ગામ તરધરી-દેવળીયા નામે સુરેન્દ્રનગરથી અંતર ૬૪ કિમિ ના અંતરે થાનગઢ નજીક આવેલું છે. આ દેવળીયા ગામના ચાર ભક્તો ગઢપુર શ્રીજીમહારાજના દર્શને જતા હતા.
Gujarati
દેવળીયાના ભક્તો અને સાંખની કેરીઓ
ગામ તરધરી-દેવળીયા નામે સુરેન્દ્રનગરથી અંતર ૬૪ કિમિ ના અંતરે થાનગઢ નજીક આવેલું છે. આ દેવળીયા ગામના ચાર ભક્તો ગઢપુર શ્રીજીમહારાજના દર્શને જતા હતા. રસ્તામાં ચાલતા ચાલતા એક ગામની સીમમાંથી પસાર થતા હતા ત્યારે કેડાના કાંઠે એક પટેલ ખેડુંની વાડીમાં આંબાના ઝાડ પર સરસ સાંખની પાકેલી કેરીઓ જોઈ. આ ભક્તોને મનમાં તે કેરીઓ શ્રીજીમહારાજ માટે લઇ જવાની ઈચ્છા થઇ. શ્રીહરિએ આજ્ઞાએ જ વર્તતા દેવળીયા ગામના આ ભક્તોએ વાડીના માલિક ખેડું પાસે જઇને આ આંબાની સારી સારી કેરીઓ વેચાતી આપવા માંગણી કરી, વાડીના માલિક પટેલે પૂછ્યું કે તમારે આ કેરીઓ કોની હારુ જોઇ છ? એટલે આ ભક્તોએ કહ્યું કે અમે તો અમારા ઇષ્ટદેવ પૃગટ પુરુષોતમનારાયણ શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાનના દર્શન કરવા ગઢડા જાઇએ છીએ, તો સ્વામિનારાયણ ભગવાનને આપવી છે, એમ કહ્યું, તે વાડીવાળા પટેલના ઘણા સગાઓ પણ સત્સંગીઓ હતા, પરંતુ તે હજુ સંજોગવશાત્ સ્વામિનારાયણ ભગવાનના સત્સંગી નહોતા થયા, તેમને ખબર પડી કે આ સ્વામિનારાયણ ભગવાનના ભક્તો છે અને કેરીઓ ભગવાનના માટે વેચાતી લેવાની માંગણી કરે છે. ખેડુ પટેલે રાજી થઈને સારી સારી ઘણી સાંખની કેરીઓ આંબા ઉપરથી વેડીને પ્રેમથી એક ટોપલો ભરીને આપી !
પટેલે દેવળિયાના ભક્તોને કહ્યું કે આ કેરીઓ સ્વામિનારાયણ ભગવાનને આપજો, એ તો ભગવાન છે, તેને આપવાની વસ્તુના તે કાંઈ મૂલ લેવાય ? ભક્તો એ પૈસા આપવા કહ્યું પણ પટેલ બોલ્યા કે આ બધુ ભગવાન નુ દીધેલું જ છે ને..! એનુ મુલ હુ લઉ તો હુ નગુણો કહેવાઉ ને..! તમે મારાવતિ પૃભુને ધરજો. આમ કહીને તેણે કેરીઓનું કાંઈ મૂલ્ય ન લીધું !
દેવળિયાના ભક્તો એ ખેડુએ નિષ્કામભાવે આપેલ કેરીનો ટોપલો લઇને ગઢડા જઈને દરબારગઢમા શ્રીજીમહારાજને ચરણે મુક્યો. સહુએ દંડવતપૃણામ કર્યા ને શ્રીહરિ સન્મુખ બેઠા. શ્રીજીમહારાજ તો આવી સરસ સાંખની પાકેલી કેરીઓ જોઈને ખુબ રાજી થયા. અંતર્યામી શ્રીહરિ પણ એક એક કેરીને હાથમા લઇને જોતા જાય ને વખાણતાં જાય.
ત્યારે દેવળીયાના ભક્તોએ એ કેરીઓ આપનાર વાડીવાળા પટેલની વાત કરી કહ્યું કે તે વાડીવાળા પટેલે આ કેરીઓ આપના થાળ સારુ આપવાની છે ને એનું કાય મૂલ્ય પણ નથી લીધુ, એણે ભાવથી ખુબ પ્રેમથી સારી સારી સાંખની કેરીઓ ગોતીને આપી છે.
