એકવખત શ્રીહરિ છોટી કાશી ગણાતા ગામ ઉંમરેઠ મા પધાર્યા. ગામમાં મહાદેવજીનુ મંદિર હતું તયા સંતો ભક્તો સાથે ઉતારો કર્યો.
Gujarati
ઉંમરેઠનો હરિયો ગાંડો અને શ્રીજી મહારાજ
એકવખત શ્રીહરિ છોટી કાશી ગણાતા ગામ ઉંમરેઠ મા પધાર્યા. ગામમાં મહાદેવજીનુ મંદિર હતું તયા સંતો ભક્તો સાથે ઉતારો કર્યો. સંતોના યોગે ગામમાં ઘણા સત્સંગી થયા હતા જેમને ખબર પડતા સૌ દોડતા આવ્યા ને શ્રીહરિને દંડવત પૃણામ કરીને સન્મુખ બેઠા. શ્રીહરિ સન્મુખ સંતો ભાવવિભોર થઇને પ્રેમાનંદ સ્વામી રચિત કિરતન ગાવતા હતા કે… હમ તો એક સહજાનંદ સહજાનંદ ગાવે…! હમારે મન સ્વામિનારાયણ દૂસરો ન ભાવે..!!
ગામના ભક્તો ને અચાનક શ્રીહરિ ને સહુ સંતો ભક્તો પધારતા આનંદ છવાઇ ગયો. કથાવારતા પુરી થઇ એટલે એ વખતે ઉંમરેઠ ગામમાં ઘણા લોકોને હજુ પૃગટ પૃભુનો પરિપૂર્ણ નિશ્ચય ન હતો એટલે તેઓ બોલ્યા કે હે સ્વામિનારાયણ..! તમે અમને કોઇ એવો ચમત્કાર બતાવો તો માનીએ કે તમે ભગવાન સાચા..! પુર્વે શંકરાચાર્ય થઇ ગયા એમણે પાડાના મુખે વેદ બોલાવેલા એમ તમે પણ કાંઇક એવું કરો. ત્યારે શ્રીહરિ મંદ હસતા હસતા કહે કે પાડાના મુખે વેદ બોલાવવા એ તો વેદ વિરુદ્ધ કહેવાય, તમે એક કામ કરો ગામમાં કોઇ ગાંડા જેવો બૃાહ્મણ ને અભણ માણસ ને બોલાવી લાવો, અમે એના મુખે બોલાવીએ.
ગામમાં તપાસ કરતા આઠ વરહનો એક અભણ ને ગાંડા જેવો બૃાહ્મણનો છોકરો હતો જેને હરિયો ગાંડો નામે સહુ ઓળખતા. ગામના દ્વેષીઓએ એને લાવીને શ્રીહરિ સન્મુખ ઉભો રાખ્યો ને બોલ્યા આને મોઢે સંસ્કૃતના શ્લોકો બોલાવો તો અમે તમને ભગવાન માનીએ.
શ્રીહરિ કહે કાંય વાંધો નહી, એમની સામી કૃપા દ્રષ્ટી કરી તયાતો હરિયો ગાંડો શુધ્ધ સ્વરમાં વેદની ઋચાઓ ને સ્તુતિઓ કડકડાટ બોલવા માંડ્યો. સૌ તયા ઉભેલા અચરજ પામ્યા ને ગામના સહુને શ્રીહરિના પરિપૂર્ણપણાનો નિશ્ચય થયો.
સૌએ શ્રીહરિને પુર્ણપુરુષોતમ નારાયણ તરીકે સ્વીકાર્યા અને શરણે થયા. ગામના લોકો શ્રીહરિને પગે લાગીને પૃારથના કરીને બોલ્યા કે હે પૃભુ આજથી અમે સહુ તમારા ચરણે ને શરણે છીએ. અમે સહુ આજથી તમારા આશ્રીત છીએ.
શ્રીહરિએ સહુને વર્તમાન ધરાવ્યા અને સદાચારનું પાલન કરવાનુ કહ્યું. જેમકે પંચવર્તમાન પાળજો અને આજથી પાણી, ઘી-દૂધ તેલ વગેરે ગાળીને વાપરજો, ડૂંગળી-લસણ હિંગ વગેરે ન ખાવા, તમાકું-ગાંજા માજમ વગેરે વ્યસનો થી દુર રહેજો.
શ્રીહરિના ઉપદેશ અને કૃપાથી ઉમરેઠમાં સત્સંગ થયો અને સહુ સદાચારભર્યુ જીવવા લાગ્યા. શ્રીહરિની કૃપાથી જે વેદની ઋચાઓ બોલ્યો હતો એ હરિયો ગાંડો નામે બૃાહ્મણ નો છોકરો ભવિષ્ય મા શાસ્ત્રી હરિશંકર ગોર થયા. પોતે બહુ જ મોટા પૃકાંડ વિદ્વાન થયા. એ આખાયે વિસ્તારમા શાસ્ત્રી હરિશંકર ગોર નામે વિદ્વાન તરીકે બહુ ખ્યાતિ પામ્યા. શ્રીજીમહારાજે જ્યારે અમદાવાદ, વડતાલ અને ધોલેરા ના મંદિરો બંધાવ્યા ત્યારે મુર્તિ પૃતિષઠા વિધી કરવા શાસ્ત્રી હરિશંકર ગોર ને જ રાખ્યા હતા.
