ધોરાજી તાલુકામાં છત્રાસા નામે નાનું એવું ગામ આવેલું છે. ગામના ગામધણી દરબાર પ્રતાપસિહ એક દિવસ રાત્રે પોતાની ઓસરીમા ખાટલે સુતા હતા.
Gujarati
છત્રાસાના પ્રતાપસિંહ દરબાર અને ગુણાતિતાનંદ સ્વામી
ધોરાજી તાલુકામાં છત્રાસા નામે નાનું એવું ગામ આવેલું છે. ગામના ગામધણી દરબાર પ્રતાપસિહ એક દિવસ રાત્રે પોતાની ઓસરીમા ખાટલે સુતા હતા. અધરાત્ય વિત્યે સપના માં પોતાને વિકરાળ જમના દૂતો દેખાયા. જોત જોતામા પોતાને ખાટલેથી ખેંચતા હોય એવું લાગ્યું પણ ત્યા તો મોટી ડેલીને ને માલીકોર મોટા દેવળની ઉપર ધજા ફરકતી હતી, નીચે આંગણામા આઘેરા થાંભલીએ બેઠેલા કોઇ દિવ્યપુરુષે હાંકોટો માર્યો કે “એલા એય…! આઘા રે’જો એ તો અમારો જીવ છે.” એટલું કે’તા તો જમના દૂતો એ દિવ્યપુરુષને પ્રણામ કરીને ખસી ગયા.
દરબાર પ્રતાપસિંહની તો નિંદર ઉડી ગઇ ને સફાળા બેઠા થય ગયા. ખાટલે બેઠા બેઠા વિચાર કરે કે આ જમના દૂત હતા એ ખરા પણ એને હાકોટો મારીને તગડી મુકયા એ મહાપુરુષ કોણ હશે? એનો જો ભેટો થઇ જાય તો મને આ ભવ-ભવના ફેરામાંથી છોડાવે ને જમના દૂત થકી છૂટકારો થાય.
સવારે જાગીને પોતાના ઉપર વિતેલી વાત એમના કાકાને કરી, એમના કાકા પણ દૈવી જીવ હતા તે બોલ્યા કે ભારતની ભૂમી મા તો આવા મહાપુરુષો ભેખ ધારણ કરીને વિચરતા જ હોય, હાલ્ય આપણે યાત્રા એ જાઇએ. તિર્થસ્થાનો મા ફરતા ફરતા ક્યાંક તો આપણને એ મળી જ રહેશે. આમ વિચારીને પ્રતાપસિંહ ને એમના કાકા બેઉ યાત્રાએ નીકળ્યા.
દ્વારિકા, સોમનાથ, પ્રભાસપાટણ વગેરે સ્થળોએ દર્શન કરતા ને સ્વપ્નમાં આવેલા એ દેવળ અને એ દિવ્યપુરુષની શોધમાં ફરતા ફરતા બેઉ ગિરનારની તળેટીમાં જુનાગઢ આવ્યા. ભવનાથની તળેટીમાં બધેય ફર્યા, ઘણાય મંદિરોમાં જઇ જઇને દર્શન કર્યા પણ તોય ક્યાંય એમને સ્વપ્નમાં થયેલા અનુભવના જેવા જ દર્શન થયા નહી.
આખરે પ્રતાપસિંહ નિરાશ થયા ને એમના કાકા સાથે વાત કરતા હતા કે કાકા..! મને ક્યાંય એ વિભૂતિ ને દેવળ ના દર્શન નહી થાય ? ત્યારે એમના કાકા કહે કે આ ગીરનાર ની તળેટીમાં તો ઘણાને ભેખમા ભગવાન જડ્યા છે. તો આપણેય કોઇને પુછીએને..! આમ વાત કરતા હતા ત્યા કોઇએ એમને કહ્યું કે આહી અમારા નાગરવાડામા પણ એક ભગવાનશ્રી સ્વામિનારાયણનું નવું મંદિર થયું છે. ત્યા એ મંદિરે મોટો દરવાજો ને ઉચા શિખરનું દેવળ છે તો તમે એના દર્શન કરો, કદાચ તમારા મનની વાત ત્યા સાચી પડે.
