મોટા પરમાનંદ સ્વામી પુર્વે કોઇ વૈરાગી હતા. જ્યારે વૈરાગી હતા ત્યારે એમને કાનમાં એવો રોગ થયેલો કે ઘરરરર ઘરરર એવો અવાજ આવ્યા કરતો.
Gujarati
મોટા પરમાનંદ સ્વામી અને શ્રીજી મહારાજની ખીચડી
મોટા પરમાનંદ સ્વામી પુર્વે કોઇ વૈરાગી હતા. જ્યારે વૈરાગી હતા ત્યારે એમને કાનમાં એવો રોગ થયેલો કે ઘરરરર ઘરરર એવો અવાજ આવ્યા કરતો. ઘણા વૈદ-હકિમો પાસે દવા કરાવી પણ એ રોગ મટતો ન હતો. ઘણા ઘણા ઉપાયો કર્યા પણ રોગ મટે જ નહી ને રાતે નિરાંતે સુઇ પણ ન શકે. પોતે વૈરાગીઓની જમાતમાં ફરતા એ વખતે એક જગ્યાએ રામાયણની કથા સાંભળતા ત્યારે રામાયણ મહાત્મયની કથામા આવ્યું કે કાગભૂશંડી જેવા કોઇ સંતમહાત્મા વિરાજતા હોય એમના સાન્નિધ્યમાં રહીએ તો ગમે તેવો મહારોગ હોય તો પણ મટી જાય ને જડમૂળથી જ નાશ પામી જાય. એવા સંતને શોધવા વૈરાગીઓની જમાતમાં તીર્થાટનમાં ફરતા ફરતા તેઓ એકવખત જેતપુર પધાર્યા. એ વખતે જેતપુરમાં શ્રીહરિ સદાવૃત ચલાવતા હતા. તયા સદાવૃતમા વૈરાગીઓની જમાતની સાથે પોતે પણ ભીક્ષા લેવા આવ્યા. બપોરના સમયે જમાતની સાથે તયા જમ્યા અને ઝાડના છાંયડે આરામ કરવા બેઠા પણ પોતાને પરમ શાંતિ થઇ દઇને કાનનો દુખાવો બંધ થય જતા સુખપુર્વક નિંદર પણ આવી ગઇ. રોંઢે ઉઠ્યા તો સંતો કથાવારતા કરતા હતા એ તેમણે પણ સાંભળીને અંતર મા ટાઢું ટાઢું થઇ ગયું. પોતાને થયું કે આ સંતો કાકભુશંડી જેવા ખરા, એમ જાણીને પોતે તયા જ રોકાયા. શ્રીહરિના એશ્વર્ય ને મહાપૃતાપની વાતો સંતો પાહેથી સાંભળી ને પોતે સદાવૃતમા સેવા કરી. થોડે સમયે શ્રીહરિના દર્શન થયાને પરિપૂર્ણ નિશ્ચય થતા પોતે એમની પાસે જ સાધુ થયા. શ્રીહરિએ પરમાનંદ સ્વામી એવું નામ પાડ્યું.
એકવખત શ્રીહરિ ગઢપુરમાં બીરાજતા હતા. પરમાનંદ સ્વામી ગામડાઓ મા સત્સંગ વિચરણ કરીને શ્રીહરિના દર્શન કરવા દરબારગઢમા આવ્યા. સ્વામીને આખાય શરીરે ખસ થયેલી. શ્રીહરિ આ જોઇ ગયા તે પુછયુ કે સ્વામી, આ શુ થયું છે? ત્યારે સ્વામીએ કહ્યું કે હે પૃભુ, આ દેહ ને ખસ થઇ છે. શ્રીહરિ ઉભા થઇને રઘુવિરજીમહારાજના ઉતારે ગયા ને તયા એક શેર ઘીમાં એક શેર ખીચડી મા તેજાના વગેરે નખાવીને રંધાવીને સ્વામીને જમવા દીધી. સ્વામી તો શ્રીહરિના હાથે પૃસાદ મળ્યો જાણીને અતિમહિમાથી જમી ગયા. ગરમ ખીચડી સાંજે જમીને સુતા તે અર્ધી રાત્રી વિત્યે સ્વામીને તરસ લાગતા જળ ધરાવવા બૃહમચારી પાસે જળ માંગ્યુ. ત્યારે બૃહમચારી કહે કે સ્વામી, તેજાના વાળી ખીચડી ખાધા પછે પાણી ન પીવાય. સ્વામી તો પાછા તરસ્યા જ સુઇ રહ્યા. સવારે વેલા ચાર વાગ્યે શ્રીહરિ જાગ્યા ને અક્ષરઓરડીની ઓસરીએ દાતણ કરીને કોગળા કરવા બેઠા, ત્યારે સ્વામીએ પ્રસાદીનું જળ પીવા માંગ્યુ તો શ્રીહરિએ પુછયુ કે સ્વામી, કેમ આજે બહુ વહેલા તરસ લાગી? ત્યારે પરમાનંદ સ્વામી કહે કે હે મહારાજ..! રાતે તમે દિધેલ તેજાના વાળી પ્રસાદીની ખીચડી જમીને સુતો તે તરસ લાગી પણ બૃહમચારી કહે કે તેજાના વાળી ખીચડી ખાધા પછી પાણી ન પીવાય તે પછે તરસ્યો જ સુઇ રયો તો…! શ્રીહરિએ તુરતંજ પોતાની તાંહળીમાં જ જળ ભરીને પાયું ને બ્રહ્મચારીને ઠપકો દીધો કે આ સાધુ તરસ્યા જ મરી ગયા હોત તો…? બસ એ દિવસે પ્રસાદીની ખીચડી ને શ્રીહરિએ હાથે પૃસાદીનુ જળ ધરાવ્યું તે દિવસથી પરમાનંદ સ્વામી શરીરેથી ખસનો રોગ પણ જતો રહ્યો ને પોતે