में ही जान लिया कि श्रीहरि गाँव में पधार चुके हैं! जीजीबा ने तुरंत अपने भाई पूंजाजी को देवराम विप्र के घर भेजा और विशेष सीख दी, “यदि महाराज डांटें या फटकारें, तब भी नतमस्तक होकर सुनना और क्षमा माँग लेना।” दरबार पूंजाजी देवराम विप्र के घर पहुँचे और अश्रुपूरित नेत्रों से प्रार्थना कर श्रीहरि को अपने घर ले आए। जीजीबा ने अक्षत (चावल) से श्रीहरि का स्वागत किया और दरबारगढ़ की ओसरी में विराजित किया। श्रीहरि ने अकाल के समाचार पूछते हुए कहा, “आपकी करुण पुकार सुनकर हम बिना किसी को बताए तत्काल निकल पड़े और मेथाण चले आए। पूंजाजी! आप गाड़ी जोड़कर जेतलपुर जाइए और भाई रामदास से मिलिए। वे बाजरा आदि अन्न की व्यवस्था कर देंगे। हम आपको एक अनुशंसा-पत्र (सिफारिशी पत्र) लिखकर देते हैं, वह उन्हें दे देना।”
इस प्रकार भाई रामदास के नाम पत्र देकर उन्हें तुरंत भेजा और भीषण अकाल के वर्ष में उनकी रक्षा की।
जीजीबा के निष्काम प्रेम के वश होकर श्रीहरि बारंबार मेथाण पधारते और उनके दरबारगढ़ में निवास करते थे। जीजीबा भी अत्यंत भावपूर्वक नित्य श्रीहरि और संतों-भक्तों को विविध व्यंजन बनाकर भोजन करातीं और सेवा-सुश्रूषा करके प्रभु का अमूल्य राजीपा प्राप्त करती थीं।
- सत्संग स्त्री रत्नमाला से…
🙏
English
Jijiba of Methan and Shriji Maharaj
The village of Methan, situated near Dhrangadhra, is renowned in the history of Satsang. Sadguru Ramanand Swami personally visited Methan and sowed the sacred seeds of the Satsang fellowship there. Shri Hari Himself sanctified Methan with His divine presence as many as seventeen times. Jijiba, the sister of the local Kshatriya chieftain Darbar Punjaji Jhala, was an exalted disciple of Gurudev Ramanand Swami. By the divine grace of Swami, she had attained the exalted state of samadhi (samadhi-siddha) and was firmly established in the sublime state of Brahmi consciousness (brahmasthiti).
Once, Shri Hari graced Methan with His holy arrival. All the devotees organized a grand welcome procession (samaiya) and escorted Him with festive celebrations and auspicious devotional singing. Shri Hari stayed at Punjaji Bapu’s royal residence (Darbargadh). Jijiba enthusiastically attended to all the guests, making thoughtful arrangements for the comfortable lodging of all sants and devotees. She accommodated prominent Sankhya-yogi women devotees, including Laduba and Jivuba, in her own quarters.
As the sacred day of Jal-Jhilani Ekadashi drew near, Jijiba and other female devotees humbly prayed to Shri Hari, “O Lord! Please celebrate the auspicious Jal-Jhilani festival here in our village.” With Shri Hari’s gracious consent, boundless joy swept through the fellowship. On the auspicious day of Jal-Jhilani Ekadashi, everyone felt blessed and spiritually fulfilled by beholding His divine darshan. Sumptuous feasts of delectable sweets were prepared and served with immense devotion to all the devotees and to Brahmins from neighboring villages.
During the catastrophic famine of Samvat 1869 (the historic ‘Ognatero’ drought), Shri Hari had sent advance instructions to all His followers to safeguard them from hardship. He guided them to retain only as many cattle, horses, and bullocks as could be sustained with available fodder and water, and to sell any excess livestock to purchase and store essential food grains.
During that time, Shri Hari personally traveled to Methan and advised Darbar Punjaji, along with other devotees, to store adequate food grains and animal fodder to withstand the impending calamity.
Darbar Punjaji went to the market to purchase grain, but was swayed by worldly-minded advisors who told him, “God always gives spiritual counsel, but should one really sell off beloved cattle? We are worldly householders; how can we survive without our livestock?” Influenced by their words, Punjaji failed to observe Shri Hari’s divine command. When the harsh famine arrived that year, he was plunged into severe adversity. Realizing his grave mistake, he was overcome with deep remorse for disobeying Shri Hari’s command. Even after offering money as far away as Junagadh, grain was nowhere to be found. In utter despair, he confessed to his sister Jijiba, “There seems to be no way out of this disaster. The food supplies at home are exhausted; how shall we ever survive this devastating famine?”
The spiritually enlightened Jijiba consoles him, saying, “Brother! Shri Hari, the dispenser of the fruits of all karma, came here personally out of boundless compassion to warn you, yet you did not heed His word! Even so, the Lord is the savior of the fallen (Adham-uddharan). ‘Hari is never an enemy to His servant.’ Let us plead for His forgiveness with heartfelt tears and earnest prayers. I have complete faith that Shri Hari will certainly protect us!”
Guided by Jijiba, Darbar Punjaji and his entire family gathered in deep prayer, weeping contritely before the Lord and crying out for His divine mercy.
Hearing their heartfelt, anguished prayer, the compassionate Lord, Bhaktavatsal Shri Hari, quietly departed from Gadhada in disguise and reached Methan by early morning. Seated beneath a shady tree on the outskirts of the village, He sent a message to Devram Vipra: “Your true eternal relative has arrived; come at once to receive Him.”
Recognizing that the only true relative of the soul is Shri Hari, Devram Vipra came running and reverently welcomed the Lord into his home. Shri Hari took a promise from him, saying, “We wish to remain in secluded peace in the rear veranda of your home; do not disclose to anyone that We have arrived here.”
However, through the grace of Gurudev Ramanand Swami, Jijiba was absorbed in deep spiritual vision. In samadhi, she immediately perceived that Shri Hari had arrived in the village! Jijiba urged her brother Punjaji, “Go at once to Devram Vipra’s house. Even if Maharaj reprimands you, accept His reproof humbly and beg for His forgiveness.” Darbar Punjaji rushed to Devram Vipra’s house with tear-filled eyes, fell at Shri Hari’s lotus feet in supplication, and lovingly brought Him to the Darbargadh. Jijiba reverently welcomed Shri Hari with sanctified rice grains (akshat) and seated Him on the veranda of the Darbargadh. Inquiring about their plight during the drought, Shri Hari revealed, “Hearing your desperate prayers, We set out immediately without informing anyone and came straight to Methan. Punjaji! Harness your cart and proceed to Jetalpur to meet Bhai Ramdas. He will arrange millet and other essential grains for you. We are writing a letter of recommendation for you to present to him.”
Giving him the recommendation letter for Bhai Ramdas, Shri Hari sent him off immediately, thereby rescuing their family through the severe drought year.
Drawn by Jijiba’s pure and selfless love, Shri Hari visited Methan time and again, making the Darbargadh His holy abode. Jijiba continually earned Maharaj’s divine pleasure by preparing diverse delicacies, serving Shri Hari and His sants with utmost devotion, and attending to their every need.
- From Satsang Stri Ratnamala…
🙏