સંવત ૧૮૬૨માં માંડવીમાં ખૈયા ખત્રીને ઘેર શ્રીહરિનું પધારવું, આત્માનંદ સ્વામીનું તેરામાં રોકાણ અને અહંકારી વેદાંતી પંડિતોને શાસ્ત્રાર્થમાં પરાજિત કરવાનું ચરિત્ર.
સંવત ૧૮૬૨માં ગઢપુરમાં દાદા ખાચરના દરબારગઢમાં ફાગણ વદી ત્રીજના શુભ દિને શ્રીવાસુદેવનારાયણની પ્રતિષ્ઠા કરી શ્રીજીમહારાજ સંતો સાથે કચ્છ દેશમાં પધાર્યા. માંડવી બંદરે પરમ પ્રેમી ભક્ત ખૈયા ખત્રીના ઘેર મહારાજે ઉતારો કર્યો અને અસંખ્ય જીવોને સત્સંગમાં જોડ્યા.
ત્યાંથી શ્રીહરિ તેરા ગામે પધાર્યા. સદ્ગુરુ શ્રીઆત્માનંદ સ્વામી તથા અન્ય બે સંતો ખૈયા ખત્રીની શાળામાં ત્રણ મહિના રોકાયા. જ્યારે શ્રીહરિ તેરાથી ભુજનગર પધાર્યા ત્યારે દર્શનાર્થે આવેલા એક વણિક હરિભક્ત દ્વારા આત્માનંદ સ્વામીએ શ્રીહરિને ‘નારાયણ’ (પ્રણામ) કહેવરાવ્યા. તે વણિકે મધરાતે ભુજ પહોંચી શ્રીહરિને સ્વામીના પ્રણામ કહ્યા.
દરમિયાન તેરા ગામમાં કેટલાક શુષ્ક વેદાંતી પંડિતો અદ્વૈત મતનો દંભ કરીને ભક્તિમાર્ગનું ખંડન કરતા હતા. શ્રીજીમહારાજે સભામાં તે વેદાંતીઓ સાથે ગહન શાસ્ત્રાર્થ કર્યો. વેદાંતીઓ જ્યારે શ્રીહરિના દિવ્ય તર્ક અને પ્રમાણો સામે નિરુત્તર થઈ ગયા, ત્યારે તેઓ લાચાર થઈને બોલ્યા, “અમારો એક માત્ર સહારો ખૈયો ખત્રી હતો, તેને તો આપે આપનો સત્સંગી બનાવી લીધો! હવે અમારા તરફથી શાસ્ત્રાર્થનો ઉત્તર કોણ આપે ?”
શ્રીહરિએ હસીને કહ્યું, “શાસ્ત્રાર્થ ચાલે ત્યાં સુધી ખૈયાને તમારો રાખીએ!” પરંતુ કોઈ પંડિત બોલી શક્યા નહીં અને સર્વે વેદાંતીઓ પરાજિત થઈને ચૂપચાપ ઘેર ચાલ્યા ગયા. ખૈયા ખત્રીએ પ્રેમપૂર્વક ઉત્તમ રસોઈ બનાવી શ્રીહરિને જમાડ્યા. ભક્તિ અને સાકાર ઉપાસનાનો શ્રીહરિએ કચ્છમાં વિજયધ્વજ ફરકાવ્યો.
- કચ્છલીલા અધ્યાય ૧૪માંથી…
Hindi
कच्छ के मांडवी-तेरा में खैया खत्री के घर श्रीहरि, आत्मानंद स्वामी और वेदांतियों का पराजय
संवत १८६२ में गढपुर में श्रीवासुदेवनारायण की प्रतिष्ठा के उपरांत श्रीजीमहाराज कच्छ के मांडवी में प्रेमी भक्त खैया खत्री के घर पधारे। वहां से प्रभु तेरा गांव पधारे, जबकि सद्गुरु आत्मानंद स्वामी तीन मास तक मांडवी में रहे।
तेरा गांव में कुछ शुष्क वेदांती पंडित भक्तिमार्ग का विरोध कर रहे थे। श्रीजीमहाराज ने भरी सभा में उनके साथ गहन शास्त्रार्थ किया। प्रभु के अकाट्य प्रमाणों के सम्मुख जब वे निरुत्तर हो गए, तो हताश होकर बोले, “हमारा एक ही विद्वान साथी खैया खत्री था, उसे तो आपने अपना सत्संगी बना लिया! अब हमारी ओर से उत्तर कौन दे ?”
प्रभु ने मुस्कुराते हुए कहा, “जब तक शास्त्रार्थ चले, तब तक खैया को अपनी ओर रख लीजिए!” किंतु कोई भी पंडित प्रभु के वचनों का खंडन न कर सका और सभी परास्त होकर लौट गए। खैया खत्री ने प्रेम से प्रभु को थाल आरोग कराया।
English
Shreehari at Khaiya Khatri’s in Mandvi and Tera: Defeat of Vedantin Scholars and Devotion
In Samvat 1862, following the installation of Shree Vasudevnarayan in Dada Khachar’s court at Gadhada, Shreeji Maharaj journeyed to Kutch and graced the residence of the devoted Khaiya Khatri in Mandvi. Later, Maharaj proceeded to the village of Tera, while Sadguru Atmanand Swami remained for three months at Khaiya Khatri’s school in Mandvi.
In Tera, several dry intellectualist (Shushka-Vedantin) scholars challenged the principles of personal worship and devotional theism. Shreeji Maharaj engaged them in a comprehensive scriptural debate. Silenced by Shreehari’s irrefutable scriptural evidence and divine logic, the humbled scholars conceded: “Our only champion scholar was Khaiya Khatri, and You have already converted him to Your faith! Who is left on our side to formulate answers?”
Smiling delightfully, Shreehari remarked, “For the duration of the debate, you may claim Khaiya as yours!” Yet none of the scholars could muster a counter-argument and departed in total defeat. Khaiya Khatri lovingly prepared sanctified meals and served Shreehari. Thus, the supremacy of personal devotion was established firmly across Kutch.