એકવખત વહેલી સવારમાં વૈરાગ્ય મુર્તિ સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામી સંતો સાથે વડતાલ જતા બોટાદ ગામને પાદરથી નિસર્યા.
Gujarati
સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીનું ત્યાગ-વૈરાગ્ય
એકવખત વહેલી સવારમાં વૈરાગ્ય મુર્તિ સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામી સંતો સાથે વડતાલ જતા બોટાદ ગામને પાદરથી નિસર્યા. સવારે પુજાપાઠ કરવા સમયે ગામની ભાગોળે કૂવે સહુ સંતો નહાયા ને તયા જ સવારની પુજા કરી. આ સમયે મુકતરાજ શીવલાલ શેઠ કોઇ કારણસર ગામના લોકો સાથે કૂવે નહાવા આવ્યા હશે તો એમણે થોડાક આઘેરાક નિષ્કુળાનંદ સ્વામીને સંતો સાથે ભાળ્યા એટલે એ તુરંત જ ઉતાવળે પગે સ્વામી પાસે આવ્યા. સ્વામી તથા સર્વ સંતોને દંડવતપૃણામ કર્યા ને સ્વામીને અતિઆગૃહ કરીને પોતાને ઘેર લઇ ગયા. શીવલાલ શેઠે સંતો પાસે ઠાકોરજીને થાળ ને સંતોને રસોઇ સારુ અતિ ભાવથી બિરંજની રસોઇ કરાવી. ઠાકોરજીને થાળ થયાને સંતોની પંગતે સ્વામી જમવા બેઠા. શીવલાલ શેઠ ને બીજા બોટાદ ના ભક્તો પંકિતના દર્શન કરવા આઘેરાક બેઠા. સંતોએ સ્વામીને બિરંજ પીરસ્યો ત્યારે વૈરાગ્ય મુર્તી નિષ્કુળાનંદ સ્વામી બોલ્યા કે ‘જમ્ય નિષ્કુળાનંદ જમ્ય..! તુ મોટાનો બવ મહોબતી છો તે હવે ઇ મહોબત નય મેલી શકે… હવે જમ્ય નિષ્કુળાનંદ જમ્ય…!’ આમ, બે ત્રણ વખત બોલ્યા પણ પત્તરમાંથી એકેય ગૃાસ મુખમાં મેલી શક્યા નહી. સ્વામીને આવા ત્યાગ-વૈરાગયભાવ જાણીને શીવલાલ શેઠ પામી ગયા ને બે હાથ જોડીને બોલ્યા કે સ્વામી, તમે જે રાજી હોવ એ જમો..! પછી સ્વામીએ પોતાના સારું જુવારનો રોટલો કરાવયો હતો એ જમ્યા પણ બિરંજનો એક ગૃાસ પોતાના મુખમાં મેલ્યો જ નહી.
શ્રીહરિએ સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીને ધોલેરા મંદિરના મહંત કર્યા એ સમયે એકદિવસ સ્વામી સવારમાં પોતાના આસને પુજા કરવા બેઠા. પુજામાં ઠાકોરજીને નૈવૈધ સારુ પાંચ દાણા દ્રાક્ષના ધરાવ્યા હતા. સ્વામી પુજા પુરી કરીને ઉભા થયા ત્યારે પોતાના મુખમાં મેલ્યા. એ વખતે ગામના નગરશેઠ ડોસા ન્યાલ શેઠ તયાં સ્વામીની પુજાના દર્શન કરવા થોડેક આઘેરાક બેઠા હતા. ન્યાલ શેઠે સ્વામીને દ્રાક્ષના દાણા જમતા જોયા એટલે મનમાં થયું કે આવડા મોટા સંતની પુજા સારુ પોતાનું કાય વસ્તુ-પદાર્થ કામ આવે તો પોતાનું દ્વવ્ય લેખે લાગે એમ જાણીને પોતાના દિકરા મુળજીભાઇને કહ્યું કે મુળજી..! તુ જા અને લીલવા દ્રાક્ષનો એક સારો એવો પડો લઇ આવ્ય, આપડે સ્વામીને એમની પુજામાં ઠાકોરજીને ધરવા સારુ આપીએ…! એમના દિકરા મુળજીભાઇ તો તુરંત જ ગયાને ગામમાંથી લીલવા દ્રાક્ષનો સારો એવો પડો બંધાવી લાવ્યા ને પોતાના પિતા ન્યાલ શેઠને હાથમા દીધો. ન્યાલ શેઠે સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામી પાસે જઇને પડો પુજામા ધરવા સારુ દીધો. સ્વામી આ દ્રાક્ષનો પડો જોઇને પોતાના શિષ્ય મોરારચરણદાસ સ્વામીને સાદ કરીને તુરતંજ બોલ્યા કે મોરારચરણ, મારી પુજાની ઝોળી લાવ્ય..! સ્વામી એ ઝોળી દીધી તો પ્રસાદીની ડાબલી કાઢીને મોરારચરણદાસ સ્વામીના હાથમાં દીધીને અને પાંચ દાણા દ્રાક્ષના હતા એ પણ ફળીયામાં ઘા કરી દીધા. નિષ્કુળાનંદ સ્વામી બોલ્યા કે ન્યાલ શેઠ, તે મને દ્રાક્ષના દાણા જમતા ભાળ્યો ત્યારે તુ દ્રાક્ષનો પડો લઇ આવ્યો ને..! આ દેહને હવે દ્રાક્ષના દાણા ધરાવવા જ નથી ને..! સદગુરુ નિષ્કુળાનંદ સ્વામીના આવા તિવૃ વૈરાગ્યને જોઇને ન્યાલ શેઠે પડો ત્યાંથી પાછો જ ઉપાડી લીધો.
