દંઢાવ્ય દેશમાં કરજીસણ ગામમાં વખતોભાઇ, નાનાભાઇ, જાદવજીભાઇ, મીઠીબાઇ અને ગોવિંદભાઇ પટેલ વગેરે એકાંતિક ભક્તો હતા.
Gujarati
કરજીસણના ગોવિંદભાઇ પટેલ અને મછીયાવનો રંગોત્સવ
દંઢાવ્ય દેશમાં કરજીસણ ગામમાં વખતોભાઇ, નાનાભાઇ, જાદવજીભાઇ, મીઠીબાઇ અને ગોવિંદભાઇ પટેલ વગેરે એકાંતિક ભક્તો હતા.
શ્રીહરિ એકવખત ફઇબાના ગામ મછીયાવ પધાર્યા હતા. ફઇબાના અતિઆગૃહ ને વશ શ્રીહરિ સહુ સંતો ભક્તો સાથ સાત દિવસ ત્યાં એમના દરબારગઢમાં રોકાયા ને હૂતાશણીનો દિવ્ય રંગોત્સવ કર્યો.
ચોથે દિવસ સાંજ ઢળ્યે અગરોજી અને અમરોજીએ શ્રીહરિને ભાવે કરીને કિનખાબની ડગલી ને સોનેરી સુરવાળ ધરાવ્યો, મસ્તકે કિમતી શેલું બંધાવ્યું ને શાલ ઓઢાડી. બેઉ ભાઇઓ એ આરતિ કરી ને દર્શન કરીને ચરણારવિંદ છાતી ને મસ્તક ઉપર લીધા. સંતો ગોડી બોલ્યા ને સહુ શ્રીહરિને પગે લાગ્યા. શ્રીહરિએ સહુને તાળી વઝાડીને કહ્યું કે આવતીકાલે હુતાશની નો રંગોત્સવ કરીશુ. અમે હિમાલય ને કીધુ છે એટલે કાલે ટાઢ્ય નય પડે.
આ વખતે ગામ કરજીસણ થી પરમભકત ગોવિંદભાઇ પટેલ આવ્યા હતા. એ આ ભક્તો નો દિવ્યલાભ જોઇને બોલ્યા કે હે પૃભુ..! કાલે હૂતાશણી ના ઉત્સવ મા મારી ખાંડના લાડુની રસોઇ કરાવો. બીજે દિવસ હૂતાશણી ના દિવસે ઉત્સવ સારુ મોટા કૂંડ તૈયાર થયા હતા ને અમદાવાદ થી એ સારુ મંગાવેલો રંગ પણ તૈયાર હતો. શ્રીજીમહારાજ દરબારગઢ મા તૈયાર મેડા ઉપર કેડ્ય બાંધીને રંગે રમવા તૈયાર થયા. ગુલાલના ગોટા ભરેલ દસ છાબ ભરેલા થાળ આવ્યા એટલે શ્રીહરિ સહુ સંતો ભક્તો ઉપર રંગની મુઠીઓ ભરી ભરીને મારવા લાગ્યા. સહુ પરસ્પર રંગે રમતા આકાશ મા રંગના કલર કલર ના ગોટે-ગોટા ઉડવા લાગ્યા. ઘણીય વાર સહુ હેતે રમ્યા પછે કેસૂડા અને ગુલાલની બવ રમઝટ કરી. દરબારગઢમા પુર્ણ પુરુષોતમનારાયણ ને સૌ સાથે રંગોત્સવ રમતા જોઇને એમના દર્શન કરવા આકાશ મા દેવતાઓ પણ વિમાનો લઇને દર્શન કરવા આવ્યા ને દુંદુભિ વગાડવા લાગ્યા. ઘણા સમય સુધી સહુ રમ્યા પછે શ્રીહરિ સહુ સાથે તળાવે નહાવા પધાર્યા. નાહીને કોરા વસ્ત્રો પહેરીને ઉતારે પધાર્યા એટલે ગોવિંદભાઇ બોલ્યા કે હે મહારાજ..! થાળ તૈયાર થયા છે તો જમવા પધારો. શ્રીહરિ બાજોઠે જમવા બેઠા એટલે ચાર પૃકારના ભોજનને અન્નકૂટ ની જેમ ધરાવ્યો. શ્રીહરિ જમતા જાય ને વખાણ કરતા વાતો કરતા જાય કે આ ગોવિદભાઇ એ એમનુ સર્વસ્વ ભગવાનને સંતોના અર્થે કરી રાખ્યું છે. કરજીસણમાં અમે એમના ઘરે ચૌદ વખત સમૈયા કર્યા છે પણ એમની શ્રદ્ધા નિત્યનવી જ રહે છે. શ્રીહરિ ઘણું જમ્યા ને ચળું કરીને સંતોની પંકિતએ પીરસવા પધાર્યા ને ‘લયો લાડુ…. મહાપુરુષો લયો કોઇ લાડું’ એમ કહીને સાત વખત પંગત મા પીરસ્યું. શ્રીહરિ પીરસીને હાથ ધોઇને ઢોલીયે બેઠા એટલે ગોવિદભાઇએ ભાવે કરીને પુજન કર્યું ને મોંઘા મોંઘા વસ્ત્ર-ઘરેણા ધરાવ્યા ને મસ્તક અને છાતીમાં ચરણારવિંદ લીધા. શ્રીહરિ રાજી થઇને ગોવિદભાઇ ઉપર બે હાથ મુકયા. -કચ્છલીલા અધ્યાય ૭૦
