સૌરાષ્ટ્રમાં કાગવડ પાસે લીલાખા ગામ આવેલું છે. આ ગામમાં રાવળ જ્ઞાતિમાં પાંચોભગત કરીને પુર્વજનમના કોઇ એકાંતિક મુમુક્ષુ હતા.
Gujarati
લીલાખાના પાંચાભગત રાવળ અને શ્રીજી મહારાજ
સૌરાષ્ટ્રમાં કાગવડ પાસે લીલાખા ગામ આવેલું છે. આ ગામમાં રાવળ જ્ઞાતિમાં પાંચોભગત કરીને પુર્વજનમના કોઇ એકાંતિક મુમુક્ષુ હતા. પોતે વ્યવહારે પોતાની નાત્યના રિવાજ મુજબ વંશપરંપરાગત રીતે માતાજીના મઢ કે કોઇ દેવદેવીઓના મંદિરે પ્રસંગોપાત્ત ડાકલા વગાડી ને જીવનનિર્વાહ કરતા. પોતે પુર્વજનમના મુમુક્ષુ હોઇ સંતોનો યોગ થતા પુરાયે પરિવારે સત્સંગ સ્વીકાર્યો ને કુરિવાજો ત્યજીને પંચ વર્તમાન દ્રઢપણે પાળતા થયા. એમને સંતાનમાં એક દીકરી અને બે દીકરાઓ હતા. સત્સંગના રંગે રંગાતા એમનો પુરો પરિવાર શ્રીહરિનુ ભજન કરતા હતા.
સમયજતા એકવખત એમની દીકરીને નાની વયમાંજ શરીરે બળીયા(ઓરી) નીકળતા આંખે અંધાપો આવ્યો ને બંને આંખે સાવ દેખાતું બંધ થઇ જતા આંધળા થઇ ગયા. પાંચાભાઇ રાવળને પોતાની નાની એવી બાળ દીકરી સાવ આંધળી થઇ જતા મનોમન બવ ચિંતા રહેતી કે આ સાવ અંધ દિકરીની આખી ઝીંદગી કોણ સારસંભાળ રાખશે, અંધ પુત્રીનો કોણ હાથ ઝાલશે?
એકદિવસ રાત્રે પોતે પોતાના ફળીયામા ખાટલે સુતા હતા એ સમયે પોતાની અંધ દિકરીની ચિંતા કરતા કરતા પોતે બહુ દિલગીર થઇ ગયા. પોતે આર્તનાદથી શ્રીહરિને પૃાર્થના કરવા લાગ્યા. બંને આંખોમાં આંસુઓની ધારા વહેવા લાગીને ભાવૂક થઇ ગયા.
પોતાના દાસને દુખીયો દેખી ને તુરંત જ ભક્તવત્સલ શ્રીહરિએ એમને દર્શન દીધા ને બોલ્યા કે ‘પાંચાભગત..! શા સારુ દિલગીર થાઓ છો? તમારી દીકરી તો હમણાં દેખતી થઇ જાહે ને એમના સાસરીયા પણ જઇને બહુ સુખી થાશે. તમે અમારા છોવ તો તમારી ચિંતા અમે કરીએ છીએ.’ પાંચોભગત તો શ્રીહરિના દર્શન થતા જ પથારીમાંથી સફાળા બેઠા થઇ ગયા શ્રીહરિને ખાટલે બેસારયા અને ધબોધબ દંડવત કરવા મંડયા. શ્રીહરિએ એમની દીકરીને સાદ કરીને બોલાવી એટલે એ દીકરી શ્રીહરિ પાસે આવીને પગે લાગી. એ સમે શ્રીહરિ એમના માથા ઉપર હાથ મુકી ને બોલ્યા કે ‘બેટા દીકરી…! તારી આંખો ઉંઘાડ’ એટલું કહેતા જ એ બેઉ આંખે દેખતી થઇ ગઇ.