જીવ્યા તયા લગણ ફરીને ન થયો. ગઢડા પૃથમના ૬૫મા વચનામૃતમા શ્રીહરિએ મોટા મોટા પરમહંસોને આગળ બોલાવીને માહોમાહી પ્રશ્નોત્તર કરો એમ કહ્યું ત્યારે સ્વયંપૃકાશાનંદ સ્વામીએ પરમાનંદ સ્વામીને પૃશ્ન પુછયો કે આકાશની ઉત્પત્તિને લય ક્યે પૃકારે છે? ત્યારે શ્રીહરિએ એમનો ઉત્તર પરિપૂર્ણ સમજાવ્યો હતો. એ વચનામૃતમાં સ્વામીએ પ્રશ્નોત્તર કરેલા છે. આ ઉપરાંત સારંગપુરના ૧૬માં વચનામૃતમા પરમાનંદ સ્વામી એ પૃશ્ન પુછેલા છે. આમ, મોટા પરમાનંદ સ્વામીનો વચનામૃતના ઘણા ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.
- સંતસુમન સૃજમાંથી…
🙇🏻♂️🙏
Hindi
बड़े परमानंद स्वामी और श्रीजी महाराज की खिचड़ी
सद्गुरु बड़े परमानंद स्वामी पूर्वजीवन में एक वैरागी (साधु) थे। जब वे वैरागी थे, तब उन्हें कान का एक असाध्य रोग हो गया था, जिससे उनके कान में चौबीसों घंटे ‘घरररर घरररर’ जैसी तीव्र असहनीय ध्वनि गूँजती रहती थी। उन्होंने अनेक वैद्य-हकीमों से औषधियाँ लीं और अनेकानेक उपचार करवाए, परंतु रोग दूर नहीं हुआ। इस निरंतर पीड़ा के कारण वे रात में चैन से सो भी नहीं पाते थे। वैरागियों की जमात के साथ घूमते हुए एक स्थान पर उन्होंने रामायण की कथा श्रवण की। कथा में रामायण माहात्म्य के प्रसंग में आया कि यदि कागभुशुंडि जैसे किसी सिद्ध और परमहंस संत के सान्निध्य में रहा जाए, तो बड़े से बड़ा महारोग भी जड़-मूल से नष्ट हो जाता है।
ऐसे सिद्ध संत की खोज में वैरागियों की जमात के साथ तीर्थाटन करते हुए वे एक बार जेतपुर पधारे। उन दिनों जेतपुर में श्रीहरि साधु-अभ्यागतों के लिए सदाव्रत (अन्नक्षेत्र) चला रहे थे। वहाँ वैरागियों की जमात के साथ वे भी भिक्षा लेने पहुँचे। दोपहर के समय जमात के साथ उन्होंने भोजन किया और एक वृक्ष की शीतल छाया में विश्राम करने बैठे। वहाँ बैठते ही उनके अंतःकरण में परम शांति की अनुभूति हुई, कान का दर्द एकदम बंद हो गया और वे सुखपूर्वक गहरी नींद में सो गए।
तीसरे पहर जब वे जागे, तो देखा कि संत-महात्मा दिव्य कथा-वार्ता कर रहे थे। उस अमृतमयी कथा को सुनकर उनके अंतःकरण में शीतलता छा गई। उन्हें दृढ़ विश्वास हो गया कि ये संत साक्षात कागभुशुंडि जैसे ही पूर्ण काम और ब्रह्मनिष्ठ हैं। यह जानकर वे वहीं रुक गए। संतों के मुख से श्रीहरि के अलौकिक ऐश्वर्य और महाप्रताप की महिमा सुनकर वे स्वयं सदाव्रत में सेवा करने लगे।
कुछ समय बाद उन्हें साक्षात श्रीहरि के दिव्य दर्शन हुए। अंतःकरण में पूर्ण निश्चय होने पर उन्होंने श्रीहरि के श्रीचरणों में साधु दीक्षा ग्रहण कर ली। श्रीहरि ने उनका नाम ‘परमानंद स्वामी’ रखा।
एक बार श्रीहरि गढ़पुर (गढडा) में विराजमान थे। परमानंद स्वामी गाँवों में सत्संग विचरण करके श्रीहरि के दर्शन हेतु दादा खाचर के दरबार में आए। उस समय स्वामी के पूरे शरीर में भीषण खुजली (खस/दाद) का चर्मरोग हो गया था। करुणामय श्रीहरि ने यह देखकर पूछा, “स्वामी! यह क्या हुआ है?” स्वामी ने विनीत भाव से कहा, “हे प्रभु! इस देह को खस का रोग हो गया है।” भक्तवत्सल श्रीहरि तुरंत उठकर आचार्यश्री रघुवीरजी महाराज के उतारे (निवास) पर पधारे और वहाँ एक सेर शुद्ध घी में एक सेर खिचड़ी में गर्म मसाले (तेजाना) डलवाकर पक्व कराई और वह खिचड़ी स्वामी को भोजन करने के लिए दी। स्वामी ने साक्षात श्रीहरि के करकमलों से मिला महाप्रसाद मानकर अत्यंत महिमा और श्रद्धा के साथ उस खिचड़ी को आरोग्या।