સદગુરુ નિષકુળાનંદ સ્વામીએ શ્રીભક્ત ચિંતામણી પ્રકરણ ૧૧૯ની કડી ૬૮-૬૯માં આ કરજીસણ ગામના મુકતરાજ શ્રીગોવિંદભાઇ પટેલ ને ચિંતવતા લખ્યું છે કે…
કણબી ભક્ત છે ભવાનીદાસ, તજી કસળજીએ જુઠી આશ..! ગોવિદજી જાદવજીભાઇ, બાઇઓમાં છે મીઠીબાઇ બાઇ..!! દ્વિજભકત મોટા નાનોભાઇ, જેની કહી ન જાય મોટાઇ..! ક્ષત્રીભકત છે વખતોભાઇ, એહ ભક્ત કરજીસણમાંઇ..!!
- શ્રીભક્તચિંતામણીના મુકતોના ચિંતનમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
करजीसण के गोविंदभाई पटेल और मछियाव का रंगोत्सव
दंढाव्य देश के करजीसण गाँव में बखतोभाई, नानोभाई, जादवजीभाई, मीठीबाई और गोविंदभाई पटेल आदि एकांतिक भक्त रहते थे।
श्रीहरि एक बार फुईबा (फईबा) के गाँव मछियाव पधारे थे। फुईबा के अनन्य और अत्यधिक आग्रह के वश होकर श्रीहरि समस्त संतों और भक्तों के साथ सात दिनों तक उनके दरबारगढ़ में विराजे और वहाँ हुताशनी (होली) का अलौकिक एवं दिव्य रंगोत्सव मनाया।
चौथे दिन संध्या के समय अगरोजी और अमरोजी ने श्रीहरि को अगाध प्रेमभाव से किनखाब (जरीदार) की डगली (अंगरखा) और सुनहरी सुरवाल (पायजामा) धारण कराया। मस्तक पर बहुमूल्य शेलू (दुपट्टा/पाग) बाँधकर सुंदर शाल ओढ़ाई। दोनों भाइयों ने भावपूर्वक आरती उतारी और दर्शन कर चरणारविंद को अपने मस्तक और हृदय से लगाया। संतों ने गोडी (कीर्तन) गाए और सभी भक्तों ने श्रीहरि के चरणों में वंदन किया। श्रीहरि ने ताली बजाकर सबको प्रसन्न करते हुए कहा, “कल हम हुताशनी का रंगोत्सव मनाएंगे। हमने हिमालय को कह दिया है, इसलिए कल बिल्कुल ठंड नहीं लगेगी।”
उस समय करजीसण गाँव से परम भक्त गोविंदभाई पटेल भी वहाँ आए हुए थे। वे अन्य भक्तों का ऐसा अलौकिक लाभ देखकर हाथ जोड़कर बोले, “हे प्रभु! कल हुताशनी के पावन उत्सव में मेरी ओर से खांड (शक्कर) के लड्डुओं की रसोई स्वीकार कीजिए।”
अगले दिन हुताशनी के पावन पर्व पर उत्सव के लिए बड़े-बड़े रंग के कुंड तैयार किए गए और विशेष रूप से अहमदाबाद से मँगवाया गया रंग भी तैयार था। श्रीजी महाराज दरबारगढ़ के ऊपरी मेड़े (अटारी) पर कमर कसकर रंग खेलने के लिए तत्पर हुए। गुलाल के गोटों से भरी हुई दस बड़ी छाबें (थाल) लाई गईं, तो श्रीहरि संतों और भक्तों पर दोनों हाथों से मुट्ठियाँ भर-भरकर रंग बरसाने लगे। सभी परस्पर प्रेम से रंग खेलने लगे और आकाश में रंग-बिरंगे गुलाल के बादल छा गए। बहुत देर तक सभी ने अपार स्नेह से रंग खेला, तत्पश्चात केसूड़े के सुगंधित रंग और गुलाल की भव्य रमझट जम गई। दरबारगढ़ में साक्षात पूर्ण पुरुषोत्तम नारायण को अपने संतों-भक्तों के संग रंगोत्सव खेलते देख, स्वर्ग से देवता भी अपने विमानों में बैठकर दिव्य दर्शन करने आए और आकाश से दुंदुभी बजाकर पुष्पवृष्टि करने लगे।