એની નાની એવી દીકરી તો આમતેમ ચારેતરફ જોવા મંડી ને તુરંત જ એના બાપુને બોલી કે બાપુ..! હવે મને બધુ જ દેખાય છે, જુઓને આ આપડા શ્રીજીમહારાજ આવ્યા છે તો એ ખાટલે બેઠા છે એવા હુ એમના દર્શન કંરુ છુ. આ તમે બેઠા છોવ એ પણ ભાળું છવ.
શ્રીહરિની કૃપાએ એમની દીકરીનો અંધાપો દૂર થતા પાંચોભગત આનંદમાં નાચી ઉઠ્યા. શ્રીહરિને બે હાથ જોડીને ગળગળા થતા થકા પૃારથના કરી કે હે પૃભુ..! તમે બહુ કૃપા કરી, તમે મારા જીવતરની ઉપાધી દૂર કરી દીધી. બસ હવે તમારો આ આશરો અમને કાયમ રેય એવી કૃપા કરજયો. આમ, ઘણી ઘણી સ્તુતિ કરી. શ્રીહરિ એમને દિવ્ય દર્શન આપીને થોડીવારમાં અદ્રશ્ય થયા.
પાંચાભગતે એમની એ દીકરી ને મોટી થતા ઉપલેટા પાહેના ગામ ખાખી-જાળીયા પરણાવેલા. એ બાઇ શ્રીહરિના અનુગૃહે પોતાના સાસરીયામા રહીને પણ ખુબ સત્સંગ રાખેલો ને ગામમાં બધીય બાઇઓને જીવનભર સત્સંગ કરાવતા હતા. પોતે રાવળ જ્ઞાતિએ હોવા છતા નિડરપણે પોતાના સમાજના કૂરિવાજો નો ત્યાગ કર્યો હતો. નિત્ય ઉઠીને પુજા કરતા અને કાયમ અન્ન-જળ વગેરે ગાળી-ચાળીને વાપરતા. પોતે ગામની બાઇઓ સાથે ભજન-કિરતન કરતા કરતા અવારનવાર સંઘમા જુનાગઢ શ્રી રાધારમણ દેવના દર્શને જતા. શ્રીહરિના આશીર્વાદે પોતે ૮૮ વરહ નુ દિર્ઘાયુ એ જીવ્યા તયા લગણ સોઇ પરોવી શકે એવી દ્રષ્ટિ ધરાવતા હતા. આજીવન અખંડ ભજન સ્મરણ કરતા થકા સૌને જય સ્વામિનારાયણ કહીને શ્રીહરિ સાથે અક્ષરધામ સીધાવયા હતા.
- સત્સંગ સ્ત્રી રત્નમાળામાંથી…
🙏
Hindi
लीलाखा के पाँचाभगत रावल और श्रीजी महाराज
सौराष्ट्र में कागवड के समीप लीलाखा नामक गाँव स्थित है। इस गाँव में रावल जाति में पाँचाभगत नाम के पूर्वजन्म के एक एकांतिक मुमुक्षु भक्त रहते थे। वे अपने व्यावहारिक जीवन में अपनी जाति की परंपरानुसार माताजी की मढ़ी (मंदिर) अथवा किसी देवी-देवता के मंदिर में प्रसंगानुसार डाक (डमरू जैसा वाद्य) बजाकर अपनी आजीविका चलाते थे। पूर्वजन्म के मुमुक्षु होने के कारण संतों का समागम होते ही उनके पूरे परिवार ने सत्संग स्वीकार कर लिया और कुरीतियों का त्याग कर पंच वर्तमान (पाँच मूल नियम) दृढ़तापूर्वक पालने लगे। उनकी संतानों में एक पुत्री और दो पुत्र थे। सत्संग के रंग में रंग कर उनका संपूर्ण परिवार श्रीहरि का अनन्य भजन-कीर्तन करता था।
समय बीतने पर एक बार उनकी छोटी पुत्री को बाल्यावस्था में ही चेचक (ओरी/बड़ी माता) निकल आने के कारण आँखों की रोशनी चली गई और दोनों आँखों से पूर्णतः दिखाई देना बंद हो गया; वह सर्वथा अंधी हो गई। पाँचाभाई रावल को अपनी उस नन्ही बालिका के सर्वथा अंधी हो जाने से मन ही मन भारी चिंता सताने लगी कि इस दृष्टिहीन पुत्री की जीवन भर कौन देखरेख करेगा, इसका हाथ कौन थामेगा?