શ્રીહરિએ વધુ એકવખત સંસ્કૃતનુ શુભાષિત ચરિતાર્થ કર્યુ કે… મુકંમ્ કરોતિ વાચાલમ્ પંગુમ્ લંઘયતે ગીરીમ્ યત્કૃપા તમહં વંદે પરમાનંદમ્ માધવમ્
- સત્સંગના પુરુષરત્નો માંથી…. 🙇🏻♂️🙏
Hindi
उमरेठ का हरियो गांडो और श्रीजी महाराज
एक बार श्रीहरि ‘छोटी काशी’ के रूप में विख्यात उमरेठ गाँव में पधारे। गाँव में महादेवजी का मंदिर था, जहाँ उन्होंने संतों और भक्तों के साथ मुकाम किया। संतों के सत्संग-संसर्ग से गाँव में अनेक लोग सत्संगी बन चुके थे। जब उन्हें श्रीहरि के आगमन का समाचार मिला, तो वे सभी दौड़ते हुए दर्शन करने आए और श्रीहरि को साष्टांग दंडवत प्रणाम करके उनके सम्मुख बैठ गए। श्रीहरि के सम्मुख संतगण भावविभोर होकर प्रेमानंद स्वामी रचित सुंदर कीर्तन गा रहे थे: “हम तो एक सहजानंद सहजानंद गावे…! हमारे मन स्वामिनारायण दूसरो न भावे..!!”
गाँव के भक्तों के हृदय में श्रीहरि और संत-मंडल के अचानक पधारने से आनंद की लहर दौड़ गई। कथा-वार्ता संपन्न होने के पश्चात, उमरेठ गाँव के कुछ लोगों को अभी प्रगट प्रभु का पूर्ण निश्चय नहीं था। वे संशयपूर्वक बोले, “हे स्वामिनारायण! यदि आप हमें कोई चमत्कार दिखाएँ, तभी हम मानेंगे कि आप साक्षात् भगवान हैं! पूर्व में आदि शंकराचार्य जी ने भैंसे के मुख से वेद बुलवाए थे, वैसे ही आप भी कुछ करके दिखाइए।” तब श्रीहरि ने मंद-मंद मुस्कुराते हुए कहा, “पशु के मुख से वेद बुलवाना तो वेद की मर्यादा के विपरीत है। आप एक काम कीजिए, गाँव से किसी अनपढ़ और विक्षिप्त (पागल) ब्राह्मण को बुला लाइए, हम उसके मुख से वेद की ऋचाएँ बुलवाते हैं।”
गाँव में खोज करने पर आठ वर्ष का एक अनपढ़ और मंदबुद्धि ब्राह्मण बालक मिला, जिसे सब ‘हरियो गांडो’ (पागल हरिया) के नाम से जानते थे। गाँव के विरोधी लोग उस बालक को लाकर श्रीहरि के सम्मुख खड़ा करते हुए बोले, “इसके मुख से संस्कृत के श्लोक बुलवाइए, तब हम आपको भगवान मानेंगे।”
श्रीहरि ने सहज भाव से कहा, “कोई बात नहीं।” ज्यों ही श्रीहरि ने उस बालक पर अपनी दिव्य कृपादृष्टि डाली, त्यों ही वह बालक शुद्ध और स्पष्ट स्वर में धाराप्रवाह वेद की ऋचाएँ और स्तुतियाँ बोलने लगा! वहाँ उपस्थित सभी लोग आश्चर्यचकित रह गए और पूरे गाँव को श्रीहरि के पूर्ण पुरुषोत्तम स्वरूप का अटल निश्चय हो गया।
समस्त गाँववासियों ने श्रीहरि को पूर्ण पुरुषोत्तम नारायण स्वीकार कर उनके चरणों में आत्मसमर्पण कर दिया। वे श्रीहरि के चरणों में नतमस्तक होकर प्रार्थना करने लगे, “हे प्रभु! आज से हम सब आपके चरणों के आश्रित हैं। हम सदा के लिए आपकी शरण में हैं।”
श्रीहरि ने सभी को पंच-वर्तमान धारण कराए और सदाचार के नियमों का पालन करने की आज्ञा दी—जैसे पानी, दूध, घी और तेल आदि छानकर उपयोग करना; प्याज, लहसुन और हींग का त्याग करना; तथा तंबाकू, भांग, गांजा और माजम जैसे समस्त व्यसनों से सर्वथा दूर रहना।
श्रीहरि के दिव्य उपदेश और अनुग्रह से उमरेठ में सत्संग का सुंदर विस्तार हुआ और सभी लोग धर्ममय व सदाचारी जीवन जीने लगे। श्रीहरि की असीम कृपा से जिस बालक ने वेद की ऋचाओं का गान किया था, वही ‘हरियो गांडो’ आगे चलकर अत्यंत प्रकांड विद्वान शास्त्री हरिशंकर गोर के रूप में प्रसिद्ध हुए। पूरे क्षेत्र में एक महान पंडित के रूप में उनकी व्यापक ख्याति हुई। बाद में जब श्रीजी महाराज ने अहमदाबाद, वडताल और धोलेरा के भव्य शिखराबद्ध मंदिरों का निर्माण कराया, तब मूर्तियों की प्राण-प्रतिष्ठा की संपूर्ण शास्त्रीय विधि संपन्न कराने हेतु उन्होंने इन्हीं शास्त्री हरिशंकर गोर को मुख्य आचार्य नियुक्त किया था।
इस प्रकार श्रीहरि ने एक बार फिर उस प्रसिद्ध संस्कृत सुभाषित को चरितार्थ कर दिखाया: “मूकं करोति वाचालं पंगुं लंघयते गिरिम्। यत्कृपा तमहं वन्दे परमानन्द माधवम्॥”
- ‘सत्संग के पुरुषरत्न’ में से…
🙏
English
Hariyo Gando of Umreth and Shriji Maharaj