શ્રીજીમહારાજ ઢોલીયે બેસતા થકા બહુ રાજી થયા અને કહ્યું કે તો તો અમારે એ આંબાનું અને કેરીઓ આપનાર પટેલનું કલ્યાણ કરવું જોશે, એ આંબો અને તેનો ધણી છ મહિનામાં દેહ મેલી દેશે અને સત્સંગમાં જન્મ લેશે, સત્સંગના જોગથી ભજન કરીને અમારા ધામને પામશે.
બપોર થતા મુળજીબ્રહ્મચારીએ થાળમાં મહારાજને એ કેરીઓનો રસ પીરસ્યો. શ્રીહરિ રસ રોટલી જમતા જાય ને વખાણતા જાય, દેવળિયાના ભક્તો પણ સહુ સાથે થાળ જમતા શ્રીહરિના દુર્લભ દર્શન કરવા આઘેરા બેઠા હતા. મહારાજે સહુ ને થાળની પ્રસાદી આપી તો સહુ દેવોને દુર્લભ પૃસાદ પામીને ધન્ય થયા.
વરહ વિત્યે આ દેવળીયા ગામના ભક્તો વળી ફરીને સમૈયે દર્શન કરવા ગઢડે જતા હતા એ ગામની સીમમાંથી નીસર્યા ત્યારે ત્યાં જોયું તો એ વાડીનો આંબો સુકાઈ ગયો હતો ને વાડીમાં જઇને તપાસ કરી તો જાણવા મળ્યું કે કેરીઓ આપનાર એ મુમુક્ષુ પટેલ પણ થોડા સમય પહેલા જ કોઈ પ્રકારની દેહપીડા પામ્યા વિના જ અક્ષરનિવાસી થયા હતા, આમ શ્રીહરિ અને એના ભક્તોના જોગમા આવ્યે એ ખેડું ને આંબાના વૃક્ષ નું પણ કલ્યાણ થયું.
શ્રીહરિચરિત્ર ચિંતામણિ ભાગ ૧ વાત ૩૦૨ સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામી આ દેવળિયા ગામના ભક્તોનું શ્રીભક્તચિંતામણી ગ્રંથમાં પૃકરણ ૧૧૭ કડી ૨૨મા આ ચિંતવન કરતા લખે છે કે…. ક્ષત્રિ હરિજન હઠીભાઇ, રુડા જન એક રુડીબાઇ..! શા વેલજીભગત સુંદર, કણબી ગણેશ નાનજી ઠક્કર..! સોની ભક્ત ઠાકરશી નામ, એહાદિ જન દેવળીયે ગામ..!
શ્રી ભકતચિતામણી ના મુકતોના ચિંતનમાંથી… 🙇🏻♂️🙏
Hindi
देवळिया के भक्त और शाखा-पक्व (सांख) आम
सुरेंद्रनगर से लगभग ६४ किलोमीटर की दूरी पर थानगढ़ के समीप तरधरी-देवळिया नामक गाँव स्थित है।
एक बार इस देवळिया गाँव के चार निष्ठावान भक्त श्रीजी महाराज के दर्शन हेतु गढ़पुर (गढ़डा) जा रहे थे। मार्ग में चलते-चलते जब वे एक गाँव की सीमा (खेतों) से गुजर रहे थे, तब पगडंडी के किनारे एक पटेल किसान की बाड़ी (बगीचे) में आम के वृक्ष पर शाखा पर ही पके हुए सुंदर, रसीले आम (सांख की केरियां) लटके देखे। इन भक्तों के मन में वे उत्तम आम श्रीजी महाराज के लिए ले जाने की तीव्र इच्छा जागी। श्रीहरि की आज्ञा में दृढ़ता से वर्तने वाले देवळिया गाँव के इन भक्तों ने बाड़ी के स्वामी पटेल किसान के पास जाकर उस आम के वृक्ष से अच्छे-अच्छे आम खरीदने की इच्छा प्रकट की। बाड़ी के मालिक पटेल ने पूछा, “आपको ये आम किसके लिए चाहिए?” भक्तों ने उत्तर दिया, “हम अपने इष्टदेव प्रगट पुरुषोत्तम नारायण भगवान श्री स्वामीनारायण के दर्शन के लिए गढ़डा जा रहे हैं, अतः ये आम हमें भगवान स्वामीनारायण को भेंट करने हैं।”
उस बाड़ी वाले पटेल के कई संबंधी पहले से ही सत्संगी थे, किंतु संजोगवश वह स्वयं अभी भगवान स्वामीनारायण का सत्संगी नहीं बना था। जब उसे ज्ञात हुआ कि ये भगवान स्वामीनारायण के भक्त हैं और भगवान के लिए आम खरीदने आए हैं, तो किसान पटेल का हृदय आनंद से भर गया। उसने अत्यंत प्रसन्न होकर आम के वृक्ष से चुन-चुनकर उत्तम, शाखा-पक्व आम तोड़े और प्रेमपूर्वक एक पूरा टोकरा भरकर उन्हें दे दिया!