एक रात वे अपने आँगन में खाट पर सो रहे थे। उस समय अपनी अंधी पुत्री के विषय में सोचते-सोचते वे अत्यंत व्यथित व दुःखी हो गए। वे कातर कंठ से श्रीहरि से प्रार्थना करने लगे। उनकी दोनों आँखों से आँसुओं की धारा बहने लगी और वे अत्यंत भावविह्वल हो गए।
अपने दास को दुःखी देखकर भक्तवत्सल श्रीहरि ने तत्काल उन्हें प्रत्यक्ष दर्शन दिए और बोले, “पाँचाभगत! क्यों इतने दुःखी हो रहे हो? तुम्हारी पुत्री तो अभी देखने लगेगी और ससुराल जाकर भी बहुत सुखी होगी। तुम हमारे अनन्य भक्त हो, तो तुम्हारी चिंता तो हम करते हैं।” श्रीहरि के दर्शन होते ही पाँचाभगत तुरंत शय्या से उठ खड़े हुए, श्रीहरि को खाट पर सादर बैठाया और विह्वल होकर बारंबार साष्टांग दंडवत प्रणाम करने लगे। श्रीहरि ने उनकी पुत्री को पुकारकर बुलाया, तो वह कन्या श्रीहरि के समीप आई और उनके चरणों में प्रणाम किया। उस समय श्रीहरि ने उसके सिर पर अपना वरदहस्त रखते हुए कहा, “बेटी…! अपनी आँखें खोलो।” इतना कहते ही उसकी दोनों आँखों की रोशनी लौट आई और वह स्पष्ट देखने लगी!
वह नन्ही बालिका चकित होकर चारों ओर देखने लगी और तुरंत अपने पिता से बोली, “बापू! अब मुझे सब कुछ दिखाई दे रहा है! देखिए, ये हमारे श्रीजी महाराज पधारे हैं और खाट पर बैठे हैं, मैं उनके प्रत्यक्ष दर्शन कर रही हूँ। और यह आप बैठे हैं, आपको भी देख रही हूँ!”
श्रीहरि की असीम कृपा से अपनी पुत्री का अंधापन दूर हुआ देखकर पाँचाभगत आनंद से झूम उठे। दोनों हाथ जोड़कर गद्गद कंठ से उन्होंने प्रार्थना की, “हे प्रभु! आपने अत्यंत कृपा की! आपने मेरे जीवन की सबसे बड़ी विपत्ति और चिंता दूर कर दी। बस, अब आपका यह आश्रय हमें सदा सर्वदा बना रहे, यही कृपा बनाए रखिएगा।” इस प्रकार उन्होंने प्रभु की बहुत स्तुति की। श्रीहरि उन्हें दिव्य दर्शन देकर थोड़ी देर में अंतर्ध्यान हो गए।
पाँचाभगत ने अपनी पुत्री के बड़े होने पर उसका विवाह उपलेटा के पास स्थित खाखी-जालिया गाँव में किया। वह धर्मनिष्ठ बाई श्रीहरि के अनुग्रह से ससुराल में रहते हुए भी अटूट सत्संग में दृढ़ रहीं और गाँव की सभी महिलाओं को जीवन भर सत्संग का रंग लगाती रहीं। रावल जाति में होने के बावजूद उन्होंने निर्भीकतापूर्वक अपने समाज की कुरीतियों का सर्वथा त्याग कर दिया। वे नित्य प्रातः उठकर पूजा करतीं और सदा अन्न-जल आदि छानकर ही ग्रहण करती थीं। वे गाँव की बहनों के साथ भजन-कीर्तन करते हुए समय-समय पर संघ के साथ जूनागढ़ में श्री राधारमण देव के दर्शन करने जाया करती थीं। श्रीहरि के आशीर्वाद से वे ८८ वर्ष की दीर्घायु तक जीवित रहीं और उस आयु तक भी सूई में धागा पिरो सकें, ऐसी तेज दृष्टि उनकी बनी रही। जीवन भर अखंड भजन-स्मरण करते हुए अंतकाल में सभी को “जय स्वामिनारायण” कहकर वे श्रीहरि के साथ अक्षरधाम सिधारीं।
- सत्संग स्त्री रत्नमाला से…
🙏
English
Panchabhai Raval of Lilakha and Shriji Maharaj
Near Kagvad in Saurashtra lies the village of Lilakha. In this village lived an earnest spiritual seeker from past births named Panchabhagat, belonging to the Raval community. By profession and ancestral caste tradition, he earned his livelihood by playing the daak (a traditional percussion instrument) on special occasions at the shrines of local deities or goddesses. Being a spiritually inclined seeker (mumukshu) from prior lives, when he came into contact with holy Swaminarayan saints, his entire family embraced the Satsang. Renouncing all social vices and superstitions, they began strictly observing the Panch Vartaman (the five moral vows). He was blessed with one daughter and two sons. Steeped in the colors of Satsang, the entire family devotedly engaged in the worship and singing praises of Shri Hari.