- સદગુરુ શ્રીઅક્ષરાનંદસ્વામીની વાતોમાંથી…
🙏
Hindi
सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी का त्याग-वैराग्य
एक समय प्रातःकाल में वैराग्यमूर्ति सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी संतों के साथ वड़ताल जाते हुए बोटाद गाँव के पादर (बाहरी छोर) से निकले। प्रातःकालीन पूजा-पाठ के समय गाँव के सीम पर स्थित कुएँ पर सभी संतों ने स्नान किया और वहीं अपनी नित्य पूजा की। उस समय मुक्तराज शिवलाल शेठ किसी कार्यवश गाँव के लोगों के साथ कुएँ पर स्नान करने आए थे। उन्होंने थोड़ी दूरी पर निष्कुलानंद स्वामी को संतों के साथ देखा, तो वे तुरंत तीव्र गति से स्वामी के समीप आए। उन्होंने स्वामी तथा समस्त संतों को साष्टांग दंडवत् प्रणाम किया और अत्यधिक आग्रह करके स्वामी को अपने घर ले गए।
शिवलाल शेठ ने संतों से कहकर बड़े ही भाव और प्रेम से ठाकोरजी के थाल और संतों के भोजन के लिए बिरंज (मीठे चावल/केसरिया पुलाव) की स्वादिष्ट रसोई तैयार करवाई। ठाकोरजी को थाल अर्पित किया गया और संतों की पंगत में स्वामी भोजन करने बैठे। शिवलाल शेठ तथा बोटाद के अन्य हरिभक्त संतों की पंगत के दर्शन करने हेतु थोड़ी दूरी पर बैठे। जब संतों ने स्वामी के पत्तल में बिरंज परोसा, तब वैराग्यमूर्ति निष्कुलानंद स्वामी स्वयं से ही बोले, “जीम निष्कुलानंद जीम..! तू बड़े पुरुषों (श्रीजी महाराज) का बहुत प्रेमी है, इसलिए अब उस स्नेह और मिठास को छोड़ नहीं सकेगा… अब जीम निष्कुलानंद जीम…!”
इस प्रकार वे दो-तीन बार बोले, परंतु पत्तल में से एक भी ग्रास अपने मुख में नहीं रख सके। स्वामी के ऐसे प्रखर त्याग और वैराग्य के भाव को शिवलाल शेठ ताड़ गए और दोनों हाथ जोड़कर प्रार्थना करने लगे, “स्वामी! जिसमें आप प्रसन्न हों, वही आरोगिए!” इसके बाद स्वामी के लिए ज्वार की रोटी (रोटलो) बनवाई गई, जिसे स्वामी ने आरोग लिया, परंतु स्वादिष्ट बिरंज का एक भी ग्रास अपने मुख में नहीं लिया।
जब श्रीहरि ने सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी को धोलेरा मंदिर का महंत नियुक्त किया, उस समय एक दिन स्वामी प्रातःकाल अपने आसन पर बैठकर नित्य पूजा कर रहे थे। पूजा में उन्होंने ठाकोरजी को नैवेद्य स्वरूप पाँच दाने द्राक्ष (अंगूर) के अर्पित किए थे। पूजा संपन्न करके जब स्वामी उठे, तब उन्होंने वे प्रसादी के दाने अपने मुख में रखे।
उस समय गाँव के नगरसेठ वयोवृद्ध न्याल शेठ स्वामी की पूजा के दर्शन करने के लिए थोड़ी दूरी पर बैठे थे। न्याल शेठ ने स्वामी को अंगूर के दाने आरोगते देखा, तो उनके मन में विचार आया कि इतने बड़े संत की पूजा के लिए यदि अपनी कोई वस्तु या पदार्थ काम आ जाए, तो अपना धन सफल हो जाएगा। ऐसा सोचकर उन्होंने अपने पुत्र मूलजीभाई से कहा, “मूलजी! तुम तुरंत जाओ और बाज़ार से ताज़े हरे अंगूरों की एक अच्छी टोकरी (पड़ो) बाँधकर ले आओ; हम स्वामी को उनकी पूजा में ठाकोरजी को अर्पित करने के लिए भेंट करेंगे।”
उनके पुत्र मूलजीभाई तुरंत गए और गाँव से हरे अंगूरों की एक सुंदर टोकरी लेकर आए तथा अपने पिता न्याल शेठ को दी। न्याल शेठ ने सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी के समीप जाकर वह टोकरी पूजा में अर्पित करने के लिए भेंट की।
अंगूरों की टोकरी देखकर स्वामी ने तुरंत अपने शिष्य मोरारचरणदास स्वामी को पुकारा और कहा, “मोरारचरण! मेरी पूजा की झोली लाओ!” जब शिष्य ने झोली दी, तो स्वामी ने उसमें से प्रसादी की डिबिया निकाली, उसे मोरारचरणदास स्वामी के हाथ में थमा दिया और उसमें रखे पाँच अंगूर के दाने भी आँगन में फेंक दिए। निष्कुलानंद स्वामी बोले, “न्याल शेठ! तुमने मुझे अंगूर के दाने खाते देखा, इसलिए तुम यह अंगूर की टोकरी ले आए न? अब इस देह को कभी अंगूर का एक दाना भी नहीं चखाना है!”