पटेल ने देवळिया के भक्तों से कहा, “ये आम आप भगवान स्वामीनारायण को अर्पित कीजिएगा। वे तो साक्षात् परमात्मा हैं, उन्हें अर्पित की जाने वाली वस्तु का क्या कोई मूल्य लिया जा सकता है?” भक्तों ने मूल्य चुकाने का आग्रह किया, किंतु पटेल ने विनम्रता से कहा, “यह सब कुछ तो भगवान का ही दिया हुआ है! यदि मैं इसका मूल्य लूँ, तो मुझसे बड़ा कृतघ्न कौन होगा? आप मेरी ओर से प्रभु को यह भेंट धर दीजिएगा।” ऐसा कहकर उसने आमों का कोई मूल्य स्वीकार नहीं किया!
देवळिया के भक्त उस किसान द्वारा निष्काम भाव से दिए गए आमों का टोकरा लेकर गढ़डा पहुँचे और दरबारगढ़ में श्रीजी महाराज के चरण कमलों में रख दिया। सभी ने साष्टांग दंडवत प्रणाम किया और श्रीहरि के सम्मुख बैठ गए। श्रीजी महाराज ऐसे सुंदर शाखा-पक्व पके आम देखकर अत्यंत प्रसन्न हुए। अंतर्यामी श्रीहरि ने एक-एक आम को अपने करकमलों में लेकर निहारा और उनकी भूरि-भूरि प्रशंसा की।
तब देवळिया के भक्तों ने आम देने वाले बाड़ी के पटेल किसान की बात बताते हुए निवेदन किया कि उस बाड़ी वाले पटेल ने ये आम विशेष रूप से आपके थाल के लिए दिए हैं और इसका कोई मूल्य भी नहीं लिया। उसने अत्यंत भाव और प्रेम से चुन-चुनकर उत्तम शाखा-पक्व आम दिए हैं।
श्रीजी महाराज ढोलिए पर विराजमान होते हुए अत्यंत प्रसन्न हुए और बोले, “तब तो हमें उस आम के वृक्ष और आम देने वाले उस पटेल दोनों का कल्याण करना ही होगा! वह आम का वृक्ष और उसका स्वामी छह महीने में देह त्याग देंगे और सत्संग में जन्म लेंगे। फिर सत्संग के योग से भजन-भक्ति करके वे हमारे परमधाम (अक्षरधाम) को प्राप्त करेंगे।”
दोपहर के समय मूलजी ब्रह्मचारी ने थाल में महाराज को उन आमों का रस परोसा। श्रीहरि प्रेमपूर्वक रस-रोटी आरोगते गए और आमों की मधुरता की सराहना करते गए। देवळिया के भक्त भी श्रीहरि के इस दुर्लभ दर्शन का सुख लेते हुए थोड़ी दूरी पर बैठे थे। भोजनोपरांत महाराज ने सभी को थाल की प्रसादी दी, जिसे पाकर सभी भक्त देवताओं के लिए भी दुर्लभ प्रसादी प्राप्त कर धन्य हो गए।
एक वर्ष पश्चात, जब देवळिया गाँव के वे भक्त पुनः उत्सव (समैया) के दर्शन हेतु गढ़डा जा रहे थे और उसी गाँव की सीमा से होकर निकले, तो उन्होंने देखा कि उस बाड़ी का आम का वृक्ष सूख चुका था। बाड़ी में जाकर पता किया तो ज्ञात हुआ कि आम देने वाले वे मुमुक्षु पटेल भी कुछ समय पूर्व बिना किसी शारीरिक पीड़ा के शांत भाव से अक्षरनिवासी हो चुके थे। इस प्रकार श्रीहरि और उनके एकांतिक भक्तों के संपर्क में आने से उस किसान और आम के वृक्ष दोनों का परम कल्याण हो गया।
— श्रीहरिचरित्र चिंतामणि भाग १, वार्ता ३०२
सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी ने ‘श्रीभक्त चिंतामणि’ ग्रंथ के प्रकरण ११७ की कड़ी २२ में देवळिया गाँव के भक्तों का स्मरण करते हुए लिखा है:
ક્ષત્રિ હરિજન હઠીભાઇ, રુડા જન એક રુડીબાઇ..!