As time passed, his young daughter contracted smallpox, which caused complete blindness in both of her eyes; she lost her eyesight entirely. Panchabhai Raval was overwhelmed with profound worry, constantly agonizing in his heart: “Who will look after this completely blind daughter for the rest of her life? Who will hold her hand and support her?”
One night, as he lay on a cot in his courtyard, thinking about his blind daughter, a wave of deep sorrow overcame him. He began crying out in desperate prayer to Shri Hari. Streams of tears flowed from his eyes as he became deeply emotional and grief-stricken.
Seeing His humble devotee in distress, the benevolent Lord Shri Hari immediately appeared before him in divine person and said, “Panchabhagat! Why are you so sorrowful? Your daughter will regain her sight right now, and she will also live very happily at her in-laws’ home in the future. You belong to Us, so We take full care of all your worries.” Upon seeing Shri Hari, Panchabhagat sprang up from his cot, lovingly seated Shri Hari upon it, and began prostrating reverently before Him again and again. Shri Hari called out to his daughter, and she approached Shri Hari, bowing reverently at His holy feet. Shri Hari placed His divine blessing hand upon her head and said, “Dear child…! Open your eyes.” As soon as He uttered these words, she instantly regained her eyesight in both eyes!
The little girl looked around in wonder and immediately exclaimed to her father, “Bapu! Now I can see everything! Look, our Shriji Maharaj has arrived and is seated on the cot, and I am beholding His divine darshan! And here you are sitting, I can see you too!”
Seeing his daughter’s blindness miraculously cured by Shri Hari’s grace, Panchabhagat danced with supreme joy. With folded hands and a voice choked with emotion, he prayed, “O Lord! You have showered immense compassion upon me! You have eradicated the greatest distress of my life. May we always remain steadfast under Your divine refuge—grant us this one grace!” Having sung His praises extensively, Shri Hari blessed him with divine memories and vanished after a short while.
When she grew up, Panchabhagat married his daughter into a family in the village of Khakhi-Jaliya near Upleta. By the grace of Shri Hari, even while living with her in-laws, that noble woman maintained staunch Satsang and inspired all the women in the village to embrace Satsang throughout her life. Despite belonging to the Raval community, she fearlessly renounced all superstitious societal customs. She performed daily morning puja and faithfully followed scriptural codes, always filtering food and water before consumption. Singing bhajans and kirtans with the women of the village, she frequently joined pilgrimages to Junagadh to have the divine darshan of Shri Radharaman Dev. Blessed by Shri Hari, she lived a long and healthy life of 88 years, retaining eyesight sharp enough to thread a needle until her very last days. Living a life of continuous devotion and remembrance, she bade everyone “Jai Swaminarayan” and departed to Akshardham along with Shri Hari.
- From Satsang Stree Ratnamala…
🙏