शाम को गर्म और तीखी प्रसादी खिचड़ी खाकर स्वामी सो गए। आधी रात बीतने पर अत्यधिक प्यास लगने से व्याकुल होकर उन्होंने जल पीने के लिए ब्रह्मचारीजी से जल माँगा। तब ब्रह्मचारीजी ने कहा, “स्वामी! मसालेदार गर्म खिचड़ी खाने के तुरंत बाद रात में पानी नहीं पीना चाहिए।” आज्ञा मानकर स्वामी वैसे ही प्यासे सो रहे।
प्रातःकाल चार बजे जब श्रीहरि जागे और अक्षर ओरी की ओसरी पर दातुन-कुल्ला करने बैठे, तब परमानंद स्वामी वहाँ पहुँचे और प्रसादी जल पीने की याचना की। श्रीहरि ने पूछा, “स्वामी! आज इतनी भोर में ही इतनी प्यास कैसे लगी?” तब परमानंद स्वामी बोले, “हे महाराज! रात्रि में आपने जो मसालेदार प्रसादी खिचड़ी दी थी, उसे खाकर सोया था तो आधी रात में तीव्र प्यास लगी। परंतु ब्रह्मचारीजी ने कहा कि मसालेदार खिचड़ी के बाद पानी नहीं पिया जाता, इसलिए मैं रात भर प्यासा ही सो रहा…!” यह सुनते ही श्रीहरि ने तुरंत अपनी ताँबड़ी में शीतल जल भरकर स्वामी को छककर पिलाया और ब्रह्मचारीजी को उलाहना देते हुए कहा, “यदि यह साधु प्यास के मारे शरीर छोड़ देते तो…?”
बस, उस दिन श्रीहरि के करकमलों से मिली प्रसादी खिचड़ी और प्रसादी जल के दिव्य प्रभाव से परमानंद स्वामी के शरीर से खस का असाध्य रोग सदा के लिए नष्ट हो गया, और जब तक वे जीवित रहे, उन्हें वह रोग कभी पुनः नहीं हुआ।
गढडा प्रथम के ६५वें वचनामृत में श्रीहरि ने बड़े-बड़े परमहंसों को आगे बुलाकर परस्पर प्रश्नोत्तर करने की आज्ञा दी थी। उस समय स्वयंप्रकाशानंद स्वामी ने परमानंद स्वामी से पूछा था कि “आकाश की उत्पत्ति और लय किस प्रकार होते हैं?” तब श्रीहरि ने उसका पूर्ण समाधान समझाया था। इसके अतिरिक्त सारंगपुर के १६वें वचनामृत में भी परमानंद स्वामी ने प्रश्न पूछे हैं। इस प्रकार वचनामृत में बड़े परमानंद स्वामी के कई महत्त्वपूर्ण संदर्भ प्राप्त होते हैं।
- संतसुमन सृज में से…
🙏
English
Mota Parmanand Swami and Shriji Maharaj’s Khichdi
In his prior life, Sadguru Mota Parmanand Swami lived as an ascetic (vairagi). During that time, he suffered from a chronic, agonizing ear affliction that caused a relentless, loud buzzing noise (‘ghar-r-r ghar-r-r’) to echo constantly inside his ears. He sought treatment from numerous vaidyas (ayurvedic physicians) and hakims, trying countless medicines and remedies, yet the ailment remained uncured. Because of this ceaseless torment, he could not even sleep peacefully at night. While wandering with an itinerant troupe of ascetics (jamaat), he once listened to a spiritual discourse on the holy epic Ramayana. In the Ramayana Mahatmya, it was revealed that residing in the holy company of an enlightened saint like Kakbhushundi can uproot and eradicate even the most incurable affliction.