શા વેલજીભગત સુંદર, કણબી ગણેશ નાનજી ઠક્કર..!
સોની ભક્ત ઠાકરશી નામ, એહાદિ જન દેવળીયે ગામ..!!
— श्रीभक्तचिंतामणि के मुक्तों के चिंतन में से…
🙏
English
The Devotees of Devaliya and the Tree-Ripened Mangoes
The village of Tardhari-Devaliya is situated near Thangadh, approximately 64 kilometers from Surendranagar.
Once, four devout followers from this village of Devaliya were traveling to Gadhpur (Gadhada) for the darshan of Shriji Maharaj. As they were walking along the outskirts of a village, they noticed luscious, tree-ripened mangoes (saankh ni keri) hanging from a mango tree in an orchard (vaadi) owned by a Patel farmer. An ardent desire arose in the hearts of these devotees to take these exquisite mangoes as an offering for Shriji Maharaj. Devoutly adhering to the commands of Shri Hari, these devotees from Devaliya approached the owner of the orchard and requested to purchase the finest mangoes from that tree.
The Patel farmer inquired, “For whom do you require these mangoes?” The devotees replied, “We are traveling to Gadhada to have darshan of our Ishtadev, manifest Purushottam Narayan Bhagwan Shri Swaminarayan. We wish to offer them to Bhagwan Swaminarayan.” Many relatives of the Patel were already devoted Satsangis, though by circumstance, he himself had not yet entered the Satsang fold. Upon learning that they were devotees of Bhagwan Swaminarayan seeking mangoes for God, the Patel farmer was overjoyed. With heartfelt devotion, he handpicked numerous prime, naturally branch-ripened mangoes from the tree and filled an entire basket for them!
The farmer told the devotees, “Please offer these mangoes to Bhagwan Swaminarayan. He is the Supreme Lord; how could one ever accept a price for an offering meant for God?” The devotees insisted on paying, but the Patel firmly said, “All of this has been bestowed upon us by God Himself! If I accept money for it, I would be utterly ungrateful! Please offer them to the Lord on my behalf.” Saying this, he refused to take a single penny.
Carrying the basket of mangoes offered with such selfless devotion, the devotees of Devaliya arrived in Gadhada and placed it at the lotus feet of Shriji Maharaj in the Darbargadh. Everyone offered prostrations (dandavat pranam) and sat before Shri Hari. Shriji Maharaj was exceedingly pleased to behold such splendid, tree-ripened mangoes. The omniscient Shri Hari picked up each mango with His holy hands, admiring and praising its sweetness.
The devotees of Devaliya then narrated the noble deed of the Patel farmer, explaining that he had offered these mangoes exclusively for Maharaj’s thaal without taking any payment, lovingly selecting the sweetest ripe mangoes from his orchard.
Seated upon His cot (dholiyo), Shriji Maharaj was filled with immense joy and proclaimed, “Then we shall surely grant ultimate salvation (kalyan) to both that mango tree and the Patel who offered the mangoes! That tree and its owner will shed their mortal frames within six months, take birth within Satsang, and through the divine association of Satsang and devotion, they will attain our supreme abode (Akshardham)!”
At midday, Mulji Brahmachari served the freshly squeezed mango juice (ras) in Maharaj’s thaal. Shri Hari savored the ras and rotli, repeatedly praising its divine taste. The devotees of Devaliya sat nearby, relishing the rare and enchanting darshan of Shri Hari having His meal. Maharaj bestowed the sanctified remnants (prasadi) of the thaal upon everyone, and all were overjoyed to receive this divine prasad, rare even for the deities.
A year later, when the devotees from Devaliya were once again traveling through the outskirts of that village on their way to Gadhada for a festival (samaiya), they noticed that the mango tree in the orchard had dried up. Upon visiting the orchard to inquire, they learned that the noble Patel farmer who had offered the mangoes had also passed away peacefully without any physical illness a short time earlier, becoming Aksharnivasi. Thus, through divine association with Shri Hari and His devotees, both the farmer and the mango tree attained ultimate liberation.
— Shri Haricharitra Chintamani Part 1, Varta 302
Sadguru Nishkulanand Swami has commemorated the noble devotees of Devaliya village in Shri Bhaktachintamani (Chapter 117, Verse 22):
Kshatri Harijan Hathibhai, Ruda jan ek Rudibai..!
Sha Veljibhagat sundar, Kanbi Ganesh Nanji Thakkar..!
Soni bhakta Thakarshi naam, Ehaadi jan Devaliye gaam..!!
— From the remembrance of the liberated souls in Shri Bhaktachintamani…
🙏