दीर्घ समय तक रंग खेलने के पश्चात श्रीहरि सभी संतों-भक्तों के साथ गाँव के सरोवर पर स्नान करने पधारे। सरोवर में स्नान कर सूखे वस्त्र धारण करके जब श्रीहरि अपने निवास-स्थान पर पधारे, तब गोविंदभाई ने करबद्ध होकर प्रार्थना की, “हे महाराज! थाल तैयार हो चुका है, कृपा करके भोजन ग्रहण करने पधारिए।”
श्रीहरि काष्ठ के बाजोठ पर विराजित हुए, तो उनके सम्मुख अन्नकूट की भांति चार प्रकार के दिव्य व्यंजन परोसे गए। श्रीहरि बड़े प्रेम से भोजन ग्रहण करते जाते और गोविंदभाई की भक्ति की भूरि-भूरि प्रशंसा करते हुए कहते, “इस गोविंदभाई ने अपना सर्वस्व भगवान और संतों के अर्थ समर्पित कर रखा है। करजीसण में हमने इनके घर चौदह बार बड़े-बड़े समैया (उत्सव) किए हैं, किंतु इनकी श्रद्धा नित्य-नूतन ही बनी रहती है।” श्रीहरि ने तृप्त होकर भोजन ग्रहण किया, तत्पश्चात आचमन करके स्वयं संतों की पंगत में परोसने पधारे। “ल्यो लाडू… महापुरुषों ल्यो कोई लाडू!” (लीजिए लड्डू… हे महापुरुषों, और लड्डू लीजिए!) ऐसा पुकारते हुए श्रीहरि ने संतों की पंगत में सात बार अपने करकमलों से लड्डू परोसे।
संतों को भोजन कराकर हाथ धोकर श्रीहरि ढोलिये पर विराजे, तब गोविंदभाई ने अत्यंत भावपूर्वक श्रीहरि का षोडशोपचार पूजन किया, बहुमूल्य वस्त्र-आभूषण अर्पण किए और महाराज के चरणारविंद को अपने मस्तक और छाती पर धारण किया। श्रीहरि अतीव प्रसन्न होकर गोविंदभाई के मस्तक पर अपने दोनों वरदहस्त रखकर उन्हें परम आशीर्वाद प्रदान किया।
- कच्छलीला, अध्याय ७०
सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी ने ‘श्री भक्तचिंतामणि’ ग्रंथ के प्रकरण ११९ की कड़ी ६८-६९ में करजीसण गाँव के मुक्तराज श्री गोविंदभाई पटेल का स्मरण करते हुए लिखा है:
કણબી ભક્ત છે ભવાનીદાસ, તજી કસળજીએ જુઠી આશ..! ગોવિદજી જાદવજીભાઇ, બાઇઓમાં છે મીઠીબાઇ બાઇ..!! દ્વિજભકત મોટા નાનોભાઇ, જેની કહી ન જાય મોટાઇ..! ક્ષત્રીભકત છે વખતોભાઇ, એહ ભક્ત કરજીસણમાંઇ..!!
(अर्थात: पाटीदार भक्तों में भवानीदास हैं, और कसलजी ने संसार की झूठी आशाओं का त्याग कर दिया है। गोविंदजी तथा जादवजी भाई परम भक्त हैं, और स्त्रियों में मीठीबाई अनन्य भक्त हैं। विप्र भक्तों में बड़े भक्त नानोभाई हैं, जिनकी महिमा कही नहीं जा सकती। क्षत्रिय भक्त बखतोभाई हैं—ये सभी एकांतिक भक्त करजीसण गाँव में निवास करते हैं।)
- श्री भक्तचिंतामणि के मुक्तों के चिंतन से…
🙏
English
Govindbhai Patel of Karjisan and the Rangotsav of Machhiav
In the village of Karjisan in the Dandhavya region lived noble, exalted Ekantik devotees including Vakhatobhai, Nanobhai, Jadavjibhai, Mithibai, and Govindbhai Patel.