सद्गुरु निष्कुलानंद स्वामी के ऐसे तीव्र और अडिग वैराग्य को देखकर न्याल शेठ ने वह टोकरी वहाँ से वापस उठा ली।
- सद्गुरु श्रीअक्षरानंद स्वामी की बातों से…
🙏
English
Sadguru Nishkulanand Swami’s Renunciation and Detachment
Once early in the morning, Vairagya Murti (embodiment of detachment) Sadguru Nishkulanand Swami was passing by the outskirts of Botad village along with a group of sadhus on their way to Vadtal. At the time of their morning prayers, all the sadhus bathed at a well outside the village and performed their morning puja right there. Around the same time, Muktaraj Shivlal Sheth happened to visit the well along with some villagers. Spotting Nishkulanand Swami and the sadhus from a short distance, he hurried towards Swami. Shivlal Sheth offered devout prostrations (dandvat pranam) to Swami and all the sadhus, and with earnest insistence, took them to his home.
With deep devotion, Shivlal Sheth arranged for biranj (a rich, sweet saffron rice dish) to be lovingly cooked by the sadhus for Thakorji’s thaal and the sadhus’ meal. After the thaal was offered to Thakorji, Swami sat in the line (pankti) with the sadhus to dine. Shivlal Sheth and other devotees of Botad sat a short distance away to enjoy the divine darshan of the assembly. When the sadhus served biranj into Swami’s plate, the ascetic Nishkulanand Swami addressed himself, saying, “Eat, Nishkulanand, eat! You have great affection for the great Lord, so now you will not be able to forsake this sweet attachment… Come on, eat, Nishkulanand, eat!”
He repeated this two or three times, yet he could not bring himself to put even a single morsel of the sweet dish into his mouth. Discerning Swami’s intense spirit of renunciation and detachment, Shivlal Sheth folded his hands and prayed, “Swami, please eat whatever pleases you!” Thereafter, a simple millet flatbread (jowar rotlo) was prepared for Swami, which he gladly ate, but he did not touch a single bite of the rich biranj.
Later, when Shri Hari appointed Sadguru Nishkulanand Swami as the mahant of Dholera temple, one morning Swami sat on his seat performing his daily puja. During the puja, he had offered five grapes as naivedya to Thakorji. Upon completing the puja, Swami stood up and consumed those prasad offerings.
At that time, the elderly town chieftain, Nyal Sheth, was sitting nearby witnessing Swami’s holy puja. Seeing Swami partake of the grapes, Nyal Sheth thought to himself, “If any of my wealth or belongings could be used in the worship of such an exalted saint, my wealth will attain its true purpose.” Thinking thus, he said to his son Muljibhai, “Mulji! Go immediately and bring a fine basket (pado) of fresh green grapes from the market; we will present them to Swami to offer to Thakorji during his daily puja!”
Muljibhai immediately went, procured a fine basket of fresh grapes, and handed it to his father Nyal Sheth. Nyal Sheth approached Sadguru Nishkulanand Swami and presented the basket of grapes for use in his worship.
Seeing the basket of grapes, Swami immediately called out to his disciple, Morarchandas Swami, saying, “Morarchan, bring my puja bag (zoli)!” When Swami received the bag, he took out the small prasad container, handed it to Morarchandas Swami, and cast away the five grape seeds into the courtyard. Nishkulanand Swami then said, “Nyal Sheth, you saw me eating grapes and therefore you brought an entire basket of grapes, didn’t you?! Now, this body shall never be fed a single grape again!”
Witnessing Sadguru Nishkulanand Swami’s fierce and unyielding vairagya (detachment), Nyal Sheth reverently took back the basket of grapes.
- From the discourses of Sadguru Shri Aksharanand Swami…
🙏