Eager to find such a divine saint, he traveled from one pilgrimage site to another with the troupe of bairagis, eventually arriving in Jetpur. At that time, Lord Shri Hari was operating an alms-house for free food distribution (sadavrut) in Jetpur for mendicants and spiritual seekers. The ascetic joined the troupe to receive meals there. After taking his midday meal with the jamaat, he sat down to rest beneath the shade of a tree. The moment he sat there, an overwhelming supreme peace enveloped his entire being; his ear pain miraculously ceased, and he fell into a deep, restful sleep.
When he awoke in the late afternoon, he heard the holy sadhus conducting elevating spiritual discourses (katha-varta). Listening to their divine words, his heart was drenched in supreme tranquility. He became convinced, “These holy saints are truly venerable like Kakbhushundi!” Deciding to stay, he listened to stories of Shri Hari’s supreme divinity and boundless spiritual majesty from the sadhus and began rendering devoted service in the sadavrut.
After some time, he was blessed with the divine darshan of Lord Shri Hari. Experiencing complete and resolute conviction in Shri Hari’s supreme divine form, he renounced the world and received initiation as a sadhu at His holy feet. Shri Hari gave him the monastic name ‘Parmanand Swami’ (affectionately known as Mota Parmanand Swami).
Once, Shri Hari was gracing Gadhpur (Gadhada) with His presence. Parmanand Swami, returning from a preaching tour across the villages, arrived at Dada Khachar’s Darbargadh to have the divine darshan of Shri Hari. Swami’s entire body had become severely afflicted with scabies and skin eruptions. Observing his condition, the compassionate Shri Hari asked, “Swami, what has happened to you?” Swami humbly replied, “O Lord, this body has developed scabies.” Shri Hari immediately stood up and walked to Acharya Shri Raghuvirji Maharaj’s lodging. There, He personally had a special dish of khichdi prepared—cooked with one ser (measure) of pure ghee, one ser of khichdi, and generously infused with rich warming spices (tejana)—and served it lovingly to Swami. Recognizing it as sanctified prasad directly bestowed by Shri Hari’s holy hands, Swami partook of the rich meal with profound devotion and reverence.
Having eaten the piping hot, spiced khichdi in the evening, Swami retired to bed. Around midnight, feeling intense thirst, he requested water from the Brahmachari attendant. The Brahmachari declined, saying, “Swami, one must never drink water at night immediately after eating heavily spiced khichdi.” Out of obedience, Swami returned to bed and endured the burning thirst throughout the night.
At four o’clock in the morning, Shri Hari awoke and sat on the veranda of Akshar Ordi after cleaning His teeth and rinsing His mouth. Parmanand Swami approached and prayed for sanctified drinking water. Shri Hari affectionately asked, “Swami, why are you so thirsty so early this morning?” Parmanand Swami replied, “O Maharaj! Last night, after eating the spiced prasadi khichdi You graciously gave me, I felt intensely thirsty. But the Brahmachari insisted that water should not be consumed after spiced khichdi, so I remained thirsty all night long…!” Upon hearing this, Shri Hari immediately poured sanctified water from His own bronze bowl (tahnli) and quenched Swami’s thirst, lovingly reprimanding the Brahmachari, “What if this pious sadhu had succumbed to thirst…?”
By the divine potency of that sanctified khichdi and the prasadi water offered directly by Shri Hari’s sacred hands, the severe affliction of scabies completely vanished from Parmanand Swami’s body that very day, and for the rest of his life, it never recurred!
In Vachanamrut Gadhada First 65, Shri Hari invited the eminent paramhansas forward to engage in spiritual questions and answers among themselves. At that time, Swayamprakashanand Swami asked Parmanand Swami: “In what manner do the creation and dissolution of space (akash) take place?” Shri Hari then comprehensively elaborated upon the answer. Swami participated in the dialogue in that Vachanamrut. Furthermore, in Vachanamrut Sarangpur 16, Parmanand Swami himself posed significant spiritual questions. Thus, Mota Parmanand Swami is commemorated in several discourses throughout the Vachanamrut.
- From Sant Suman Sraj…
🙏