Once, Shri Hari graciously visited the village of Machhiav, the home of Faiba. Yielding to Faiba’s fervent love and humble prayers, Shri Hari stayed at her Darbargadh (royal residence) for seven days along with the sants and devotees, celebrating a magnificent and divine Rangotsav on the auspicious occasion of Hutashani (Holi).
On the evening of the fourth day, Agaroji and Amaroji lovingly adorned Shri Hari with an ornate brocade tunic (kinkhab dagli) and golden trousers (surwal). They tied an exquisite ceremonial sash (shelu) around His head and draped a fine shawl across His shoulders. Both brothers performed arti with profound devotion, had His divine darshan, and reverently placed His lotus feet upon their chest and head. The sants sang devotional Godi hymns, and all the devotees bowed at Shri Hari’s sacred feet. Shri Hari clapped His hands with divine delight and joyfully announced, “Tomorrow we shall celebrate the vibrant Rangotsav of Hutashani! We have instructed the Himalayas, so it will not feel cold at all tomorrow.”
At that time, the supreme devotee Govindbhai Patel had arrived from the village of Karjisan. Beholding the blessed spiritual fortune of the devotees, he bowed with folded hands and pleaded, “O Lord! In tomorrow’s auspicious festival of Hutashani, please grant me the divine opportunity to sponsor a feast of sugar-sweetened laddus (khand na ladu)!”
The following day, on the joyous occasion of Hutashani, large reservoirs (kund) were filled with water and colored solutions, and natural dyes brought specially from Ahmedabad were made ready. Shriji Maharaj, tying a sash around His waist on the elevated pavilion of the Darbargadh, stepped forward enthusiastically to play with colors. Ten large wicker platters filled with mounds of radiant gulal powder were presented. Shri Hari scooped up generous fistfuls of gulal with both hands and showered them playfully upon the sants and devotees. Sants and devotees rejoiced in mutual love, filling the sky with radiant clouds of vibrant colors. After playing joyfully for a long time, the celebration reached its peak with streams of fragrant saffron kesuda (tesu flower) water and joyous showers of gulal. Seeing the supreme Lord, Purna Purushottam Narayan, immersed in the festival of colors with His devotees in the Darbargadh, celestial deities descended in their heavenly chariots (vimanas) to behold this divine spectacle and sounded celestial kettle-drums (dundubhi) in adoration.
After rejoicing for a long time, Shri Hari proceeded with the sants and devotees to the village lake for a holy bath. After bathing and dressing in fresh garments, He returned to His lodging. Govindbhai immediately approached with reverence and prayed, “O Maharaj! The thal is ready; please grace us by partaking of the sanctified feast.”
As Shri Hari sat upon a low wooden pedestal (bajoth), a grand spread featuring four varieties of delicacies was offered like an Annakut. As Shri Hari partook of the meal, He showered praises upon Govindbhai, remarking, “This Govindbhai has dedicated his entire life and wealth to the service of God and His holy sants. We have celebrated fourteen grand samaiyas (festivals) at his home in Karjisan, yet his faith remains ever-new and steadfast!” Shri Hari ate heartily, performed achaman (ritual sipping of water), and then walked over to serve the row of seated sants personally. Calling out affectionately, “Layo ladu… mahapurusho, layo koi ladu!” (“Take laddus… O great souls, take more laddus!”), He personally served the dining sants seven times.
Having served the sants, Shri Hari washed His hands and relaxed upon the cot (dholiyo). Govindbhai reverently performed His puja, offered valuable garments and ornaments, and pressed Maharaj’s divine lotus feet against his forehead and chest. Overflowing with divine bliss, Shri Hari placed both His holy hands on Govindbhai’s head, bestowing His supreme grace and blessings upon him.
- Kutch Leela, Chapter 70
Sadguru Nishkulanand Swami, commemorating the liberated devotee Shri Govindbhai Patel of Karjisan in verses 68–69 of Prakaran 119 in ‘Shri Bhaktachintamani’, writes:
“Kanbi bhakta chhe Bhavanidās, taji Kasaljie juthi ās..! Govidji Jādavjibhai, bāiomā chhe Mithibāi bāi..!! Dvijabhakta motā Nānobhāi, jeni kahi na jāy motāi..! Kshatriyabhakta chhe Vakhatobhāi, eh bhakta Karjisanmāi..!!”
(Meaning: Among the Patidar devotees is Bhavanidas, and Kasalji has renounced all false worldly desires. Govindji and Jadavjibhai are sublime devotees, and among the women is the pious Mithibai. Among the Brahmin devotees is the great Nanobhai, whose spiritual glory is indescribable. The Kshatriya devotee is Vakhatobhai—all these exalted devotees reside in the holy village of Karjisan.)
- From the contemplation of the liberated souls in Shri Bhaktachintamani…
🙏