Once, Shri Hari graced the town of Umreth, famously known as “Chhoti Kashi” (Little Kashi), with His divine presence. He took residence at the local Mahadevji temple along with His sants and devotees. Through previous contact with the sadhus, many townspeople had embraced Satsang. Upon hearing the joyful news of Shri Hari’s arrival, they hurried to have His darshan, performed prostrations (dandavat pranam), and sat reverently before Him. Filled with devotional ecstasy, the sants sang the beloved kirtan composed by Premanand Swami: “Hum to ek Sahajanand Sahajanand gaave…! Hamare man Swaminarayan doosro na bhaave..!!” (We sing only of the one Sahajanand, Sahajanand…! To our heart, none appeals other than Swaminarayan..!!)
The unexpected arrival of Shri Hari and His divine sant mandal filled the hearts of the devotees with boundless joy. After the spiritual discourse concluded, several skeptics in Umreth, who did not yet possess firm faith (nishchay) in the manifest Lord, stepped forward and said, “O Swaminarayan! If You demonstrate a miracle before our eyes, only then will we believe that You are truly God! In ancient times, Shankaracharya made a male buffalo recite the Vedas; perform a similar miracle!” Shri Hari smiled gently and replied, “Making an animal recite the Vedas is contrary to Vedic propriety. Do one thing: bring any unlettered and mentally impaired Brahmin from the village, and We shall have him recite the Vedas.”
Upon searching the town, they found an eight-year-old illiterate and mentally impaired Brahmin boy whom everyone called “Hariyo Gando” (Mad Hariyo). The skeptics brought him and made him stand directly in front of Shri Hari, saying, “Make Sanskrit verses flow from his mouth, and only then shall we accept You as God.”
Shri Hari said, “No problem at all.” The moment Shri Hari cast His divine, compassionate glance (kripa drishti) upon the boy, Hariyo Gando began reciting Vedic richas (sacred hymns) and stutis fluently with flawless pronunciation! Everyone present was utterly astonished, and the entire town attained unshakeable conviction in Shri Hari’s supreme divinity.
All of them accepted Shri Hari as Purna Purushottam Narayan and took refuge at His holy feet. Bowing reverently, the townspeople prayed, “O Lord! From this day forth, we surrender completely at Your lotus feet. We are all Your devoted dependents.”
Shri Hari initiated them into the Satsang fold by administering the Panch-Vartaman (five primary moral vows) and instructed them to live lives of purity and righteous conduct: to filter water, milk, ghee, and oil before use; to abstain from eating onion, garlic, and asafoetida (hing); and to shun all intoxicants such as tobacco, cannabis (ganja), and opium-based concoctions.
Through Shri Hari’s sublime teachings and grace, Satsang flourished in Umreth, and everyone began leading virtuous, devout lives. The young Brahmin boy who had recited Vedic hymns solely by Shri Hari’s divine grace later grew up to become the revered Shastri Harishankar Gor! He became an exceptionally profound scholar (prakand vidwan) and attained great fame throughout the region. Later, when Shriji Maharaj constructed the historic temples of Ahmedabad, Vadtal, and Dholera, He specifically appointed Shastri Harishankar Gor to conduct the sacred Vedic consecration (Murti Pratishtha) ceremonies!
Thus, Shri Hari once again brought to life the profound truth of the ancient Sanskrit verse: “Mūkaṁ karoti vāchālaṁ paṅguṁ laṅghayate girim | Yatkṛpā tamahaṁ vande paramānanda mādhavam ||” (Whose grace makes the mute speak eloquently and enables the lame to scale mountains—unto that supreme bliss, Madhava, I bow in reverence.)
- From Satsang na Purush-ratno…
🙏