આ વાત સાંભળતા જ પ્રતાપસિંહ એમના કાકા સાથે ઉતાવળે પગે નાગરવાડામાં મંદિરે આવ્યા. મંદિરના પ્રાંગણમાં જતા જ મોટો દરવાજો ને શ્રીરાધારમણ દેવનું મોટું દેવળ જોઇને તુરંત જ દરબાર પ્રતાપસિંહ બોલ્યા કે કાકા..! બસ આજ શીખર ને આજ મોટો ડેલો મને સ્વપ્ના મા દેખાયો હતો. હવે બસ એ મહાન વિભૂતિ કે જેણે હાકોટો મારીને જમના દૂતો ને તગડી મેલ્યા એના દર્શન થય જાય તો મારો બેડો પાર થય જાય.
બેઉએ દેવોના દર્શન કર્યા ને સભામંડપ તરફ આવ્યા ત્યા તો થાંભલીએ સદગુરુ ગુણાતિતાનંદ સ્વામી બેઠા હતા. સ્વામીના દર્શન થતા જ દરબાર દોડ્યા અને સ્વામીના પગ પકડી લીધા. એની આંખ્ય માથી આંસુની ધારાઓ વહેવા લાગી. સદગુરુ ગુણાતિતાનંદ સ્વામી કહે કે આવો પ્રતાપસિંહ દરબાર આવો, તમને જમના દૂત કેવા ભયંકર લાગ્યા ?
બે હાથ જોડીને પ્રતાપસિંહ બોલ્યા કે તમે મને સ્વપ્નમાં જમના દૂત થકી છોડાવ્યો, તમે બહુ કૃપા કરી, હુ બહુ સમય તમને ગોતવા ભટક્યો પણ આજે મારા પુણ્ય પ્રગટ્યા. હવે મને તમારા ચરણે લ્યો અને જમના દૂત અને ભવ ભવના બંધનો થી છોડાવો.
સ્વામી હસ્યા અને બોલ્યા કે દરબાર..! ભગવાનનુ ભજન ને એનો આશરો એજ જમના દૂતને છોડાવે એવું છે, બાકી તો ગમે એટલા જીવ વલખા મારે અંતકાળે કાય કામ આવતુ નથી. અંતકાળે મોટા ગામ-ગરાસ, રાજ-રજવાડા, ધન દોલત, કે મેડી વાડી બધુય ધૂડય નુ ધૂડ્ય થઇ રહેશે, માટે પ્રગટ સ્વામીનારાયણનો આશરો કરો, કંઠી પહેરો ને હાલતા ચાલતા ખાતા પીતા સર્વક્રિયામાં “સ્વામિનારાયણ… સ્વામિનારાયણ..!” એમ ભજન કરજયો. અંતકાળે શ્રીહરિ વિમાન લઇને તેડી ને અક્ષરધામ લઇ જાહે.
સ્વામી કહે કે, અમે એકવખત વિચરણ મા નિસર્યા હતા ને ભૂખ્યા હતા એ સમયે તમે અમને એક બાજરાનો રોટલો જમાડેલો, તે એ તમારો ઉપકાર અમારા ઉપર હતો એટલે અમે એ રાતે તમને જમના દૂત થકી છોડાવ્યા. અમને સાધુને તો કોઇ રોટલા દેય તો અમારે એ જીવનુ રૂડું થાય એવું કરવું એમ ઇષ્ટદેવ શ્રીહરિની આજ્ઞા છે.
પ્રતાપસિંહ બાપુએ તુરંત જ ગુણાતિતાનંદ સ્વામી પાસે વર્તમાન ધરાવ્યા અને સત્સંગી થયા. પોતાનું શેષજીવન શ્રીહરિનુ ભજન કરીને અક્ષરધામમા સીધાવ્યા.
- શ્રીસ્વામિનારાયણ ચરિત્રં માંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
छत्रासा के प्रतापसिंह दरबार और गुणातीतानंद स्वामी
धोराजी तालुका में ‘छत्रासा’ नाम का एक छोटा सा गाँव स्थित है। उस गाँव के स्वामी (गिरासदार) दरबार प्रतापसिंह एक रात अपने घर के बरामदे (ओसरी) में खाट पर सो रहे थे। आधी रात बीत जाने पर स्वप्न में उन्हें विकराल यमदूत दिखाई दिए। देखते ही देखते उन्हें ऐसा लगा मानो वे यमदूत उन्हें खाट से घसीट रहे हों। तभी अचानक एक बड़ा द्वार (डेली) दिखा और भीतर एक विशाल देवालय के ऊपर ध्वजा फहराती हुई दिखाई दी। नीचे प्रांगण में थोड़ी दूरी पर एक खंभे के सहारे बैठे हुए एक दिव्य महापुरुष ने जोर से डांटते हुए पुकारा, “अरे ओ…! दूर रहो, यह तो हमारा जीव है!” इतना कहते ही यमदूत उस दिव्य महापुरुष को प्रणाम करके वहाँ से भाग खड़े हुए।
दरबार प्रतापसिंह की नींद तुरंत उड़ गई और वे चौंककर उठ बैठे। खाट पर बैठे-बैठे वे विचार करने लगे कि वे भयानक यमदूत तो सत्य थे, परंतु उन्हें डांटकर भगाने वाले वे महापुरुष कौन होंगे? यदि मुझे उनका साक्षात्कार हो जाए, तो वे मुझे चौरासी के जन्म-मरण के फेरों से मुक्त कर दें और यमदूतों के भय से हमेशा के लिए छुटकारा मिल जाए।
सुबह जागकर उन्होंने अपने साथ घटी यह घटना अपने काका (चाचा) को सुनाई। उनके काका भी एक दैवी जीव थे; वे बोले, “भारत की इस पवित्र भूमि पर ऐसे दिव्य महापुरुष संत वेष धारण करके विचरण करते ही रहते हैं। चलो, हम तीर्थयात्रा पर चलते हैं। तीर्थस्थलों में भ्रमण करते-करते कहीं न कहीं वे हमें अवश्य मिल जाएंगे।” ऐसा विचार करके प्रतापसिंह और उनके काका दोनों तीर्थयात्रा पर निकल पड़े।
द्वारिका, सोमनाथ, प्रभास पाटन आदि तीर्थों के दर्शन करते हुए और स्वप्न में दिखे उस भव्य मंदिर तथा उस दिव्य महापुरुष की खोज में भटकते-भटकते वे दोनों गिरनार की तलहटी में स्थित जूनागढ़ पहुँचे। भवनाथ की तलहटी में वे चारों ओर घूमे, अनेकानेक मंदिरों में जाकर देव-दर्शन किए, परंतु उन्हें स्वप्न में हुए अनुभव जैसा कोई मंदिर या दिव्य पुरुष कहीं दिखाई नहीं दिया।
अंततः प्रतापसिंह निराश हो गए और अपने काका से कहने लगे, “काका! क्या मुझे कहीं भी उन अलौकिक विभूति और उस भव्य देवालय के दर्शन नहीं होंगे?” तब उनके काका ने कहा, “इस गिरनार की तलहटी में तो न जाने कितनों को संतों के वेष में साक्षात भगवान मिले हैं। तो क्यों न हम किसी से पूछें!” जब वे आपस में यह बात कर रहे थे, तभी किसी राहगीर ने उनसे कहा, “यहाँ हमारे नागरवाड़ा में भी भगवान श्री स्वामिनारायण का एक नया मंदिर बना है। उस मंदिर में एक विशाल सिंहद्वार और ऊँचे शिखरों वाला देवालय है, आप वहाँ जाकर दर्शन करें; संभव है आपके मन की मुराद वहाँ पूरी हो जाए।”
यह बात सुनते ही प्रतापसिंह अपने काका के साथ शीघ्रता से कदम बढ़ाते हुए नागरवाड़ा स्थित मंदिर पहुँचे। मंदिर के प्रांगण में प्रवेश करते ही वह विशाल सिंहद्वार और श्रीराधारमण देव का भव्य देवालय देखकर दरबार प्रतापसिंह सहसा बोल उठे, “काका! बस यही शिखर और यही विशाल द्वार मुझे स्वप्न में दिखाई दिया था! अब बस वे महान विभूति, जिन्होंने डांट लगाकर यमदूतों को भगा दिया था, उनके दर्शन हो जाएँ तो मेरा बेड़ा पार हो जाए!”
दोनों ने श्रीराधारमण देव के दर्शन किए और सभामंडप की ओर आए। वहाँ एक खंभे के सहारे सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी विराजमान थे। स्वामी के दर्शन होते ही दरबार दौड़ पड़े और उन्होंने स्वामी के चरण पकड़ लिए। उनके नेत्रों से अश्रुधारा बहने लगी। सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी मुस्कुराते हुए बोले, “आइए प्रतापसिंह दरबार, पधारिए! आपको वे यमदूत कितने भयंकर लगे थे?”
दो हाथ जोड़कर प्रतापसिंह गद्गद कंठ से बोले, “आपने मुझे स्वप्न में यमदूतों के त्रास से बचाया, मुझ पर बड़ी कृपा की! मैं कितने ही समय से आपको खोजते हुए भटक रहा था, आज मेरे महान पुण्यों का उदय हुआ है। अब मुझे अपने चरणों की शरण में लीजिए और यमदूतों तथा जन्म-मरण के बंधनों से सदा के लिए मुक्त कर दीजिए।”
स्वामी हँसे और बोले, “दरबार! भगवान का भजन और उनका आश्रय ही यमदूतों के भय से छुड़ा सकता है; अन्यथा जीव चाहे जितने हाथ-पैर मार ले, अंत समय में कुछ भी काम नहीं आता। अंतकाल में ये बड़े-बड़े गाँव-गिरास, राज-रजवाड़े, धन-दौलत, महल और बगीचे सब धूल के धूल ही रह जाएँगे। इसलिए प्रकट भगवान स्वामिनारायण का आश्रय ग्रहण करो, कंठी पहनो और उठते-बैठते, चलते-फिरते, खाते-पीते प्रत्येक क्रिया में ‘स्वामिनारायण… स्वामिनारायण!’ का अखंड भजन करो। अंत समय में श्रीहरि स्वयं दिव्य विमान लेकर आएँगे और आपको अपने साथ अक्षरधाम ले जाएँगे।”
स्वामी ने आगे कहा, “एक बार हम विचरण करते हुए आपके गाँव से निकले थे और अत्यंत भूखे थे। उस समय आपने हमें बड़े भाव से एक बाजरे का रोटला (रोटी) जिमाया था। आपका वह उपकार हमारे ऊपर था, इसीलिए उस रात हमने आपको यमदूतों के पंजों से छुड़ाया था। हम संतों को यदि कोई एक रोटला भी दे दे, तो उस जीव का परम कल्याण करना—यही हमारे इष्टदेव श्रीहरि की आज्ञा है।”
प्रतापसिंह बापू ने उसी क्षण सद्गुरु गुणातीतानंद स्वामी के श्रीचरणों में वर्तमान (सत्संग के पंच वर्तमान) धारण किए और निष्ठावान सत्संगी बन गए। उन्होंने अपना शेष जीवन श्रीहरि का अनन्य भजन-कीर्तन करते हुए व्यतीत किया और अंतकाल में परम पवित्र अक्षरधाम को सिधारे।
- श्रीस्वामिनारायण चरित्र से…
🙏
English
Pratapsinh Darbar of Chhatrasa and Gunatitanand Swami
In the Dhoraji taluka lies a small village named Chhatrasa. One night, the chieftain (darbar) of the village, Pratapsinh Darbar, was resting on a cot in the veranda (osari) of his residence. Past midnight, in a vivid dream, terrifying messengers of death (Yamadoots) appeared before him. In moments, he felt as though they were violently dragging him off his cot. Suddenly, he beheld a large gateway (deli), beyond which stood a magnificent mandir with sacred flags fluttering atop its high spires. Below in the courtyard, seated beside a pillar in the distance, a divine, luminous personality shouted authoritatively: “Hey you…! Stay away! He is our soul!” The moment He spoke, the messengers of death bowed reverently to this divine personality and retreated.
Pratapsinh Darbar awakened in shock and sat bolt upright on his bed. Sitting upon his cot, he pondered deeply: “Those Yamadoots were indeed real, but who could that divine personality be who drove them away with a single command? If only I could meet Him in person, He would liberate me from the endless cycle of births and deaths and free me forever from the dread of Yamadoots.”
The next morning, he narrated the entire experience to his uncle. His uncle was also a noble, spiritually inclined soul. He said, “In this sacred land of Bharat, such great, enlightened souls wander in the garb of ascetic mendicants. Come, let us embark on a pilgrimage. Wandering through holy pilgrim places, we will surely find Him somewhere.” With this thought, Pratapsinh and his uncle set out on a spiritual quest.
They visited holy pilgrimage sites including Dwarka, Somnath, and Prabhas Patan, constantly searching for the magnificent mandir and the divine personage seen in the dream. Wandering in their quest, they eventually reached Junagadh at the foothills of Mount Girnar. They searched all around the Bhavnath foothills and visited numerous mandirs, yet nowhere did they witness anything resembling the vision from the dream.
Finally, Pratapsinh grew disheartened and remarked to his uncle, “Uncle, will I never be blessed with the darshan of that divine personality and that mandir?” His uncle replied, “At the foothills of Girnar, many seekers have found God in the guise of sants. Let us ask around!” As they were conversing, a local resident said to them, “Here in our Nagarwada area, a new mandir of Bhagwan Shree Swaminarayan has recently been built. It features a grand gateway and towering spires. Go and take darshan there; perhaps your heart’s desire may be fulfilled.”
Upon hearing this, Pratapsinh and his uncle walked swiftly to the mandir in Nagarwada. Entering the temple precincts, upon seeing the grand gateway and the magnificent mandir of Shri Radharaman Dev, Darbar Pratapsinh exclaimed joyfully, “Uncle! These are the very spires and this is the very gateway that I saw in my dream! Now, if only I can have the darshan of that great holy personage who commanded the Yamadoots to flee, my life will be eternally redeemed!”
Both entered, took darshan of the deities, and walked toward the assembly hall (sabhamandap). There, leaning against a pillar, sat Sadguru Gunatitanand Swami. The moment he laid eyes upon Swami, the Darbar rushed forward and clasped Swami’s holy feet. Tears of joy streamed from his eyes. Sadguru Gunatitanand Swami smiled and warmly welcomed him: “Come, Pratapsinh Darbar, welcome! Did those Yamadoots appear very terrifying to you?”
With folded hands and a choked voice, Pratapsinh prayed, “You delivered me from the clutches of the Yamadoots in my dream. You have showered immense grace upon me! I wandered in search of You for so long, and today my spiritual merits have borne fruit. Please take me under the shelter of Your holy feet and deliver me from the fear of Yamadoots and the bonds of worldly existence.”
Swami smiled gently and said, “Darbar! The worship (bhajan) of Bhagwan and His shelter alone can deliver a soul from the Yamadoots. Otherwise, no matter how much a mortal struggles, nothing avails at the final hour. In the end, vast estates, royal kingdoms, immense wealth, mansions, and orchards will all turn to mere dust. Therefore, seek refuge in the manifest Bhagwan Swaminarayan, wear the sacred kanthi, and in every action—walking, talking, eating, or drinking—chant the holy name ‘Swaminarayan… Swaminarayan!’ At your final hour, Shri Hari Himself will arrive with a divine celestial chariot (viman) and escort you to Akshardham.”
Swami further revealed, “Once, while we were traveling on a spiritual tour (vicharan), we were extremely hungry. At that time, you offered us a millet loaf (rotlo) with great affection. That humble offering created an eternal bond of grace. For that act of kindness, we came that night to rescue you from the Yamadoots. It is the divine wish and commandment of our Ishtadev Shri Hari that if anyone offers even a piece of bread to a sadhu, we must ensure the supreme spiritual welfare of that soul.”
Pratapsinh Bapu immediately received the sacred vows (panch vartaman) from Gunatitanand Swami and embraced Satsang. He spent the remainder of his life engaged in continuous devotion and remembrance of Shri Hari, ultimately attaining the divine abode of Akshardham.
- From Shri Swaminarayan Charitram…
🙏